MegaSoru

Osmanlı Devleti’nin Yönetim ve Ordu Yapısında Meydana Gelen Değişim 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Osmanlı Devleti’nin Yönetim ve Ordu Yapısında Meydana Gelen Değişim Konu Anlatımı

Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapısı 1453-1683 arasında genişleyen sınırlar ve değişen savaş teknikleri doğrultusunda değişti, ancak bazı yönleri de sürdü. Bu konu, değişim ve sürekliliği kaynaklara dayanarak yorumlamayı amaçlar.

Merkez yönetimi: padişah, divan ve sadrazam

Fatih Sultan Mehmed döneminde Divan-ı Hümayun’a başkanlık görevi büyük ölçüde sadrazama bırakıldı ve padişah devlet işlerini daha çok yukarıdan izlemeye başladı. Kanunnameler yoluyla yönetim, vergi ve hukuk düzenlendi. Fatih Kanunnamesi’nde taht kavgalarını önlemek amacıyla “nizam-ı âlem için” kardeş katli uygulamasına dayanak oluşturan hükümler yer aldı; bu uygulama tartışmalıdır.
Merkezde askerî, ilmiye (hukuk ve din) ve kalemiye (yazı ve maliye) gruplarından oluşan bir yönetim vardı. 17. yüzyılda şehzadelerin sarayda gözetim altında tutulması (kafes usulü) ile kardeş katli yerine yeni bir uygulama başladı.

Taşra yönetimi

Osmanlı topraklarının genişlemesiyle ülke eyaletlere, eyaletler sancaklara ayrıldı. Eyalet beylerbeyi, sancak sancakbeyi tarafından yönetiliyordu. Kadılar hukuk işlerine bakar, aynı zamanda yerel yönetime yardım ederdi.
Bu yapı 14-15. yüzyılda da vardı; ancak 16. yüzyılda toprakların genişlemesiyle eyalet sayısı arttı ve düzen daha ayrıntılı hâle geldi. Burada süreklilik, eyalet ve sancak sisteminin korunmasıdır; değişim ise bu sistemin kapsamının büyümesidir.

Ordu yapısı: kapıkulu ve tımarlı sipahi

Kapıkulu askerleri (Yeniçeri, Cebeci, Topçu gibi birlikler) devşirme sistemiyle toplanan ve doğrudan padişaha bağlı maaşlı askerlerdi. Tımarlı sipahiler ise vergi gelirine dayalı olarak yetiştirilen taşra atlı askerleriydi. Fatih ve Kanuni dönemlerinde bu iki grup dengeli biçimde bir arada çalıştı.
16. yüzyılın sonlarından itibaren savaşlarda ateşli silahların önem kazanması ile tüfekli ve maaşlı askerlere ihtiyaç arttı. Yeniçerilerin sayısı yükseldi, tımarlı sipahinin önemi azaldı. Bu durum hem yönetimde hem ekonomide değişikliklere ve bazı sorunlara yol açtı.

1299-1453 dönemiyle karşılaştırma ve kanıtlarla yorumlama

Erken dönemde yönetim daha basit ve ordu gönüllü savaşçılara dayalıydı; 1453-1683 arasında ise merkezî yönetim güçlendi, kapıkulu ordusu büyüdü ve kanunnameler yaygınlaştı. Süreklilik tımar sisteminin, divan ve kadı kurumunun devam etmesidir.
Farklı kaynaklardaki bilgileri bir tabloda toplamak değişim ve sürekliliği görmeyi kolaylaştırır: sütunlarda dönemler, satırlarda yönetim, ordu ve toprak sistemi gibi başlıklar yer alır. Bir yargıya ulaşmak için en az iki kaynaktaki kanıta dayanmak gerekir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Kapıkulu askeri ile tımarlı sipahi arasındaki iki farkı yazınız.

Kapıkulu doğrudan padişaha bağlı, maaşlı merkez ordusudur; tımarlı sipahi ise tımar gelirine dayalı, taşrada yetişen atlı askerdir.

Örnek 2. 16. yüzyılın sonlarından itibaren tımarlı sipahinin önemi neden azalmıştır?

Savaşlarda ateşli silahlar önem kazandığı ve tüfekli, maaşlı askerlere ihtiyaç arttığı için.

Örnek 3. Osmanlı yönetim yapısında değişimi ve sürekliliği birer örnekle gösteriniz.

Değişim: Divan’a başkanlığın sadrazama bırakılması ya da kapıkulu ordusunun büyümesi. Süreklilik: eyalet, sancak ve kadı sisteminin devam etmesi.

Özetle

  • Fatih döneminde sadrazamın rolü güçlenmiş, kanunnamelerle yönetim düzenlenmiştir.
  • Eyalet-sancak sistemi sürmüş ancak kapsamı genişlemiştir.
  • Kapıkulu ve tımarlı sipahi birlikte Osmanlı ordusunu oluşturmuş; ateşli silahlarla kapıkulunun önemi artmıştır.
  • Taht kavgalarını önlemeye yönelik uygulamalar 17. yüzyılda kafes usulüyle değişmiştir.
  • Değişim ve süreklilik, en az iki kaynaktaki kanıta dayanılarak yorumlanır.

Osmanlı Devleti’nin Yönetim ve Ordu Yapısında Meydana Gelen Değişim — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Fatih dönemindeki düzenlemelerle Divan-ı Hümayun toplantılarına başkanlık etme görevi hangi makama bırakılmıştır?
ANişancı
BDefterdar
CVeziriazam
DKazasker
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Divan başkanlığı veziriazama bırakılmıştır. Bu değişiklik toplantıyı yönetmekle hükümdarın egemenlik ve onay yetkisini aynı görev saymamayı gerektirir.
2Kolay
Klasik Osmanlı sarayında idari ve askerî kadroların yetişmesine hizmet eden eğitim kurumu hangisidir?
ADarphane
BEnderun
CDarüşşifa
DCebehane
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Enderun, saray eğitimi aracılığıyla devletin idari ve askerî görevlerine insan yetiştiren kurumlardandır. Diğerleri sağlık, para basımı ve savaş malzemesiyle ilgilidir.
3Orta
Divan toplantılarını veziriazamın yönetmesi, buna karşılık önemli kararların padişaha arz edilmesi birlikte düşünüldüğünde hangi yorum yapılabilir?
AGündelik karar hazırlama düzeni değişirken hükümdarlık otoritesi sürmüştür.
BPadişaha arz, toplantıların yalnız kendisi tarafından yönetildiğini kanıtlar.
CVeziriazamın başkanlığı Divan üyelerinin bütün görevlerini sona erdirmiştir.
DPadişahlık ortadan kalkmış ve bütün egemenlik seçilmiş kurula geçmiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Toplantı başkanlığı ile kararların hükümdar adına alınması farklı boyutlardır. Kurumsal işleyişte değişiklik olması egemenliğin aynı anda sona ermesi demek değildir.
4Orta
Divan gündeminde mali bir kaynak, hukuki uyuşmazlık ve taşraya gönderilecek bir emir birlikte ele alınıyor. Defterdar, kazasker ve nişancı gibi görevlilerin kurulda bulunması neyi kolaylaştırır?
AHer üyenin diğerlerinden habersiz ayrı bir egemenlik kurmasını
BHukuk ve yazışmanın yönetim dışında kalmasını
CBütün üyelerin yalnız aynı mali defteri tutmasını
DFarklı uzmanlıkların aynı yönetim sürecinde eşgüdümünü
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kurulun farklı görev alanlarını bir araya getirmesi kararların mali, hukuki ve yazılı uygulama boyutları arasında bağ kurulmasını sağlar. Uzmanlıkların bulunması görevlerin özdeş olduğu anlamına gelmez.
5Zor
DönemÖzet özellikErken dönemDaha sade kurul yapısıFatih ve XVI. yüzyılÜyelik ve işleyişin ayrıntılanması
Kaynaklar, erken Osmanlı Divanının daha sade bir yapıda olduğunu; Fatih ve XVI. yüzyılda üyelik ve işleyişinin ayrıntılandığını belirtir. Hangi sonuç iki bilgiyi birlikte korur?
ADevlet işlerini kurulda görüşme geleneği sürerken teşkilatın ayrıntıları gelişmiştir.
BErken dönemdeki her görev ve toplantı kuralı hiç değişmeden sürmüştür.
CDivan ilk defa XVI. yüzyılda hiçbir geçmişi olmadan ortaya çıkmıştır.
Dİşleyişin ayrıntılanması önceki dönemde devlet işi görülmediğini kanıtlar.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Devam eden unsur kurul yoluyla iş görme geleneğidir. Üyelik, görev ve usullerin belirginleşmesi ise değişimdir; süreklilik ayrıntıların değişmezliği demek değildir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular