Çözümü göster
$E_p = k x^2 / 2$ bağıntısıyla 0,5 × 100 × 0,2 × 0,2 = 2 J bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Gerilmiş bir yay, bırakıldığında oku fırlatır; kurulmuş bir oyuncak araba yay çözülünce hareket eder. Gerilmiş ya da sıkıştırılmış yayda depolanan bu enerji, esneklik potansiyel enerjisidir.
Bir yayı uzatırken yapılan iş, yayda esneklik potansiyel enerjisi olarak depolanır. Kuvvet uzanımla düzgün arttığı için ortalama kuvvet son kuvvetin yarısıdır; iş (enerji) kuvvet–uzanım grafiğinin altında kalan alana eşittir. $0$ dan $x$ e kadar grafik, tabanı $x$ ve yüksekliği $F = k x$ olan bir üçgendir:
$$E_p = \dfrac{1}{2} \cdot x \cdot F = \dfrac{1}{2} k x^2$$
Esneklik potansiyel enerjisi
$$E_p = \dfrac{1}{2} k x^2$$
bağıntısıyla bulunur; birimi joule (J) dür. Enerji, yay sabiti ile doğru orantılıdır ve uzanımın karesiyle orantılıdır. Uzanım iki katına çıkarsa enerji dört katına, uzanım yarıya inerse enerji dörtte birine iner. Yay sabiti iki katına çıkarsa (uzanım aynıysa) enerji iki katına çıkar.
Sürtünmesiz ortamda bırakılan yay, depoladığı enerjiyi cismin kinetik enerjisine aktarır: $\dfrac{1}{2} k x^2 = \dfrac{1}{2} m v^2$. Okçuluktaki yayın daha fazla gerilmesi okun daha yüksek hızla çıkmasına, kurmalı oyuncağın daha fazla kurulması hareketin daha uzun ya da daha hızlı olmasına neden olur. Amortisörlerde ve zımbalarda da yay, enerjiyi geçici olarak depolayan elemandır.
Farklı yaylar ve farklı uzanımlarla yapılan hesaplar $E_p = \dfrac{1}{2} k x^2$ modelinin her yay için geçerli olduğunu gösterir. Kuvvet–uzanım grafiği doğrusal olmayan bir yay için bu model kullanılmaz; model Hooke Yasası'na uyan yaylar içindir.
Örnek 1. Yay sabiti 200 N/m olan bir yay 0,1 m sıkıştırılıyor. Yayda depolanan enerji kaç J dür?
$E_p = \dfrac{1}{2} k x^2 = \dfrac{1}{2} \cdot 200 \cdot 0{,}1^2 = 1$ J dür.
Örnek 2. Bir yayın kuvvet–uzanım grafiğinde uzanım 0 dan 0,2 m ye giderken kuvvet 0 dan 40 N a doğrusal artıyor. Yayda depolanan enerjiyi ve yay sabitini bulunuz.
Enerji, grafiğin altındaki üçgenin alanıdır: $\dfrac{1}{2} \cdot 0{,}2 \cdot 40 = 4$ J. Yay sabiti $k = \dfrac{40}{0{,}2} = 200$ N/m dir (kontrol: $\dfrac{1}{2} \cdot 200 \cdot 0{,}2^2 = 4$ J).
Örnek 3. Yay sabiti 400 N/m olan bir yay 0,05 m sıkıştırılıp sürtünmesiz yatay yüzeyde duran 0,25 kg kütleli arabaya bırakılıyor. Araba yaydan ayrıldığında hızı kaç m/s olur?
$E_p = \dfrac{1}{2} \cdot 400 \cdot 0{,}05^2 = 0{,}5$ J dür. Bu enerji kinetik enerjiye dönüşür: $\dfrac{1}{2} \cdot 0{,}25 \cdot v^2 = 0{,}5$ olduğundan $v^2 = 4$ ve $v = 2$ m/s dir.
Örnek 4. Bir yayın uzanımı yarıya indirilirse yayda depolanan enerji nasıl değişir?
Enerji uzanımın karesiyle orantılıdır. Uzanım yarıya indiğinde enerji $\left(\dfrac{1}{2}\right)^2 = \dfrac{1}{4}$ ine, yani dörtte birine iner.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.