MegaSoru

Mesnevi Türü ve Özellikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Mesnevi Türü ve Özellikleri Konu Anlatımı

Mesnevi, her beytin kendi içinde kafiyeli olduğu, uzun anlatılara uygun bir divan edebiyatı nazım biçimidir. Aşk hikâyeleri, dinî ve tasavvufi konular, öğütler ve kahramanlıklar mesnevilerle anlatılmıştır. Bu konuda mesnevinin biçim ve yapı özellikleri, konuları ve romanla karşılaştırılması ele alınır.

Mesnevinin biçim özellikleri

Mesnevi beyitlerle yazılır ve her beyit kendi içinde kafiyelidir: aa, bb, cc, dd. Bu düzen, şaire her beyitte yeni bir kafiye kullanma özgürlüğü verir; bu yüzden mesnevi binlerce beyitlik uzun anlatılar için uygundur. Gazel ve kasidede ise bütün beyitler aynı kafiyeye bağlıdır.
Mesneviler çoğunlukla aruzun kısa kalıplarıyla yazılır; bu kalıplar uzun bir anlatıyı okumayı ve dinlemeyi kolaylaştırır. Bir şairin yazdığı beş mesneviden oluşan diziye hamse, bu diziyi yazan şaire hamse sahibi denir.

Mesnevinin bölümleri ve konuları

Mesneviler belli bir düzenle başlar. Önce Allah'ın birliğini anlatan tevhit, Allah'a yakarış olan münacat, Peygamber'i öven naat gibi giriş bölümleri yer alır. Ardından eserin neden yazıldığını anlatan bölüm (sebeb-i telif) gelir. Bunu asıl konunun anlatıldığı bölüm izler; eser genellikle bir sonuç ya da dua bölümüyle (hatime) biter.
Mesnevilerde aşk hikâyeleri, dinî ve tasavvufi konular, ahlak ve öğüt, tarihî olaylar ve kahramanlıklar işlenir. Türk edebiyatında bilinen ilk mesnevi, 11. yüzyılda yazılan Kutadgu Bilig'dir; bu eserde devlet yönetimi ve mutluluğa ulaşma yolları anlatılır.

Mesnevi ile roman karşılaştırması

Mesnevi divan edebiyatında romana en çok yaklaşan türdür; çünkü ikisi de uzun bir olay örgüsünü, kişileri, mekânları ve çatışmaları anlatır. Bu yönüyle mesnevi, roman türü edebiyatımıza girmeden önce uzun anlatı ihtiyacını karşılamıştır.
Ama aralarında önemli farklar vardır. Mesnevi manzumdur; roman düzyazıyla yazılır. Mesnevide kişiler çoğunlukla idealize edilmiş tiplerdir, olaylar olağanüstü ve sembolik olabilir; romanda kişiler bireysel bir iç dünyayla çizilir ve olaylar gerçekçi bir çerçevede gelişir. Mesnevide şair sık sık araya girip öğüt verebilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir uzun anlatıda beyitlerin kafiye düzeni aa, bb, cc, dd biçiminde ilerliyor. Bu düzen hangi nazım biçimini gösterir ve neden uzun anlatılara uygundur?

Her beytin kendi içinde kafiyeli olması mesnevinin özelliğidir. Şair her beyitte yeni bir kafiye kullanabildiği için binlerce beyitlik anlatıyı kafiye sıkıntısı yaşamadan sürdürebilir.

Örnek 2. Bir eserde önce Allah'ın birliğini anlatan, ardından Peygamber'i öven bölümler yer alıyor; sonra şair eseri neden yazdığını anlatıyor. Bu bölümler hangi türün yapısını gösterir?

Tevhit, naat ve sebeb-i telif bölümleriyle başlayan bu yapı mesnevinin geleneksel bölüm düzenidir. Bu bölümlerden sonra asıl konu anlatılır.

Örnek 3. Mesnevi ile roman arasında hangi benzerlik ve hangi farklılık vardır?

İkisi de uzun bir olay örgüsünü, kişileri ve mekânları anlatır. Ancak mesnevi manzumdur, kişileri çoğunlukla idealize edilmiş tiplerdir; roman düzyazıdır ve kişileri bireysel bir iç dünyayla çizer.

Özetle

  • Mesnevide her beyit kendi içinde kafiyelidir (aa, bb, cc); bu düzen uzun anlatılara uygundur.
  • Mesneviler çoğunlukla aruzun kısa kalıplarıyla yazılır; beş mesneviden oluşan diziye hamse denir.
  • Tevhit, münacat, naat, sebeb-i telif, asıl konu ve hatime mesnevinin bölümleridir.
  • Türk edebiyatında bilinen ilk mesnevi Kutadgu Bilig'dir.
  • Mesnevi romana en yakın divan türüdür; ama manzumdur ve tip kişilerle kurulur.

Mesnevi Türü ve Özellikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yolcu baktı, uzakta bir ışık yandı (a) / Bütün gece o ışığa inandı (a)
Dağları aştı sabahın serin yeli (b) / Bir haber getirdi, titredi gönül teli (b)
Yüreği doldu yeni bir düşle (c) / Yürüdü yoluna sessiz bir işle (c)

Bu dizelerin mesneviye uygun biçimsel özelliği hangisidir?
ABütün dizelerin aynı uyakla bitmesi
Bİlk ve son beyitlerin aynı uyakta olması
CYalnızca dörtlüklerin kullanılması
DHer beyitin kendi içinde uyaklanması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
AA BB CC örgüsü mesnevinin ayırt edici uyak düzenidir.
2Kolay
Bir şair, yüzlerce beyit boyunca iki kişinin karşılaşmasını, ayrılışını, yolculuklarını ve yeniden kavuşmasını anlatır. Her beyitte yeni bir uyak kullanır.

Bu şairin mesnevi biçimini seçmesinin en güçlü gerekçesi nedir?
AYalnızca kısa övgü şiirlerinde kullanılması
BOlay anlatımını bütünüyle yasaklaması
CBağımsız uyaklı beyitlerin uzun anlatıya elvermesi
DHer beyitte aynı nakaratın bulunması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Her beyitin yeni uyakla kurulması anlatının uzun sürmesini kolaylaştırır.
3Orta
Gülün kokusu doldu bahçeye / Bir kuş kondu ince pencereye / Yel ses verdi uzak bir dereye / Gün doğunca döndük yine köye

Bu dört dizede mesnevi nazım biçiminden farklı olan özellik nedir?
ADizelerin aynı sesle birbirine bağlanması
BBeyitlerden oluşması
CHer beyitin kendi içinde uyaklanması
DUzun olayların anlatılabilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Mesnevide uyak aa, bb, cc biçiminde her beyitte yenilenir; örnekte dört dize ortak uyak çevresinde kurulmuştur.
4Orta
"Gecenin sessizliğinde kapıyı çaldı; kapıyı açan yaşlı bilge ona üç öğüt verdi." biçiminde bir olay, iki dize hâlinde ve kendi içinde uyaklı beyitlerle anlatılır.

Metnin mesnevi olarak değerlendirilmesinde hangi kanıt daha belirleyicidir?
AOlayın gece yaşanması
BYaşlı bir karakterin bulunması
CÖğüt veren bir kişinin yer alması
DOlayın bağımsız uyaklı beyitlerle sürdürülmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Karakter ve konu başka türlerde de görülebilir; mesneviyi belirleyen biçim, beyit ve uyak yapısıdır.
5Zor
Bir bilge, öğrencisine kapalı bir kutu verir ve "Onu ancak sabrın tükendiğinde aç." der. Öğrenci kutuyu hemen açmaz; üç sınavdan sonra açtığında içinden ayna çıkar.

Aynanın ortaya çıkması anlatıda en çok hangi işlevi üstlenir?
AOlayın başka bir ülkede geçtiğini kanıtlar.
BAnlatının bütün kişilerinin değiştiğini gösterir.
CÖnceki olayları gereksiz hâle getirir.
DÖnceki sınavların anlamını yeniden düşündürür.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ayna, sınavların öz değerlendirme ile ilişkisini geriye dönük aydınlatır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular