MegaSoru

1453-1683 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Bilim, Kültür, Eğitim ve Sanat Alanında Yaşanan Gelişmeler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

1453-1683 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Bilim, Kültür, Eğitim ve Sanat Alanında Yaşanan Gelişmeler Konu Anlatımı

1453-1683 arasında Osmanlı Devleti’nde bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında önemli gelişmeler yaşandı. Bu konuda hem bu alandaki şahsiyetler hem de bir araştırmanın nasıl yapıldığı, kaynakların nasıl değerlendirildiği ve sonuçların nasıl paylaşıldığı ele alınır.

Bilim ve eğitim alanında şahsiyetler

Akşemseddin, Fatih Sultan Mehmed’in hocalarından biridir; İstanbul’un fethinde manevi destek verdiği ve fetihten sonra halkın gönlünü kazanmaya katkı sağladığı anlatılır. Ali Kuşçu, Semerkant’tan İstanbul’a gelen astronom ve matematikçidir; Ayasofya Medresesi’nde ders verdi ve Osmanlı’da astronomi ve matematik çalışmalarına katkı yaptı.
Sabuncuoğlu Şerefeddin, Amasya’da yaşamış bir hekimdir; yazdığı Cerrahiyyetü’l-Haniyye resimli cerrahi eserlerinin ilk örneklerinden biridir. Piri Reis, dünya haritası ve Kitab-ı Bahriye adlı denizcilik eseriyle coğrafyaya ve denizciliğe katkıda bulunmuştur. Kâtip Çelebi, Keşfü’z-Zünûn ve Cihannümâ gibi eserleriyle bilim ve coğrafya alanında önemli bir isim; Evliya Çelebi ise Seyahatname’siyle dönemin yaşamını anlatan seyyahtır.

Sanat ve edebiyat alanında şahsiyetler

Mimar Sinan, Şehzade, Süleymaniye ve Selimiye camilerini yapmış, Osmanlı mimarisini zirveye çıkarmıştır. Matrakçı Nasuh, minyatürleri ve harita benzeri şehir resimleriyle anılan sanatçı ve tarihçidir. Buhurizade Mustafa Itri Efendi, Klasik Türk Mûsikîsi’nin en büyük bestecilerinden biridir. Nabi ise 17. yüzyılın divan şairlerinden biridir ve öğüt içeren (hikemî) şiirleriyle bilinir.
Bu şahsiyetlerin her biri bilim, kültür ve sanat alanında Osmanlı’nın zenginleşmesine katkıda bulunmuştur. Katkılarını değerlendirirken eserleri ve etkileri kanıt olarak gösterilir.

Araştırma süreci: kaynak seçimi ve güvenilirlik

Bir araştırmada önce konu ve sorular belirlenir, sonra kaynaklar toplanır. Birinci el kaynaklar olayı yaşayanlar ya da dönemin belgeleri; ikinci el kaynaklar ise sonradan yazılan inceleme ve ders kitaplarıdır. Kaynaklar yazılı, görsel, sayısal ya da dijital olabilir.
Bir kaynağın güvenilirliğine bakarken yazarı, yazılış tarihi, amacı ve yayımlayan kurum değerlendirilir. İnternette adres uzantısı (kurum, üniversite ya da kişisel site olması) ve güncellik de önemlidir. Olgu ile görüşü ayırmak, önyargı, çelişki ve tutarsızlıkları fark etmek gerekir.

Kaynakların sınırlılığı, yorumlama ve paylaşma

Her kaynağın sınırı vardır: bir kaynak yalnızca belli bir bakış açısını veya olayın bir bölümünü yansıtabilir. Bu nedenle birden çok kaynakla çalışılır ve ilgisiz bilgiler elenir.
Bilgiler yorumlanırken kanıta dayanılır; sonuç paylaşılırken kaynakça verilir ve alıntılara atıf yapılır. Böylece başkalarının emeğine saygı gösterilir ve okuyucu bilgilerin doğruluğunu kontrol edebilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Ali Kuşçu hangi alanlarda çalışmıştır ve nerede ders vermiştir?

Astronomi ve matematikte çalışmış, İstanbul’da Ayasofya Medresesi’nde ders vermiştir.

Örnek 2. Birinci el ve ikinci el kaynak arasındaki fark nedir? Birer örnek veriniz.

Birinci el kaynak olayı yaşayanın ya da dönemin kendi belgesidir (örneğin Evliya Çelebi’nin Seyahatname’si); ikinci el kaynak ise sonradan yazılan inceleme ya da ders kitabıdır.

Örnek 3. İnternette bulduğunuz bir sayfada Piri Reis hakkında yazar ve tarih belirtilmeden bilgi verilmiş. Bu bilgiyi nasıl değerlendirirsiniz?

Yazarı ve tarihi belli olmadığı için güvenilirliği düşük kabul eder, bilgiyi üniversite ya da müze gibi kurumların yayınları ve akademik kaynaklarla karşılaştırırım; doğrulanmayan bilgiyi kullanmam.

Özetle

  • Akşemseddin, Ali Kuşçu, Sabuncuoğlu Şerefeddin, Piri Reis, Kâtip Çelebi ve Evliya Çelebi bilim ve coğrafya alanında katkı yapmıştır.
  • Mimar Sinan, Matrakçı Nasuh, Itri ve Nabi sanat ve edebiyat alanında önemli şahsiyetlerdir.
  • Birinci el kaynak dönemin kendi belgesidir; ikinci el kaynak sonradan yazılan incelemedir.
  • Kaynağın yazarı, tarihi, amacı, yayımlayan kurumu ve güncelliği güvenilirlik için değerlendirilir.
  • Araştırma sonucu paylaşılırken kaynakça verilir ve alıntılara atıf yapılır.

1453-1683 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Bilim, Kültür, Eğitim ve Sanat Alanında Yaşanan Gelişmeler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Ege ve Akdeniz kıyılarını harita ve açıklamalarla ele alan Kitab-ı Bahriye'nin müellifi kimdir?
AMatrakçı Nasuh
BEvliya Çelebi
CPiri Reis
DKâtip Çelebi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kitab-ı Bahriye Piri Reis'in eseridir. Denizcilik tecrübesini coğrafi bilgi ve kıyı tasvirleriyle birleştirmesi bakımından önemlidir.
2Kolay
Cerrâhiyye-i İlhâniyye ve Mücerrebnâme adlı eserleriyle tanınan Sabuncuoğlu Şerefeddin hangi alanda çalışmıştır?
ADeniz coğrafyası
BTıp ve cerrahi
CMimari tasarım
DMusiki besteciliği
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Sabuncuoğlu hekim ve cerrahtır. Eserleri tıp bilgisinin aktarımı, uygulama tecrübesi ve görsel anlatım açısından incelenebilir.
3Orta
Kitab-ı Bahriye'de kıyı çizimleriyle liman ve seyir açıklamalarının birlikte bulunması hangi katkıyı sağlar?
AGemicinin yerleri tanımasını ve güzergâh bilgisini birlikte değerlendirmesini
BEserin yalnız kara içlerindeki vergi düzenini anlattığını gösterir
CHaritaların yalnız bezeme olarak kullanıldığını kanıtlar
DMetindeki her bilginin çizimsiz de aynı açıklıkta olduğunu zorunlu kılar
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Çizim mekânsal düzeni, açıklama ise seyirle ilgili ayrıntıları gösterebilir. İki anlatım biçimi kullanıcının coğrafi bilgiyi uygulamayla ilişkilendirmesine yardım eder.
4Orta
Piri Reis'in ilk dünya haritası 1513 tarihlidir; Yavuz Sultan Selim'e sunulması 1517'dedir. Hangi çıkarım doğrudur?
A1513 tarihi haritanın modern baskısının yapıldığını gösterir.
BHarita yalnız 1517'de hazırlanmış kabul edilmelidir.
CDört yıllık fark iki kaydın aynı esere ait olmasını imkânsız kılar.
DBir eserin hazırlanma tarihiyle hükümdara takdim tarihi aynı olmak zorunda değildir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Eserin hazırlanması ve sunulması farklı olaylardır. Tarihler ait oldukları işlemlerle birlikte kaydedilmelidir.
5Zor
Akşemseddin'in irfan ve rehberlik yönünün yanında tıbbi çalışmalarıyla da anılması, biyografi yazımında hangi yaklaşımı gerektirir?
AŞahsiyetin farklı alanlardaki faaliyetlerini kendi kanıtlarıyla birlikte incelemeyi
BBir alandaki ününden dolayı diğer bütün faaliyetlerini konu dışı saymayı
CHer mutasavvıfın aynı tıbbi eserleri yazdığını varsaymayı
DHekimlikle ilgilenmesinin rehberlik yönünü geçersiz kıldığını söylemeyi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir kişinin katkısı birden fazla alana uzanabilir. Her alanın dayanağı ayrıca incelenerek biyografi tek bir sıfata indirgenmeden kurulmalıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular