MegaSoru

Halk Hikâyesi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Halk Hikâyesi Konu Anlatımı

Halk hikâyesi, destan geleneğinden sonra gelişen, olayları düzyazıyla, duyguları şiirle anlatan sözlü anlatı türüdür. Âşıkların ve meddahların anlattığı bu hikâyelerde aşk ve kahramanlık iç içedir. Bu konuda halk hikâyesinin yapısı, konuları, motifleri ve destanla romandan farkı ele alınır.

Halk hikâyesinin yapısı

Halk hikâyeleri nazım ve nesrin bir arada kullanıldığı anlatılardır. Olaylar düzyazıyla anlatılır; kahramanların coşkulu ya da hüzünlü anlarında duyguları şiirle, çoğunlukla türkü biçiminde dile getirilir. Bu şiirler anlatıcı tarafından saz eşliğinde söylenir.
Halk hikâyeleri âşık ya da meddah denilen anlatıcılar tarafından kahvehanelerde, düğünlerde, uzun kış gecelerinde anlatılırdı. Anlatıcı hikâyeye bir döşemeyle başlar, bazen birkaç gece süren anlatıyı dinleyicinin ilgisine göre ayarlardı. Hikâyenin sonunda çoğunlukla anlatıcı dinleyicilere dua eder.

Konular ve motifler

Halk hikâyeleri konularına göre aşk hikâyeleri ve kahramanlık hikâyeleri olarak ikiye ayrılır. Âşık Garip, Kerem ile Aslı ve Tahir ile Zühre aşk hikâyelerine; Köroğlu kahramanlık hikâyelerine örnektir. Aşk hikâyelerinde sevgililer çoğunlukla bir engelle karşılaşır ve uzun süre ayrı kalır.
Halk hikâyelerinde sık görülen motifler vardır: kahramanın rüyasında bir pirin elinden bade (dolu) içerek sevgiliyi görmesi ve ona âşık olması, sevgiliyi aramak için uzun yolculuğa çıkılması, kahramanın âşıklık yeteneği kazanıp sazıyla duygularını anlatması, aileler ya da rakipler tarafından çıkarılan engeller. Bade içme motifiyle kahraman hem âşık hem şair olur.

Destan ve romanla karşılaştırma

Halk hikâyesi destanla romanın arasında bir yerde durur. Destan gibi sözlüdür, anonimdir ve olağanüstü öğeler taşır; ama destana göre daha bireyseldir: kahraman bütün bir toplumu değil, kendi aşkını ve kaderini temsil eder. Mekân daha somuttur ve olağanüstülük azalmıştır.
Romanda ise yazar bellidir, metin yazılıdır, kişiler ayrıntılı bir iç dünyayla çizilir ve olaylar gerçekçi bir çerçevede anlatılır. Halk hikâyesi kahramanları ise romandaki kadar karmaşık değildir; daha çok tip olarak çizilir. Bu nedenle halk hikâyesi, destandan romana uzanan anlatı geleneğinde bir ara basamak olarak görülür.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir anlatıda olaylar düzyazıyla anlatılıyor, kahraman sevgilisinden ayrıldığı anda duygularını bir türküyle söylüyor. Bu yapı hangi türün özelliğidir?

Olayların nesirle, duyguların şiirle anlatılması halk hikâyesinin yapı özelliğidir. Şiirler çoğunlukla türkü biçimindedir ve anlatıcı tarafından saz eşliğinde söylenir.

Örnek 2. Bir hikâyede kahraman rüyasında bir pirin elinden içtiği bir dolu ile bir kızı görüp ona âşık oluyor ve uyandığında saz çalmaya başlıyor. Bu hangi motiftir?

Bu bade içme motifidir. Kahraman rüyada içtiği badeyle hem sevgiliyi görüp ona âşık olur hem de âşıklık (şairlik) yeteneği kazanır.

Örnek 3. Halk hikâyesi kahramanı ile destan kahramanı arasındaki temel fark nedir?

Destan kahramanı bütün bir toplumu temsil eder ve onun kurtuluşu için mücadele eder. Halk hikâyesi kahramanı ise daha bireyseldir; çoğunlukla kendi aşkı ve kaderi için mücadele eder.

Özetle

  • Halk hikâyesinde olaylar düzyazıyla, duygular şiirle (çoğunlukla türküyle) anlatılır.
  • Âşıklar ve meddahlar tarafından anlatılır; döşemeyle başlar, duayla biter.
  • Konularına göre aşk ve kahramanlık hikâyeleri vardır.
  • Bade içme, rüyada âşık olma, uzun yolculuk ve engeller sık görülen motiflerdir.
  • Halk hikâyesi destandan daha bireysel, romandan daha az gerçekçi ve tipik kişilerle kuruludur.

Halk Hikâyesi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Âşık, sazını dizine koydu: "Üç dağ aştım, yârin köyüne varamadım." Ardından aynı yolculuğu düzyazıyla anlatmaya başladı.

Bu anlatımın halk hikâyesine özgü yönü hangisidir?
ANazım ile nesrin birlikte kullanılması
BYalnızca ölçülü dizelerden oluşması
COlayların sahne yönergeleriyle verilmesi
DBilimsel açıklamaların ağırlık taşıması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Şiirli söyleyişin ardından olayın düzyazıyla sürdürülmesi nazım-nesir birlikteliğini gösterir.
2Kolay
Bir meddah, hikâyeye başlamadan önce dinleyicilere seslenip "Kulak verin, bu sevda kolay anlatılmaz!" dedi.

Bu hitap hangi iletişim durumunu belirginleştirir?
AMetnin yalnızca sessiz okunmak için yazıldığını
BAnlatıcı ile dinleyici arasındaki canlı ilişkiyi
COlayın birinci el tarih kaydı olduğunu
DDinleyicilerin hikâyede hiç rolü olmadığını
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğrudan seslenme, sözlü icranın dinleyiciyle kurduğu ilişkiyi gösterir.
3Orta
Köy odasında anlatıcı, Kerem'in yolculuğunu aktardıktan sonra sazını eline alıp kahramanın ağzından bir türkü söyledi.

Anlatıcının türküye geçmesinin başlıca işlevi nedir?
AOlayın geçtiği tarihi kesinleştirmek
BKahramanın duygusunu doğrudan duyurmak
CAnlatıyı bilimsel bir rapora dönüştürmek
DKahramanları anlatıdan çıkarmak
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Türkü kahramanın iç dünyasını ve özlemini yoğunlaştırır.
4Orta
"Vaktiyle bir hanın kızı ile yoksul bir ozan birbirini severmiş. Han, kızını vermemiş; ozan da gurbet yollarına düşmüş."

Bu parçanın temel çatışması nasıl belirlenir?
Aİnsan ile doğa arasındaki mücadele
BSevgi ile toplumsal engel arasındaki çatışma
Cİki ülke arasındaki savaş
DBilim ile hurafe arasındaki tartışma
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Han engeli âşıkların birleşmesini önleyen toplumsal çatışmadır.
5Zor
Anlatıcı, her akşam aynı hikâyeyi söyler; birinde yolculuğa yeni bir karşılaşma ekler, birinde türkülerin sırasını değiştirirdi.

Bu durum sözlü anlatı geleneğinin hangi özelliğini yansıtır?
AHer anlatımın sözcüğü sözcüğüne aynı kalmasını
BYazarının değişmez yazılı metin sunmasını
CYalnızca tarih belgesi olmasını
Dİcra sırasında değişip çeşitlenebilmesini
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sözlü icrada anlatıcı ve ortam değiştikçe varyantlar oluşabilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular