MegaSoru

Metinde Açık ve Örtük İleti 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Metinde Açık ve Örtük İleti Konu Anlatımı

Bir metin her şeyi açıkça söylemez. Yazar bazı düşünceleri doğrudan dile getirirken bazılarını sözcük seçimiyle, ayrıntılarla ve sessizliklerle sezdirir. Bu konuda metindeki açık ve örtük iletiler, satır arası anlam, çıkarım yapma ve yazarın tutumunu belirleme ele alınır.

Açık ileti ve örtük ileti

Açık ileti, metinde doğrudan, sözcüklerin kendisiyle söylenen anlamdır. Örtük ileti ise doğrudan söylenmeyip okurun ayrıntılardan çıkardığı anlamdır; buna satır arası anlam da denir.
“Kapının önündeki ayakkabılar hâlâ yan yanaydı; ama artık biri hiç yer değiştirmiyordu.” cümlesi açıkça ayakkabılardan söz eder. Örtük olarak ise ayakkabının sahibinin artık evde olmadığını, belki ayrıldığını ya da hayatını kaybettiğini sezdirir.

Çıkarım yapma

Çıkarım, metindeki ipuçlarından metinde açıkça yazılmayan bir sonuca ulaşmaktır. Geçerli bir çıkarımın iki koşulu vardır:
• Metindeki ifadelere dayanmalıdır.
• Metnin söylediğinin ötesine aşırı biçimde geçmemelidir.
“Sınav sonuçları açıklandığında Kerem telefonunu masaya ters çevirip pencereye döndü.” cümlesinden Kerem'in sonuçtan memnun olmadığı çıkarılabilir. Ama "Kerem sınıfta kalacak." demek metnin vermediği bir bilgiyi eklemek olur; bu bir aşırı genellemedir.

Yazarın tutumu ve çağrışım

Yazarın bir konuya bakışı çoğu zaman sözcük seçiminden anlaşılır. Aynı yapıdan "görkemli bina" diye söz eden yazar ile "betondan bir yığın" diyen yazarın tutumu farklıdır. Olumlu, olumsuz, alaycı, eleştirel, özlemli ya da tarafsız tutumlar bu yolla sezdirilir.
Çağrışım da örtük iletinin önemli bir kaynağıdır. "Soğuk bir selam" ifadesinde "soğuk" sözcüğü mesafeyi ve ilgisizliği çağrıştırır. Örtük iletiyi yorumlarken tek bir sözcüğe değil, o sözcüğün metindeki diğer ayrıntılarla birlikte kurduğu anlama bakılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “Yeni açılan kafede her şey parlaktı: metal masalar, beyaz ışıklar, adı okunmayan kahveler. Yalnız kimse kimseyle konuşmuyordu.” Yazarın kafeye bakışı nasıldır?

Yazar kafenin parlak ve modern görüntüsünü sıralar, ardından "Yalnız" bağlacıyla insanların birbiriyle konuşmadığını belirtir. Bu karşıtlık, mekânın gösterişine rağmen insanî sıcaklıktan yoksun olduğu yönünde eleştirel bir tutumu sezdirir.

Örnek 2. “Annem sofrayı yine dört kişilik kurdu; bir tabak her akşam olduğu gibi dokunulmadan kaldı.” Bu cümleden hangi çıkarım yapılabilir, hangisi yapılamaz?

Ailenin bir üyesinin artık sofraya gelmediği ve annenin bu yokluğu henüz kabullenmediği çıkarılabilir. Ancak o kişinin kim olduğu ya da neden gelmediği metinde yoktur; "Babası şehir dışında çalışıyor." gibi bir yargı metne dayanmayan bir eklemedir.

Örnek 3. “Toplantıda müdür, öneriyi dinledikten sonra saatine baktı ve ‘Çok ilginç.’ dedi.” Müdürün sözünün açık ve örtük anlamı nedir?

Açık anlam, öneriyi ilginç bulduğudur. Saatine bakması ve kısa yanıtı ise öneriyi ciddiye almadığını, konuşmayı bitirmek istediğini sezdirir. Örtük ileti, sözle davranış arasındaki çelişkiden doğar.

Özetle

  • Açık ileti doğrudan söylenen, örtük ileti satır aralarından sezdirilen anlamdır.
  • Çıkarım metindeki ipuçlarına dayanmalı ve metnin söylediğinin ötesine aşırı biçimde geçmemelidir.
  • Yazarın tutumu sözcük seçiminden, karşıtlıklardan ve ayrıntılardan anlaşılır.
  • Çağrışım, sözcüğün zihinde uyandırdığı ek anlamlarla örtük iletiyi güçlendirir.
  • Metne dayanmayan bilgi eklemek geçerli bir çıkarım değildir.

Metinde Açık ve Örtük İleti — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Otobüs durağındaki yaşlı adam, gelen üç araca da binmedi. Sonuncusu uzaklaşırken cebindeki eski fotoğrafa baktı.

Bu parçadan çıkarılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?
AAdamın bekleyişi bir yolculuktan çok bir hatırayla ilişkilidir.
BAdamın hangi otobüse bineceği önceden bellidir.
CAdam toplu taşımayı kullanmayı reddetmektedir.
DFotoğraf durağın yerini göstermektedir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Parçada anlatılan olay ve kullanılan ifadeler, "Adamın bekleyişi bir yolculuktan çok bir hatırayla ilişkilidir." yorumunu destekler. Diğer seçenekler metinde belirtilmeyen neden, sonuç veya kesinlikler yükler.
2Kolay
Köyün tek kütüphanesi taşınırken en çok kitabı olan kişi, kamyona değil kapıda bekleyen çocuklara yardım etti.

Bu metinde asıl sezdirilen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
AKişi kitapların taşınmasını gereksiz bulmaktadır.
BÇocuklar kitapları taşımaya zorlanmıştır.
CKütüphane kitap eksikliği nedeniyle kapanmıştır.
DKütüphanenin değerini yalnızca kitaplarda değil okurla ilişkisinde görmektedir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Parçada anlatılan olay ve kullanılan ifadeler, "Kütüphanenin değerini yalnızca kitaplarda değil okurla ilişkisinde görmektedir." yorumunu destekler. Diğer seçenekler metinde belirtilmeyen neden, sonuç veya kesinlikler yükler.
3Orta
Sınıfın en sessiz öğrencisi, arkadaşının sözünü kesenlere yalnızca "Önce bitirsin." dedi. Sonra yeniden sustu.

Bu metinde asıl sezdirilen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
AÖğrenci tartışmalardan daima uzak durur.
BÖğrenci konuşmacının bütün görüşlerine katılır.
CSınıfta söz almak yalnızca öğretmenin görevidir.
DSessizlik, gerektiğinde hakkı savunmaya engel değildir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Parçada anlatılan olay ve kullanılan ifadeler, "Sessizlik, gerektiğinde hakkı savunmaya engel değildir." yorumunu destekler. Diğer seçenekler metinde belirtilmeyen neden, sonuç veya kesinlikler yükler.
4Orta
Pencerenin önündeki saksı günlerdir kuruyordu. Ev sahibi her sabah yaprakları sayıyor, toprağa ise hiç dokunmuyordu.

Parçadaki durumun örtük iletisi aşağıdakilerden hangisidir?
ABitkinin yaprak sayısı sulama ihtiyacını gösterir.
BEv sahibi bitkinin gelişimini bilimsel olarak izler.
CSorunu gözlemek, çözüm için gereken eylemin yerini tutmaz.
DBitki yalnızca ışık yetersizliğinden kurumuştur.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Parçada anlatılan olay ve kullanılan ifadeler, "Sorunu gözlemek, çözüm için gereken eylemin yerini tutmaz." yorumunu destekler. Diğer seçenekler metinde belirtilmeyen neden, sonuç veya kesinlikler yükler.
5Zor
"Şehrimiz çok değişti," dedi kadın. "Eskiden burada bir çeşme vardı." Yanındaki çocuk, "Peki insanlar şimdi nerede buluşuyor?" diye sordu.

Metnin bağlamı dikkate alındığında hangi yorum daha güçlü biçimde desteklenir?
AÇocuk eski çeşmenin mimarisini araştırmaktadır.
BÇocuk, değişimin toplumsal ilişkilere etkisini merak etmektedir.
CKadın şehirde hiçbir yeniliği olumlu bulmamaktadır.
DÇeşmenin kaldırılması su sıkıntısı yaratmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Parçada anlatılan olay ve kullanılan ifadeler, "Çocuk, değişimin toplumsal ilişkilere etkisini merak etmektedir." yorumunu destekler. Diğer seçenekler metinde belirtilmeyen neden, sonuç veya kesinlikler yükler.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular