Çözümü göster
Sömürgecilik, bir bölge ve toplum üzerinde dışarıdan kurulan tahakküm ve kaynakların bu gücün çıkarına yöneltilmesiyle ilişkilidir. Her dış ticaret ilişkisi kendiliğinden sömürgecilik sayılmaz.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
15. yüzyıldan itibaren Avrupalı devletler Afrika, Amerika ve Asya’da yeni topraklar ve ticaret yolları aradı; bu sürece sömürgecilik denir. Bu konu, sömürgeciliğin nedenlerini, etkilerini ve günümüze yansımalarını dönemin koşulları içinde değerlendirmeyi amaçlar.
Avrupa’da Rönesans ile bilimsel merak ve gözlem arttı; pusula, usturlap ve daha dayanıklı gemiler (kervel) okyanuslarda yolculuğu mümkün kıldı. Reform hareketleri ve dinî rekabet Avrupalı devletleri Hristiyanlığı yayma düşüncesine de yöneltti. Avrupa’da baharat, altın ve gümüş gibi değerli ürünlere ihtiyaç ve krallıkların birbirleriyle zenginlik ve güç yarışı da önemliydi.
Portekiz ve İspanya ilk büyük keşif yolculuklarını yaptı. Bartolomeu Dias Ümit Burnu’na ulaştı (1488), Kristof Kolomb Amerika’ya vardı (1492), Vasco da Gama Hindistan’a deniz yoluyla ulaştı (1498). Bu yeni yollarla Avrupalılar ticarette doğrudan söz sahibi oldu.
Amerika’da yerli halkların nüfusu savaşlar, getirilen hastalıklar ve zorla çalıştırma nedeniyle ciddi biçimde azaldı. Afrika’dan çok sayıda insan zorla köle olarak götürüldü; bu Atlantik köle ticareti büyük acılara yol açtı. Sömürgelerden Avrupa’ya büyük miktarda altın, gümüş ve ham madde aktı; Avrupa’da ticaret ve sermaye birikimi arttı.
Ticaretin merkezi zamanla Akdeniz’den Atlantik’e kaydı. Avrupa’ya akan gümüş fiyatların yükselmesine (fiyat devrimi) yol açtı; bu etki Osmanlı ekonomisinde de hissedildi.
Dönemin koşullarında devletler güç, zenginlik ve din yayma amacıyla sömürgeciliği doğal sayabiliyordu. Ancak bir olayı dönemin koşullarında açıklamak, o olayı haklı çıkarmak anlamına gelmez. Bugünün insan hakları anlayışına göre köleleştirme, zorla çalıştırma ve yerli halkların topraklarından edilmesi temel hak ve özgürlüklerin ihlalidir.
Farklı kaynaklara bakıldığında sömürgeci devletlerin kayıtları genellikle keşfi ve zenginliği öne çıkarırken, yerli halkların anlatıları ve sonraki dönemlerin araştırmaları kayıpları ve acıları gösterir. Bu nedenle kaynakların bakış açısı sorgulanmalıdır.
Sömürgecilik, günümüzde dünyada bazı bölgelerde ekonomik eşitsizliğin, sınırların ve konuşulan dillerin şekillenmesinde etkili olmuştur. Örneğin Latin Amerika ve Afrika’nın birçok yerinde İspanyolca, Portekizce, Fransızca ve İngilizce gibi dillerin yaygın olması bu geçmişin bir sonucudur. Bazı ülkelerin ekonomisi ham madde üretimine bağlı kalmıştır.
Bu etkiler tartışılırken tarafgir olmadan kanıtlara dayanmak gerekir. Sömürgeciliğin etkilerini bilmek, günümüzde adaletli ve barışçıl bir dünya için neler yapılabileceğini düşünmeye de yardımcı olur.
Örnek 1. Coğrafi keşiflerin ortaya çıkmasında Rönesans’ın etkisi nasıl olmuştur?
Rönesans bilimsel merakı ve gözlemi artırmış; pusula, usturlap gibi aletlerin ve daha gelişmiş gemilerin kullanılmasını sağlayarak uzak yolculukları mümkün kılmıştır.
Örnek 2. “Köle ticareti dönemin koşullarında normaldi, o hâlde haklıydı.” görüşünü değerlendiriniz.
Dönemin koşullarını açıklamak olayı haklı kılmaz. Köle ticareti insanların temel hak ve özgürlüklerini yok saydığı için bugün de, kaynaklara göre de ağır bir hak ihlali olarak değerlendirilir.
Örnek 3. Sömürgeciliğin günümüzdeki bir etkisini yazınız.
Afrika ve Latin Amerika’da bazı ülkelerde Avrupa dillerinin yaygın konuşulması, sınırların sömürgecilerce çizilmiş olması ya da ekonomilerin ham madde üretimine bağlı kalması gösterilebilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.