Çözümü göster
Geçide yönelen yol örneğinde yer şekli yol seçimini etkiler. Diğerlerinde insan faaliyeti doğal yüzeyi değiştirmektedir; etkileşimin yönü farklıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Yeryüzü şekilleri insan faaliyetlerini belirler; insan faaliyetleri de zamanla yeryüzü şekillerini değiştirir. Bu konuda ova, dağ, plato, vadi ve kıyı gibi şekillerin ekonomi, yerleşme ve kültüre etkileri ile insanın bu şekiller üzerindeki etkisi ele alınır.
Ovalar düz, verimli topraklı ve ulaşımı kolay olduğu için tarım, yerleşme, sanayi ve ulaşımda en yoğun kullanılan şekillerdir. Büyük kentler ve sanayi merkezleri çoğunlukla ovalarda gelişir. Platolar ise düz ve yüksek alanlardır; kurak ya da yarı kurak olanlarda hububat tarımı ve hayvancılık, yaylalarda mera hayvancılığı yapılır.
Dağlık alanlarda eğim ve yükselti nedeniyle tarım sınırlı, ulaşım zordur. Buna karşılık ormancılık, hayvancılık (yaylacılık), madencilik, kış turizmi ve doğa sporları gelişebilir. Yerleşmeler genellikle seyrek ve küçüktür. Vadiler ulaşım yollarını ve akarsuyu barındırdığı için geçit işlevi görür; baraj yapımı ve sulama için de uygundur.
Kıyılar liman, balıkçılık, ticaret ve turizm bakımından önemlidir; girintili çıkıntılı kıyılar doğal limanlara elverişlidir. Karstik alanlarda mağara turizmi gelişebilir; fakat su yer altına gittiği için yüzey suyu azdır, obruk ve çökme riski bulunur. Volkanik alanlarda verimli topraklar, jeotermal enerji ve turizm potansiyeli vardır. Kapadokya'daki peribacaları turizmin önemli bir kaynağıdır.
İnsan yeryüzü şekillerini de değiştirir: tarım için taraçalandırma, baraj ve gölet yapımı, açık maden ocakları, yol ve tünel açma, kıyı dolgusu bunlara örnektir. Bu etkiler doğal dengeyi bozabilir; erozyon, heyelan riski, ekosistem kaybı gibi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle doğal çevrenin korunması için planlama yapılmalı ve etkiler izlenmelidir.
Örnek 1. Büyük bir kentin ova üzerinde kurulması hangi şekil özelliklerine dayanır?
Ovanın düz, verimli ve ulaşım ağına uygun olması; tarım ürünü, iş gücü ve ticaret gibi ekonomik faaliyetleri kolaylaştırması bu seçimi destekler. Yer şekli yerleşme ve ekonomi için önemli bir faktördür.
Örnek 2. Yüksek bir dağlık alanda hangi ekonomik faaliyetler gelişebilir ve neden tarım sınırlıdır?
Yaylacılık, ormancılık, madencilik ve kış turizmi gelişebilir. Eğimin fazla, toprağın ince, yazın kısa olması ve ulaşımın zor olması nedeniyle tarım sınırlı kalır.
Örnek 3. Bir akarsuyun açtığı derin bir vadide baraj yapılmasının yeryüzü şekline ve çevreye etkisi nedir?
Vadi, su tutmaya elverişli olduğu için baraj gölü oluşur. Yeryüzü şekli değişir, sulama ve enerji imkânı artar; fakat vadi tabanındaki yerleşim ve tarım alanları su altında kalabilir, ekosistem ve akarsuyun doğal akışı etkilenebilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.