MegaSoru

Hikâye Türü ve Metin Yorumlama 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Hikâye Türü ve Metin Yorumlama Konu Anlatımı

Hikâye, gerçek ya da gerçeğe uygun olay veya durumları, belirli bir yer ve zamanda, kişiler aracılığıyla anlatan kısa kurmaca metindir. Bu konuda hikâyenin özellikleri, olay ve karakter gelişimi, kurmaca ile gerçeklik ilişkisi ve bir hikâyeyi yorumlama yolları ele alınır.

Hikâyenin özellikleri

Hikâye kısa bir anlatıdır: genellikle tek bir olaya ya da tek bir duruma odaklanır, az sayıda kişiye yer verir. Olay belirli bir zamanda ve mekânda geçer; anlatıcı bu olayı okura aktarır.
Hikâye ile roman arasındaki temel fark kapsamdır: roman birçok olayı, uzun bir zamanı ve çok sayıda kişiyi geniş bir çerçevede anlatırken hikâye bir kesite, bir ana ya da tek bir yaşantıya odaklanır.
Bazı hikâyeler olay merkezlidir: merak unsuru öndedir, olaylar belirli bir sonuca doğru ilerler. Bazıları ise durum merkezlidir: büyük bir olay yaşanmaz; bir insanın iç dünyası, bir anın atmosferi ya da gündelik bir kesit anlatılır. Durum hikâyelerinde sonuç çoğu zaman açık bırakılır.

Olay ve karakter gelişimi

Hikâyede olaylar kişiler üzerinden ilerler. Karakter, hikâyede düşünceleri, davranışları ve kararlarıyla öne çıkan kişidir. Karakter hikâye boyunca değişebilir: korkak bir çocuğun sonunda cesaret göstermesi, kibirli birinin bir kayıp sonrası alçak gönüllü olması gibi.
Karakterin değişimi genellikle bir olay ya da karşılaşma sonucunda olur. Bu değişimi anlamak için şu sorular sorulur: Karakter başta nasıldı? Hangi olay onu etkiledi? Sonunda ne değişti? Karakterin değişmemesi de anlamlı olabilir; yazar bazen alışkanlıklarından kopamayan insanı göstermek ister.

Kurmaca ve hikâyeyi yorumlama

Hikâye kurmacadır: gerçek hayattan beslense de yazarın tasarladığı bir dünyada geçer. Okurun hikâyedeki kişileri gerçek kişiler, olayları yaşanmış belgeler gibi okuması doğru değildir.
Bir hikâyeyi yorumlarken olayın, kişilerin, mekânın ve anlatıcının birlikte kurduğu anlama bakılır. Hikâyenin sonu, başlığı ve tekrar eden bir nesne ya da imge çoğu zaman yorumun anahtarıdır. Yorum, metindeki ayrıntılarla desteklenmelidir; okurun kendi yaşantısını metne yüklemesi geçerli bir yorum yöntemi değildir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir hikâyede küçük Nehir, her gün okul yolunda gördüğü yaşlı adamdan korkmaktadır. Bir gün adamın düşen kitaplarını toplar; adam ona teşekkür eder, kitaplardan birini hediye eder. Hikâyenin sonunda Nehir adama el sallayarak geçer. Karakter gelişimini açıklayınız.

Başta Nehir, tanımadığı birinden ön yargıyla korkmaktadır. Kitapları toplama olayı onu adamla tanıştırır. Sonunda el sallaması, korkunun yerini güvene ve yakınlığa bıraktığını gösterir. Değişimi sağlayan olay, iki kişi arasındaki küçük iyiliktir.

Örnek 2. Bir hikâyede hiçbir büyük olay yaşanmaz; yalnızca bir kadın, yağmurlu bir öğleden sonra pencereden sokağı izler, eski bir şarkıyı hatırlar ve çayı soğuyunca kalkar. Bu hikâye hangi türdendir?

Belirgin bir olay zinciri ve merak unsuru yoktur; anlatılan, bir kişinin iç dünyası ve bir anın atmosferidir. Bu nedenle durum hikâyesine örnektir.

Örnek 3. Bir okur, köy hayatını anlatan bir hikâye için "Yazar bu köyde yaşamış, bu olaylar gerçekten olmuş." diyor. Bu değerlendirmenin sorunu nedir?

Hikâye kurmacadır; yazar gözlem ve deneyimlerinden yararlanmış olabilir ama hikâyedeki olaylar ve kişiler onun tasarımıdır. Bu bilgi metinde yoksa, kurmaca dünyayı yazarın belgelenmiş hayatı gibi okumak yanlıştır.

Özetle

  • Hikâye, belirli bir yer ve zamanda kişiler aracılığıyla anlatılan kısa kurmaca metindir.
  • Olay hikâyesinde merak ve olay zinciri, durum hikâyesinde bir an ya da iç dünya öne çıkar.
  • Karakter gelişimi, kişinin başlangıçtaki hâliyle bir olay sonrasındaki hâli karşılaştırılarak anlaşılır.
  • Hikâye roman gibi geniş bir çerçeve değil, bir kesit ya da tek bir yaşantı anlatır.
  • Hikâye yorumlanırken olay, kişi, mekân, başlık ve son birlikte değerlendirilir; yorum metindeki ayrıntılara dayanır.

Hikâye Türü ve Metin Yorumlama — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Elif, yıllardır kapalı duran kütüphanenin kapısını açınca rafların üzerindeki tozu gördü. Ertesi gün arkadaşlarını çağırıp kitapları temizlemeye başladı.

Bu parçanın olay örgüsünü başlatan durum nedir?
AElif'in kapalı kütüphaneye girmesi
BKütüphanenin yeniden açılması
CArkadaşların kitap okuması
DKitapların ödünç verilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Hikâyeyi harekete geçiren ilk olay Elif'in kapalı kütüphaneye girip tozlu rafları görmesidir; temizlik bu olayın sonucudur.
2Kolay
Köy meydanındaki çeşme kuruduğunda herkes başka bir yerden su taşıdı. Yalnız Derya, kaynağın neden kesildiğini araştırdı.

Derya'nın diğer kişilerden ayrılan yönü nedir?
ASorunun nedenini anlamaya çalışması
BSu taşımayı reddetmesi
CKöyden taşınmayı istemesi
DÇeşmenin geçmişini unutması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Diğerleri sorunun sonucuyla uğraşıp su taşırken Derya kaynağın neden kesildiğini araştırır.
3Orta
Yaşlı balıkçı, fırtına öncesinde tekneleri kıyıya çekti. Gençler onun telaşını abartılı buldu; gece dalgalar iskeleyi yıktı.

Balıkçının davranışını açıklayan özellik hangisidir?
ADeneyimlerinden hareketle önlem alması
Bİskeleyi onarmayı planlaması
CDenize açılmak istememesi
DGençlerin fikirlerini küçümsemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Gençlerin abartılı bulduğu telaşın gece iskelenin yıkılmasıyla haklı çıkması, balıkçının deneyimine dayanarak önlem aldığını gösterir.
4Orta
Mert yarışmayı kazanmıştı; fakat sahnede adı okunurken yanında çalıştığı arkadaşının bulunmamasına üzüldü.

Bu parçada öne çıkan çatışma hangisidir?
ABaşarı sevinciyle paylaşamama üzüntüsü
Bİki yarışmacının açık rekabeti
CYarışma kurallarıyla jüri kararı
DMert ile ailesinin beklentileri
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Mert yarışmayı kazandığı için sevinmekte, emeğini paylaştığı arkadaşı yanında olmadığı için üzülmektedir; çatışma bu iki duygu arasındadır.
5Zor
İstasyondaki saat durmuştu. Nermin yine de perona erken geldi; çünkü babasının trenleri hiç kaçırmadığını hatırlıyordu.

Saat ayrıntısının metindeki işlevi hangisidir?
ANermin'in yolculuk etmediğini göstermek
BZaman algısı ile anı arasındaki karşıtlığı güçlendirmek
Cİstasyonun kapandığını kanıtlamak
DTrenin kesin varış saatini bildirmek
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Saat durmuş olsa da Nermin babasının alışkanlığını hatırlayarak erken gelir; duran saat, zamanın akışı ile canlı kalan anı arasındaki karşıtlığı belirginleştirir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular