Çözümü göster
Yer çekimi potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür. Hızın karesi 2 × 10 × 0,8 = 16 m²/s²; sürat 4 m/s olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Güneş panelleri ışığı elektriğe, elektrikli araçlar elektriği harekete, ısıtıcılar elektriği ısıya dönüştürür. Bu dönüşümlerde enerji kaybolmaz, bir türden diğerine geçer; buna enerjinin korunumu denir.
Enerji yoktan var edilemez ve vardan yok edilemez; yalnızca bir türden başka bir türe dönüşür ve bir cisimden diğerine aktarılır. Yalıtılmış bir sistemin toplam enerjisi değişmez. Bir olayda bir enerji türü azalıyorsa diğer türlerin toplamı o kadar artar. Enerji dönüşümü örnekleri: güneş pillerinde ışık enerjisi elektrik enerjisine, elektrikli ısıtıcıda elektrik enerjisi ısı enerjisine, barajda su potansiyel enerjisi elektrik enerjisine dönüşür.
Mekanik enerji, kinetik ve potansiyel enerjinin toplamıdır: $E_{mek} = E_k + E_p$. Sürtünme ve hava direnci yokken mekanik enerji korunur. Yüksekten bırakılan cisimde potansiyel enerji azalırken kinetik enerji o kadar artar:
$$m g h = \dfrac{1}{2} m v^2 \quad\Rightarrow\quad v = \sqrt{2 g h}$$
Hız yalnız yüksekliğe bağlıdır; kütleye bağlı değildir. Sürtünmesiz eğik düzlemde de tabana ulaşma hızı yalnız düşey yükseklik farkına bağlıdır.
Sürtünme varsa mekanik enerjinin bir kısmı ısıya dönüşür; mekanik enerji azalır ama toplam enerji korunur:
$$E_{ilk} = E_{son} + Q, \qquad Q = |W_s| = f \cdot x$$
Isıya dönüşen enerji, ısınan yüzeylerde ve cisimde görülür. Mekanik enerjideki azalma, sürtünme işinin büyüklüğüne eşittir.
Enerji korunumu farklı sistemlerde birlikte kullanılabilir: yaydaki esneklik potansiyel enerjisi cismi hareket ettirir, cisim sonra eğik düzlemde yükselir ve kinetik enerji yeniden potansiyel enerjiye dönüşür. Dışarıdan enerji verilmeden sürekli çalışan makine (devridaim makinesi) enerjinin korunumuna aykırıdır ve mümkün değildir; gerçek makinelerde sürtünme ve ısı kaybı mutlaka vardır.
Örnek 1. Kütlesi 2 kg olan bir cisim sürtünmesiz ortamda 5 m yükseklikten serbest bırakılıyor ($g = 10$ m/s²). Yere çarpma hızı kaç m/s dir?
$m g h = \dfrac{1}{2} m v^2$ den $v = \sqrt{2 g h} = \sqrt{2 \cdot 10 \cdot 5} = 10$ m/s dir (kütleden bağımsızdır).
Örnek 2. Kütlesi 1 kg olan bir cisim, 4 m yüksekliğindeki sürtünmeli bir eğik düzlemin tepesinden bırakılıyor ve tabana 6 m/s hızla ulaşıyor ($g = 10$ m/s²). Isıya dönüşen enerji kaç J dür?
İlk enerji $m g h = 1 \cdot 10 \cdot 4 = 40$ J, son kinetik enerji $\dfrac{1}{2} \cdot 1 \cdot 36 = 18$ J dür. Isıya dönüşen enerji $40 - 18 = 22$ J dür.
Örnek 3. Yay sabiti 100 N/m olan bir yay 0,4 m sıkıştırılıp yatay sürtünmesiz zeminde 0,5 kg kütleli bir cisme bırakılıyor. Cisim yaydan ayrılıp sürtünmesiz bir eğik düzleme çıkıyor ($g = 10$ m/s²). Ulaştığı en büyük yükseklik kaç m dir?
Yaydaki enerji $\dfrac{1}{2} \cdot 100 \cdot 0{,}4^2 = 8$ J dür. Bu enerji tamamen potansiyel enerjiye dönüşür: $0{,}5 \cdot 10 \cdot h = 8$ ve $h = 1{,}6$ m dir.
Örnek 4. Bir mucit, bir kez çalıştırıldığında hiç enerji harcamadan sürekli iş yapan bir düzenek tasarladığını söylüyor. Bu iddiayı enerjinin korunumuna göre değerlendiriniz.
Böyle bir düzenek enerjinin korunumuna aykırıdır. Sürtünme ve ısı kayıpları mekanik enerjiyi azaltır; dışarıdan enerji verilmezse düzenek bir süre sonra durur. Dolayısıyla iddia fiziksel olarak mümkün değildir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.