MegaSoru

Tezkire ve Biyografi Karşılaştırması 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tezkire ve Biyografi Karşılaştırması Konu Anlatımı

Tezkire, divan edebiyatında şairlerin hayatlarını kısaca anlatan, şiirlerinden örnekler veren ve onlar hakkında değerlendirme yapan eserlerdir. Tezkireler, bugünkü biyografinin edebiyatımızdaki öncülleri arasında sayılır. Bu konuda tezkirenin özellikleri ve tezkire ile modern biyografi arasındaki benzerlik ve farklar ele alınır.

Tezkirenin özellikleri

Tezkirelerde çok sayıda şair, çoğunlukla adlarına ya da mahlaslarına göre sıralanarak tanıtılır. Her şair için kısa bir hayat bilgisi verilir, şiirlerinden birkaç beyit örnek olarak aktarılır ve sanatı hakkında bir değerlendirme yapılır.
Tezkire yazarları şairleri değerlendirirken çoğu zaman sanatlı ve süslü bir dil kullanır: bir şairin sözü "gonca"ya, kendisi "bülbül"e benzetilebilir. Şairin bir mecliste söylediği nükteli bir söz ya da başından geçen bir olay (anekdot) aktarılarak kişiliği sezdirilir. Türk edebiyatında Ali Şir Nevai'nin Çağatayca yazdığı tezkire, bu alandaki ilk örneklerden kabul edilir.

Modern biyografi ile karşılaştırma

Tezkire birçok şairi kısa kısa tanıtan bir derlemedir; modern biyografi ise genellikle tek bir kişinin hayatını ayrıntılı biçimde, çocukluğundan son yıllarına kadar izler. Tezkirede ağırlık şairin sanatı ve şairlik kimliğindedir; modern biyografi eğitim, meslek, yolculuk, ilişkiler gibi yaşamın pek çok yönünü ele alır.
Tezkireler değerlendirmeyi çoğu zaman beğeni bildiren sözlerle yapar; modern biyografi ise bilgileri belgelerle doğrulamaya, farklı kaynakları karşılaştırmaya ve yargılarını kanıtlara dayandırmaya çalışır.

Tezkireyi kaynak olarak kullanmak

Tezkireler, şairlerin yaşadığı dönemin edebiyat ortamını, beğeni anlayışını ve şairler arasındaki ilişkileri gösteren değerli kaynaklardır. Bazı tezkire yazarları anlattıkları şairleri şahsen tanıdığı için canlı tanıklıklar sunar.
Ancak tezkirelerdeki bilgiler de eleştirel biçimde okunmalıdır. Yazarın şaire yakınlığı övgüyü abartmasına yol açabilir; aynı adı taşıyan şairler karıştırılabilir; renkli hikâyeler rivayet olabilir. Bu nedenle modern araştırmacı tezkireyi kullanırken başka belgelerle karşılaştırma yapar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir tezkirede bir şair için "Sözü gül bahçesinin taze goncası gibidir." denmiş. Bu ifadenin niteliği nedir?

Bu, şairin sanatını öven, benzetmeye dayalı ve öznel bir değerlendirmedir. Nesnel bir bilgi değil, beğeni bildiren sanatlı bir yargıdır.

Örnek 2. Bir araştırmacı, tezkirede bir şairin "İstanbul'da yetiştiği" yazdığını, şairin kendi mektuplarında ise gençliğini başka bir şehirde geçirdiğini belirttiğini görüyor. Araştırmacının izlemesi gereken yol nedir?

Araştırmacı iki kaynağı karşılaştırmalı, çelişkiyi açıkça belirtmeli ve kesin olmayan bilgiyi kesin gibi sunmamalıdır. Tezkire değerli bir kaynaktır ama eleştirel okunmalıdır.

Örnek 3. Tezkire ile modern biyografi arasındaki temel düzen farkı nedir?

Tezkire çok sayıda şairi kısa tanıtan bir derlemedir; modern biyografi çoğunlukla tek bir kişinin yaşamını ayrıntılı ve kronolojik biçimde izler.

Özetle

  • Tezkire, divan edebiyatında şairlerin hayatını, şiir örneklerini ve değerlendirmesini veren eserdir.
  • Tezkirelerde sanatlı, övgü dolu bir dil ve anekdotlar bulunur.
  • Tezkire çok sayıda şairi tanıtır; modern biyografi tek kişinin yaşamını ayrıntılı izler.
  • Modern biyografi bilgileri belgelerle doğrular, kaynakları karşılaştırır.
  • Tezkireler değerli ama eleştirel okunması gereken kaynaklardır.

Tezkire ve Biyografi Karşılaştırması — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Tezkire yazarı, şairin dost meclislerindeki hazırcevaplığını öne çıkarır. Biyografi yazarı, yayımlanmış eserleriyle özel yazışmalarını birlikte okuyup kişiliği hakkında sınırlı bir değerlendirme yapar.

Biyografi yazarının "sınırlı" değerlendirme yapması neden yerindedir?
AYazışmaların hiçbir bilgi taşımaması
BKişilik üzerine hiç yorum yapılamaması
CTezkirede anekdot bulunmasının yasak olması
DBelgelerin kişinin bütün iç dünyasını kesin olarak açıklamaması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Belgeler yorum olanağı verir ama tam psikolojik kesinlik sağlamaz.
2Kolay
Bir şairin tezkiredeki portresi çoğunlukla şiirinin inceliği etrafında kurulur. Modern biyografide şairin eğitim hayatı, yolculukları, mesleği ve eserleri ayrı bölümlerde incelenir.

Modern biyografinin kapsamı nasıl genişlemiştir?
ASanatçının yaşamı ile eserlerini çok yönlü ele almıştır.
BŞairin adını metinden silmiştir.
CYalnızca tek bir beyte odaklanmıştır.
DŞairin yaşamına ilişkin bütün ayrıntıları çıkarmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Eğitim, yolculuk, meslek ve eserler bir arada incelenir.
3Orta
Bir tezkire yazarı, şair Nâilî'nin şiirindeki ince hayalleri övdükten sonra onun bir mecliste söylediği nükteli sözü aktarır. Günümüz araştırmacısı ise şairin doğum ve ölüm tarihlerini belgelerle karşılaştırır.

İki metnin yaklaşımını en doğru ayıran yargı hangisidir?
AHer iki metin de kurmaca olay örgüsüne dayanır.
BTezkire yalnız kronolojik tarihler verir; biyografi yalnız nükteler anlatır.
CModern biyografi değerlendirme yapamaz; tezkire hiçbir olgu içermez.
DTezkire edebî kişiliği anekdotla tanıtır; modern biyografi bilgileri belgeyle doğrular.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İlk metinde edebî değerlendirme ve anekdot, ikincide kaynak denetimi öne çıkar.
4Orta
Bir tezkire yazarı, şair Nâilî'nin şiirindeki ince hayalleri övdükten sonra onun bir mecliste söylediği nükteli sözü aktarır. Günümüz araştırmacısı ise şairin doğum ve ölüm tarihlerini belgelerle karşılaştırır.

Tezkiredeki nüktenin metne temel katkısı nedir?
AŞairin kişiliğini canlı bir ayrıntıyla görünür kılması
BDoğum tarihini kesinleştirmesi
CEserlerin baskı sayılarını göstermesi
DŞiirlerinin tamamını sıralaması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Nükte kişilik ve çevre hakkında canlı izlenim oluşturur.
5Zor
Bir tezkirede "Sözü gül bahçesinin taze goncası gibidir." denir. Aynı şairin çağdaş biyografisinde "Eldeki üç divan nüshası karşılaştırıldığında şiirlerin sıralaması değişmektedir." bilgisi verilir.

Çağdaş biyografinin yöntemini belirleyen unsur nedir?
ANüsha karşılaştırmasıyla bilgiyi sınaması
BBütün değerlendirmeleri söylentiye dayandırması
CSadece şiirden alıntı yapıp bağlamı dışlaması
DŞairi bir efsane kahramanına dönüştürmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Nüsha karşılaştırması kaynak eleştirisinin örneğidir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular