MegaSoru

Yeryüzü Şekilleri ile Beşerî Faaliyetler Arasındaki Etkileşim 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Yeryüzü Şekilleri ile Beşerî Faaliyetler Arasındaki Etkileşim Konu Anlatımı

Yeryüzü şekilleri insan faaliyetlerini belirler; insan faaliyetleri de zamanla yeryüzü şekillerini değiştirir. Bu konuda ova, dağ, plato, vadi ve kıyı gibi şekillerin ekonomi, yerleşme ve kültüre etkileri ile insanın bu şekiller üzerindeki etkisi ele alınır.

Ova ve plato

Ovalar düz, verimli topraklı ve ulaşımı kolay olduğu için tarım, yerleşme, sanayi ve ulaşımda en yoğun kullanılan şekillerdir. Büyük kentler ve sanayi merkezleri çoğunlukla ovalarda gelişir. Platolar ise düz ve yüksek alanlardır; kurak ya da yarı kurak olanlarda hububat tarımı ve hayvancılık, yaylalarda mera hayvancılığı yapılır.

Dağ ve vadi

Dağlık alanlarda eğim ve yükselti nedeniyle tarım sınırlı, ulaşım zordur. Buna karşılık ormancılık, hayvancılık (yaylacılık), madencilik, kış turizmi ve doğa sporları gelişebilir. Yerleşmeler genellikle seyrek ve küçüktür. Vadiler ulaşım yollarını ve akarsuyu barındırdığı için geçit işlevi görür; baraj yapımı ve sulama için de uygundur.

Kıyı ve diğer şekiller

Kıyılar liman, balıkçılık, ticaret ve turizm bakımından önemlidir; girintili çıkıntılı kıyılar doğal limanlara elverişlidir. Karstik alanlarda mağara turizmi gelişebilir; fakat su yer altına gittiği için yüzey suyu azdır, obruk ve çökme riski bulunur. Volkanik alanlarda verimli topraklar, jeotermal enerji ve turizm potansiyeli vardır. Kapadokya'daki peribacaları turizmin önemli bir kaynağıdır.

İnsanın yeryüzü şekillerine etkisi

İnsan yeryüzü şekillerini de değiştirir: tarım için taraçalandırma, baraj ve gölet yapımı, açık maden ocakları, yol ve tünel açma, kıyı dolgusu bunlara örnektir. Bu etkiler doğal dengeyi bozabilir; erozyon, heyelan riski, ekosistem kaybı gibi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle doğal çevrenin korunması için planlama yapılmalı ve etkiler izlenmelidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Büyük bir kentin ova üzerinde kurulması hangi şekil özelliklerine dayanır?

Ovanın düz, verimli ve ulaşım ağına uygun olması; tarım ürünü, iş gücü ve ticaret gibi ekonomik faaliyetleri kolaylaştırması bu seçimi destekler. Yer şekli yerleşme ve ekonomi için önemli bir faktördür.

Örnek 2. Yüksek bir dağlık alanda hangi ekonomik faaliyetler gelişebilir ve neden tarım sınırlıdır?

Yaylacılık, ormancılık, madencilik ve kış turizmi gelişebilir. Eğimin fazla, toprağın ince, yazın kısa olması ve ulaşımın zor olması nedeniyle tarım sınırlı kalır.

Örnek 3. Bir akarsuyun açtığı derin bir vadide baraj yapılmasının yeryüzü şekline ve çevreye etkisi nedir?

Vadi, su tutmaya elverişli olduğu için baraj gölü oluşur. Yeryüzü şekli değişir, sulama ve enerji imkânı artar; fakat vadi tabanındaki yerleşim ve tarım alanları su altında kalabilir, ekosistem ve akarsuyun doğal akışı etkilenebilir.

Özetle

  • Ovalar tarım, yerleşme, sanayi ve ulaşımın yoğun olduğu şekillerdir.
  • Dağlık alanlarda yaylacılık, ormancılık, madencilik ve kış turizmi gelişir; tarım ve ulaşım sınırlıdır.
  • Kıyılar liman, balıkçılık ve turizm; karstik ve volkanik alanlar ise kendine özgü fırsat ve riskler sunar.
  • İnsan faaliyetleri yeryüzü şekillerini değiştirebilir ve doğal dengeyi bozabilir.
  • Doğal çevrenin korunması için planlama ve etki izleme gerekir.

Yeryüzü Şekilleri ile Beşerî Faaliyetler Arasındaki Etkileşim — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aşağıdakilerden hangisi yeryüzü şeklinin bir beşerî faaliyeti yönlendirmesine doğrudan örnektir?
ATaş ocağında kayaç çıkarılarak çukur oluşturulması
BKıyıya dolgu yapılarak yeni alan kazanılması
CDik dağ yamacı nedeniyle yolun bir geçide yönelmesi
DYamaç kazılarak bina için platform oluşturulması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Geçide yönelen yol örneğinde yer şekli yol seçimini etkiler. Diğerlerinde insan faaliyeti doğal yüzeyi değiştirmektedir; etkileşimin yönü farklıdır.
2Kolay
Bir yamaçta aşağıdaki olaylar kaydedilmiştir. Hangisi beşerî faaliyettir?
AYağmur suyunun ince malzemeyi taşıması
BKöylülerin meyve bahçesi kurması
CKüçük derenin yatağını derinleştirmesi
DKayaların sıcaklık değişimiyle çatlaması
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Bahçe kurulması insanın üretim amacıyla araziyi kullanmasıdır. Diğer olaylar doğal yüzey süreçleridir. Bunların bir arada görülmesi etkileşimin araştırılmasına olanak verir.
3Orta
Kurgusal K ve L tarlalarında ürün, toprak ve su koşulları benzerdir. K geniş ve az eğimli, L dar ve dik yüzeylidir. K'de aynı tarım makinesiyle daha rahat çalışılması neyle ilişkilidir?
AEğim ve çalışma yüzeyinin makine hareketini etkilemesiyle
Bİki tarlanın ürünleri aynı olduğu için yüzey biçiminin önemsiz olmasıyla
CAz eğimli her yerde toprağın zorunlu olarak aynı verimlilikte olmasıyla
DDik tarlada hiçbir tarımsal faaliyetin yapılamamasıyla
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Geniş ve az eğimli yüzey makine hareketini kolaylaştırabilir. Bu sonuç bütün düz alanların eşit verimli veya dik alanların tarıma tümüyle kapalı olduğu anlamına gelmez.
4Orta
Kurgusal iki köyün ortak kararıyla kullanım alanlarını ayıran sınır, aralarındaki dağ sırtını izleyecek biçimde çizilmiştir. Harita üzerinde bu çakışma hangi ilişkiyi gösterir?
AKöyler arasında sınır çizilmesinin sırtın yükseltisini kendiliğinden artırdığını
BSınır kararı verildiğinde dağ sırtının insanlarca oluşturulduğunu
CDağ sırtı bulunan her yerde idari sınırın zorunlu olarak aynı çizgiden geçtiğini
DDoğal bir yüzey çizgisinin insanlarca alan sınırı belirlemede kullanıldığını
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sırt doğal bir ayırıcı olarak insanın sınır belirleme kararında kullanılmıştır. Bu örnekteki tercih bütün sınırlar için zorunlu değildir; karar sırtın doğal kökenini değiştirmez.
5Zor
BölümEğim (%)Yüzey (ha)İşlenen tarlaK88YokL36YokM44YokN210Var
Kurgusal bir mahallede ortak açık etkinlik alanı için eğim en fazla %5 olacak, işlenen tarla kaldırılmayacaktır. Uygun kalan alanlar arasında en geniş yüzey seçilecektir. Tablodaki hangi bölüm verilen kurala uyar?
AL
BM
CN
DK
Çözümü göster
Doğru cevap: A
K eğim koşulunu sağlamaz, N'de işlenen tarla vardır. L ve M uygundur; L 6 ha, M 4 ha olduğu için L seçilir. Karar yalnız genişliğe değil arazi biçimi ve mevcut kullanıma birlikte dayanır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular