Çözümü göster
II. Osman, 1622'deki isyan sürecinde hayatını kaybetmiştir. Olay, merkezde askerî ve siyasi gerilimlerin hükümdarlık makamını da etkileyebildiğini gösterir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Osmanlı Devleti’nde 16. yüzyılın sonu ve 17. yüzyılda Anadolu ve İstanbul’da önemli isyanlar yaşandı. Bu konu, isyanların neden ve sonuçlarını, alınan önlemleri ve farklı görüşleri değerlendirmeyi amaçlar.
Celali isyanları 16. yüzyılın sonlarından itibaren Anadolu’da yaşanan, vergi ve asker sorunlarından doğan isyanların genel adıdır. Karayazıcı Abdülhalim’in isyanı (1599) ve Canbolatoğlu Ali Paşa’nın Halep’teki isyanı (1606) bunların örnekleridir. İsyancılar köylere baskı yapıp şehirleri yağmalayarak Anadolu’da güvenliği bozdu.
İsyanların nedenleri arasında tımar sisteminin bozulması, ateşli silahların yaygınlaşması sonucu işsiz kalan tüfekli askerler (levent ve sekban), artan vergi yükü, fiyatların yükselmesi ve uzun süren savaşlar sayılır. Köylünün büyük bölümü zor durumda kalıp köyünü terk etti; bu olaya Büyük Kaçgun denir.
İstanbul’daki isyanlar çoğunlukla kapıkulu askerlerinin maaş, rütbe ve devlet yönetimine ilişkin sorunlarından doğdu. 16. yüzyılın sonunda akçenin ayarının düşürülmesi, maaşların değersiz akçeyle ödenmesine yol açınca askerlerin tepkisi arttı ve İstanbul’da isyanlar çıktı (Beylerbeyi Vakası, 1589).
1622’de II. Osman (Genç Osman), Yeniçeri ayaklanması sonucu tahttan indirildi ve öldürüldü. Bu olay, askerin devlet yönetimindeki etkisinin ne kadar büyüdüğünü gösteren önemli bir örnektir.
Devlet, isyanları bastırmak için askerî güç kullandı. Kuyucu Murad Paşa Anadolu’da Celali isyanlarını sert biçimde bastırdı (1607). Bazı isyancı liderlere devlet görevi verilerek affedildi. Sonraki dönemde Köprülü sadrazamlar düzeni yeniden kurmak için merkezî otoriteyi güçlendirdi.
Dönemin şartlarında isyanların önlenmesi için önerilebilecek çözümler arasında maaşların zamanında ödenmesi, vergi yükünün adil dağıtılması, işsiz askerlerin düzenli işlere yerleştirilmesi ve tımar sisteminin düzeltilmesi sayılabilir. Bir çözümün uygun olup olmadığı dönemin koşullarına bakılarak değerlendirilir.
İsyanların neden ve sonuçları hakkında bireylerin farklı görüşte olması doğaldır. Bir kişi asıl nedeni ekonomik sorunlar olarak, bir diğeri askerî düzenin bozulması olarak görebilir. Her görüş kanıtlarla desteklenmelidir.
Bir görüşü gözden geçirirken diğerlerinin kanıtları sorgulanır; kendi görüşümüzün eksik yönleri fark edilirse düzeltilir. Bir grup olarak ortak görüşe varılırken de gerekçeler paylaşılır ve herkesin görüşüne saygı gösterilir.
Örnek 1. Celali isyanlarının nedenlerinden üçünü yazınız.
Tımar sisteminin bozulması, işsiz kalan tüfekli askerler ve artan vergi yükü (ayrıca fiyatların yükselmesi ve uzun savaşlar).
Örnek 2. Büyük Kaçgun neye denir?
Celali isyanları ve ağır koşullar nedeniyle köylünün büyük çoğunlukla köyünü terk etmesine denir.
Örnek 3. İki öğrenciden biri isyanların nedenini ekonomik, diğeri askerî düzenin bozulması olarak görüyor. Bu iki görüşü nasıl değerlendirirsiniz?
İki görüş birbirini dışlamaz. Maaşların ve vergi düzeninin bozulması ile askerî düzenin bozulması birbirini etkilemiş olabilir. Her iki görüşü destekleyen kanıtlara bakarak daha sağlam bir sonuca ulaşılabilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.