MegaSoru

Enerjinin Korunumu 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Enerjinin Korunumu Konu Anlatımı

Güneş panelleri ışığı elektriğe, elektrikli araçlar elektriği harekete, ısıtıcılar elektriği ısıya dönüştürür. Bu dönüşümlerde enerji kaybolmaz, bir türden diğerine geçer; buna enerjinin korunumu denir.

Enerjinin dönüşümü ve korunumu

Enerji yoktan var edilemez ve vardan yok edilemez; yalnızca bir türden başka bir türe dönüşür ve bir cisimden diğerine aktarılır. Yalıtılmış bir sistemin toplam enerjisi değişmez. Bir olayda bir enerji türü azalıyorsa diğer türlerin toplamı o kadar artar. Enerji dönüşümü örnekleri: güneş pillerinde ışık enerjisi elektrik enerjisine, elektrikli ısıtıcıda elektrik enerjisi ısı enerjisine, barajda su potansiyel enerjisi elektrik enerjisine dönüşür.

Mekanik enerjinin korunumu

Mekanik enerji, kinetik ve potansiyel enerjinin toplamıdır: $E_{mek} = E_k + E_p$. Sürtünme ve hava direnci yokken mekanik enerji korunur. Yüksekten bırakılan cisimde potansiyel enerji azalırken kinetik enerji o kadar artar:
$$m g h = \dfrac{1}{2} m v^2 \quad\Rightarrow\quad v = \sqrt{2 g h}$$
Hız yalnız yüksekliğe bağlıdır; kütleye bağlı değildir. Sürtünmesiz eğik düzlemde de tabana ulaşma hızı yalnız düşey yükseklik farkına bağlıdır.

Sürtünmeli durum

Sürtünme varsa mekanik enerjinin bir kısmı ısıya dönüşür; mekanik enerji azalır ama toplam enerji korunur:
$$E_{ilk} = E_{son} + Q, \qquad Q = |W_s| = f \cdot x$$
Isıya dönüşen enerji, ısınan yüzeylerde ve cisimde görülür. Mekanik enerjideki azalma, sürtünme işinin büyüklüğüne eşittir.

Matematiksel modeller ve yorum

Enerji korunumu farklı sistemlerde birlikte kullanılabilir: yaydaki esneklik potansiyel enerjisi cismi hareket ettirir, cisim sonra eğik düzlemde yükselir ve kinetik enerji yeniden potansiyel enerjiye dönüşür. Dışarıdan enerji verilmeden sürekli çalışan makine (devridaim makinesi) enerjinin korunumuna aykırıdır ve mümkün değildir; gerçek makinelerde sürtünme ve ısı kaybı mutlaka vardır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Kütlesi 2 kg olan bir cisim sürtünmesiz ortamda 5 m yükseklikten serbest bırakılıyor ($g = 10$ m/s²). Yere çarpma hızı kaç m/s dir?

$m g h = \dfrac{1}{2} m v^2$ den $v = \sqrt{2 g h} = \sqrt{2 \cdot 10 \cdot 5} = 10$ m/s dir (kütleden bağımsızdır).

Örnek 2. Kütlesi 1 kg olan bir cisim, 4 m yüksekliğindeki sürtünmeli bir eğik düzlemin tepesinden bırakılıyor ve tabana 6 m/s hızla ulaşıyor ($g = 10$ m/s²). Isıya dönüşen enerji kaç J dür?

İlk enerji $m g h = 1 \cdot 10 \cdot 4 = 40$ J, son kinetik enerji $\dfrac{1}{2} \cdot 1 \cdot 36 = 18$ J dür. Isıya dönüşen enerji $40 - 18 = 22$ J dür.

Örnek 3. Yay sabiti 100 N/m olan bir yay 0,4 m sıkıştırılıp yatay sürtünmesiz zeminde 0,5 kg kütleli bir cisme bırakılıyor. Cisim yaydan ayrılıp sürtünmesiz bir eğik düzleme çıkıyor ($g = 10$ m/s²). Ulaştığı en büyük yükseklik kaç m dir?

Yaydaki enerji $\dfrac{1}{2} \cdot 100 \cdot 0{,}4^2 = 8$ J dür. Bu enerji tamamen potansiyel enerjiye dönüşür: $0{,}5 \cdot 10 \cdot h = 8$ ve $h = 1{,}6$ m dir.

Örnek 4. Bir mucit, bir kez çalıştırıldığında hiç enerji harcamadan sürekli iş yapan bir düzenek tasarladığını söylüyor. Bu iddiayı enerjinin korunumuna göre değerlendiriniz.

Böyle bir düzenek enerjinin korunumuna aykırıdır. Sürtünme ve ısı kayıpları mekanik enerjiyi azaltır; dışarıdan enerji verilmezse düzenek bir süre sonra durur. Dolayısıyla iddia fiziksel olarak mümkün değildir.

Özetle

  • Enerji yok olmaz, bir türden diğerine dönüşür; yalıtılmış sistemin toplam enerjisi korunur.
  • Sürtünmesiz ortamda mekanik enerji korunur: $m g h = \dfrac{1}{2} m v^2$.
  • Sürtünme varsa mekanik enerjinin azalan kısmı ısıya dönüşür: $Q = f \cdot x$.
  • Serbest düşmede hız $\sqrt{2 g h}$ dir ve kütleye bağlı değildir.
  • Devridaim makinesi enerjinin korunumuna aykırı olduğu için mümkün değildir.

Enerjinin Korunumu — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Cisim başlangıçta durgunken 0,8 m yükseklikten bırakılıyor. Hava direnci yoktur; yer çekimi ivmesi 10 m/s² olur. Zemine çarpmadan hemen önce sürati kaçtır?
A2 m/s
B4 m/s
C8 m/s
D16 m/s
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yer çekimi potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür. Hızın karesi 2 × 10 × 0,8 = 16 m²/s²; sürat 4 m/s olur.
2Kolay
Farklı kütleli K ve L cisimleri aynı yükseklikten durgun bırakılıyor. Hava direnci yoktur ve yer çekimi ivmesi iki cisim için aynıdır. Aynı alt seviyeye ulaşınca süratleri nasıl karşılaştırılır?
AEşittir.
BHafif cismin sürati mutlaka daha büyüktür.
CAğır cismin sürati mutlaka daha büyüktür.
DKütleler farklı olduğundan enerji yöntemi kullanılamaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Potansiyel ve kinetik enerji aynı kütle çarpanını taşır; bu çarpan sadeleşir. Sürat yalnız yükseklik farkı ve yer çekimi ivmesine bağlıdır.
3Orta
Cisim durgunken bir yükseklikten bırakılıyor. Hava direnci yoktur. Yer çekimi ivmesi 10 m/s², alt seviyeye ulaşmadan hemen önce sürat 6 m/s olur. Yükseklik farkı kaçtır?
A0,6 m
B1,8 m
C3,6 m
D18 m
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Başlangıç potansiyel enerjisi son kinetik enerjiye eşittir. Yükseklik 6 × 6 / (2 × 10) = 1,8 m olur.
4Orta
İki noktasal cisim aynı yükseklikteki noktadan durgun başlayıp farklı biçimli sürtünmesiz yollardan aynı alt seviyeye iniyor. Hava direnci yoktur; dönme hareketi ele alınmıyor. Hangisi doğrudur?
AAlt seviyedeki süratleri aynıdır; yol uzunluğu bu koşullarda son sürati belirlemez.
BDik yoldan gelen mutlaka daha yavaştır.
CFarklı yollar enerji korunmasını geçersiz kılar.
DUzun yoldan gelen mutlaka daha hızlıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Aynı yükseklik kaybı aynı birim kütle başına enerji kazancı verir. Sürtünmesiz yolun biçimi son enerji eşitliğini değiştirmez.
5Zor
Cisim 1,4 m yüksekliğindeki noktadan 6 m/s süratle aşağıya yöneliyor ve alttaki yatay seviyeye ulaşıyor. Sürtünme ve hava direnci yoktur; yer çekimi ivmesi 10 m/s² olur. Alt seviyedeki sürat kaçtır?
A6 m/s
B8 m/s
C10 m/s
D64 m/s
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Birim kütle için ilk kinetik enerji 18 J/kg, potansiyel enerji 14 J/kg olur. Son kinetik enerji 32 J/kg; hızın karesi 64 m²/s², sürat 8 m/s olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular