Bu anlatıda destana özgü hangi özellik belirgindir?
Çözümü göster
Dağdan çıkan ışığın obaya rehberlik etmesi gerçeküstü olayın toplumsal işlevidir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Destan, bir toplumun yaşamını derinden etkileyen olayları olağanüstü kahramanlar etrafında anlatan uzun anlatılardır. Savaşlar, göçler, kıtlıklar, kurtuluş ve kuruluş hikâyeleri destanların konusudur. Bu konuda destanın temel özellikleri, nasıl oluştuğu ve masal ile efsaneden farkı ele alınır.
Destanlar toplumun ortak belleğinde yer etmiş büyük olayları konu alır. Kahramanlar olağanüstü güçlere sahiptir: doğuşları, büyümeleri ve başardıkları işler sıradan insanlardan farklıdır. Kahraman tek başına değil, bütün topluluk adına davranır; onun başarısı milletin başarısı olarak görülür.
Destanlar başlangıçta sözlüdür ve anonimdir; kuşaktan kuşağa ozanlar tarafından aktarılır. Bu nedenle kalıp sözler, tekrarlar ve kutsal sayılan sayılar (yedi, dokuz, kırk) sık kullanılır. Gerçek bir tarihî olay çekirdek olarak bulunabilir ama zamanla olağanüstü öğelerle süslenir; destan bu yönüyle tarih kitabı değil, toplumun kendini anlatma biçimidir.
Destanlar genellikle üç aşamada oluşur. Doğuş aşamasında toplumu etkileyen büyük bir olay yaşanır ve bu olay hakkında ilk anlatılar ortaya çıkar. Yayılma aşamasında anlatılar ağızdan ağıza dolaşır; her anlatıcı yeni ayrıntılar ekler, olay olağanüstü bir nitelik kazanır ve farklı varyantlar oluşur.
Derleme aşamasında destan yazıya geçirilir. Yazıya geçirilen metin, sözlü geleneğin o anki biçimlerinden birini dondurur; bu nedenle aynı destanın farklı kaynaklarda farklı biçimlerine rastlanabilir. Derleyen kişi destanı yaratan kişi değildir.
Destan, masal ve efsane olağanüstü öğeler taşıması bakımından benzer ama işlevleri farklıdır. Masalda zaman ve mekân belirsizdir, amaç eğlendirmek ve hayal kurdurmaktır; dinleyici anlatılanın gerçek olduğuna inanmaz. Efsane belirli bir yer, kişi ya da olaya bağlıdır ve gerçek olduğuna inanılır, ama genellikle kısa ve yereldir.
Destan ise bütün bir toplumu ilgilendiren olayları anlatır ve millî bir bilinç taşır. Kahramanı bir topluluğun simgesidir; anlatı o topluluğun kökenini, değerlerini ve tarihini açıklar. Bir anlatının destan sayılması için kapsamının toplumsal ve millî olması belirleyicidir.
Örnek 1. Bir anlatıda kahraman doğar doğmaz konuşuyor, kırk gün içinde yetişkin oluyor ve halkını bir canavardan kurtarıyor. Bu ayrıntılar destanın hangi özelliğini gösterir?
Kahramanın olağanüstü doğuşu ve büyümesi, toplumu kurtaran işleri destan kahramanlarının tipik özellikleridir. "Kırk" gibi kutsal sayıların kullanılması da sözlü destan geleneğinin bir izidir.
Örnek 2. Aynı destanın iki farklı kaynakta farklı olay ayrıntılarıyla anlatıldığı görülüyor. Bunun nedeni nedir?
Destanlar yazıya geçirilmeden önce uzun süre sözlü olarak aktarılmıştır. Yayılma aşamasında her anlatıcı ayrıntıları değiştirmiş, varyantlar oluşmuştur. Kaynaklardaki fark, bu varyantlardan farklı olanların yazıya geçirilmesinden kaynaklanır.
Örnek 3. Bir köyde "Bu çeşme, susuz kalan köylülere bir dervişin asasını vurmasıyla akmaya başladı" diye anlatılan ve gerçek olduğuna inanılan bir anlatı var. Bu anlatı destan mıdır?
Hayır. Belirli bir yere bağlı, kısa, yerel ve gerçek olduğuna inanılan bu anlatı efsanedir. Destan bütün bir toplumu etkileyen büyük olayları millî bir bakışla anlatır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.