Çözümü göster
Divan başkanlığı veziriazama bırakılmıştır. Bu değişiklik toplantıyı yönetmekle hükümdarın egemenlik ve onay yetkisini aynı görev saymamayı gerektirir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapısı 1453-1683 arasında genişleyen sınırlar ve değişen savaş teknikleri doğrultusunda değişti, ancak bazı yönleri de sürdü. Bu konu, değişim ve sürekliliği kaynaklara dayanarak yorumlamayı amaçlar.
Fatih Sultan Mehmed döneminde Divan-ı Hümayun’a başkanlık görevi büyük ölçüde sadrazama bırakıldı ve padişah devlet işlerini daha çok yukarıdan izlemeye başladı. Kanunnameler yoluyla yönetim, vergi ve hukuk düzenlendi. Fatih Kanunnamesi’nde taht kavgalarını önlemek amacıyla “nizam-ı âlem için” kardeş katli uygulamasına dayanak oluşturan hükümler yer aldı; bu uygulama tartışmalıdır.
Merkezde askerî, ilmiye (hukuk ve din) ve kalemiye (yazı ve maliye) gruplarından oluşan bir yönetim vardı. 17. yüzyılda şehzadelerin sarayda gözetim altında tutulması (kafes usulü) ile kardeş katli yerine yeni bir uygulama başladı.
Osmanlı topraklarının genişlemesiyle ülke eyaletlere, eyaletler sancaklara ayrıldı. Eyalet beylerbeyi, sancak sancakbeyi tarafından yönetiliyordu. Kadılar hukuk işlerine bakar, aynı zamanda yerel yönetime yardım ederdi.
Bu yapı 14-15. yüzyılda da vardı; ancak 16. yüzyılda toprakların genişlemesiyle eyalet sayısı arttı ve düzen daha ayrıntılı hâle geldi. Burada süreklilik, eyalet ve sancak sisteminin korunmasıdır; değişim ise bu sistemin kapsamının büyümesidir.
Kapıkulu askerleri (Yeniçeri, Cebeci, Topçu gibi birlikler) devşirme sistemiyle toplanan ve doğrudan padişaha bağlı maaşlı askerlerdi. Tımarlı sipahiler ise vergi gelirine dayalı olarak yetiştirilen taşra atlı askerleriydi. Fatih ve Kanuni dönemlerinde bu iki grup dengeli biçimde bir arada çalıştı.
16. yüzyılın sonlarından itibaren savaşlarda ateşli silahların önem kazanması ile tüfekli ve maaşlı askerlere ihtiyaç arttı. Yeniçerilerin sayısı yükseldi, tımarlı sipahinin önemi azaldı. Bu durum hem yönetimde hem ekonomide değişikliklere ve bazı sorunlara yol açtı.
Erken dönemde yönetim daha basit ve ordu gönüllü savaşçılara dayalıydı; 1453-1683 arasında ise merkezî yönetim güçlendi, kapıkulu ordusu büyüdü ve kanunnameler yaygınlaştı. Süreklilik tımar sisteminin, divan ve kadı kurumunun devam etmesidir.
Farklı kaynaklardaki bilgileri bir tabloda toplamak değişim ve sürekliliği görmeyi kolaylaştırır: sütunlarda dönemler, satırlarda yönetim, ordu ve toprak sistemi gibi başlıklar yer alır. Bir yargıya ulaşmak için en az iki kaynaktaki kanıta dayanmak gerekir.
Örnek 1. Kapıkulu askeri ile tımarlı sipahi arasındaki iki farkı yazınız.
Kapıkulu doğrudan padişaha bağlı, maaşlı merkez ordusudur; tımarlı sipahi ise tımar gelirine dayalı, taşrada yetişen atlı askerdir.
Örnek 2. 16. yüzyılın sonlarından itibaren tımarlı sipahinin önemi neden azalmıştır?
Savaşlarda ateşli silahlar önem kazandığı ve tüfekli, maaşlı askerlere ihtiyaç arttığı için.
Örnek 3. Osmanlı yönetim yapısında değişimi ve sürekliliği birer örnekle gösteriniz.
Değişim: Divan’a başkanlığın sadrazama bırakılması ya da kapıkulu ordusunun büyümesi. Süreklilik: eyalet, sancak ve kadı sisteminin devam etmesi.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.