MegaSoru

Yayın Esneklik Potansiyel Enerjisi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Yayın Esneklik Potansiyel Enerjisi Konu Anlatımı

Gerilmiş bir yay, bırakıldığında oku fırlatır; kurulmuş bir oyuncak araba yay çözülünce hareket eder. Gerilmiş ya da sıkıştırılmış yayda depolanan bu enerji, esneklik potansiyel enerjisidir.

Kuvvet–uzanım grafiğinden enerjiye

Bir yayı uzatırken yapılan iş, yayda esneklik potansiyel enerjisi olarak depolanır. Kuvvet uzanımla düzgün arttığı için ortalama kuvvet son kuvvetin yarısıdır; iş (enerji) kuvvet–uzanım grafiğinin altında kalan alana eşittir. $0$ dan $x$ e kadar grafik, tabanı $x$ ve yüksekliği $F = k x$ olan bir üçgendir:
$$E_p = \dfrac{1}{2} \cdot x \cdot F = \dfrac{1}{2} k x^2$$

Matematiksel model

Esneklik potansiyel enerjisi
$$E_p = \dfrac{1}{2} k x^2$$
bağıntısıyla bulunur; birimi joule (J) dür. Enerji, yay sabiti ile doğru orantılıdır ve uzanımın karesiyle orantılıdır. Uzanım iki katına çıkarsa enerji dört katına, uzanım yarıya inerse enerji dörtte birine iner. Yay sabiti iki katına çıkarsa (uzanım aynıysa) enerji iki katına çıkar.

Yaydaki enerjinin kullanımı

Sürtünmesiz ortamda bırakılan yay, depoladığı enerjiyi cismin kinetik enerjisine aktarır: $\dfrac{1}{2} k x^2 = \dfrac{1}{2} m v^2$. Okçuluktaki yayın daha fazla gerilmesi okun daha yüksek hızla çıkmasına, kurmalı oyuncağın daha fazla kurulması hareketin daha uzun ya da daha hızlı olmasına neden olur. Amortisörlerde ve zımbalarda da yay, enerjiyi geçici olarak depolayan elemandır.

Farklı veri setleriyle genelleme

Farklı yaylar ve farklı uzanımlarla yapılan hesaplar $E_p = \dfrac{1}{2} k x^2$ modelinin her yay için geçerli olduğunu gösterir. Kuvvet–uzanım grafiği doğrusal olmayan bir yay için bu model kullanılmaz; model Hooke Yasası'na uyan yaylar içindir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Yay sabiti 200 N/m olan bir yay 0,1 m sıkıştırılıyor. Yayda depolanan enerji kaç J dür?

$E_p = \dfrac{1}{2} k x^2 = \dfrac{1}{2} \cdot 200 \cdot 0{,}1^2 = 1$ J dür.

Örnek 2. Bir yayın kuvvet–uzanım grafiğinde uzanım 0 dan 0,2 m ye giderken kuvvet 0 dan 40 N a doğrusal artıyor. Yayda depolanan enerjiyi ve yay sabitini bulunuz.

Enerji, grafiğin altındaki üçgenin alanıdır: $\dfrac{1}{2} \cdot 0{,}2 \cdot 40 = 4$ J. Yay sabiti $k = \dfrac{40}{0{,}2} = 200$ N/m dir (kontrol: $\dfrac{1}{2} \cdot 200 \cdot 0{,}2^2 = 4$ J).

Örnek 3. Yay sabiti 400 N/m olan bir yay 0,05 m sıkıştırılıp sürtünmesiz yatay yüzeyde duran 0,25 kg kütleli arabaya bırakılıyor. Araba yaydan ayrıldığında hızı kaç m/s olur?

$E_p = \dfrac{1}{2} \cdot 400 \cdot 0{,}05^2 = 0{,}5$ J dür. Bu enerji kinetik enerjiye dönüşür: $\dfrac{1}{2} \cdot 0{,}25 \cdot v^2 = 0{,}5$ olduğundan $v^2 = 4$ ve $v = 2$ m/s dir.

Örnek 4. Bir yayın uzanımı yarıya indirilirse yayda depolanan enerji nasıl değişir?

Enerji uzanımın karesiyle orantılıdır. Uzanım yarıya indiğinde enerji $\left(\dfrac{1}{2}\right)^2 = \dfrac{1}{4}$ ine, yani dörtte birine iner.

Özetle

  • Esneklik potansiyel enerjisi kuvvet–uzanım grafiğinin altındaki alana eşittir.
  • $E_p = \dfrac{1}{2} k x^2$ dir; birimi joule dür.
  • Uzanım iki katına çıkarsa enerji dört katına çıkar.
  • Sürtünmesiz ortamda yaydaki enerji kinetik enerjiye dönüşür: $\dfrac{1}{2} k x^2 = \dfrac{1}{2} m v^2$.
  • Model, Hooke Yasası'na uyan yaylar için geçerlidir.

Yayın Esneklik Potansiyel Enerjisi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yaylar esneklik sınırları içinde kullanılmaktadır. Yay sabiti 100 N/m olan yay doğal boyundan 0,2 m uzatılıyor. Depolanan esneklik potansiyel enerjisi kaçtır?
A1 J
B2 J
C4 J
D10 J
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$E_p = k x^2 / 2$ bağıntısıyla 0,5 × 100 × 0,2 × 0,2 = 2 J bulunur.
2Kolay
Yaylar esneklik sınırları içinde kullanılmaktadır. Başka enerji türlerinden bağımsız olarak yalnız ideal yayın esneklik potansiyel enerjisi ele alınıyor. Doğal boyu enerji için sıfır referansı seçilirse bu boydaki enerji nedir?
A0 J
B1 J
CDoğal boyuna eşit sayısal değerde enerji
DYay sabitine eşit sayısal değerde enerji
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğal boyda deformasyon sıfırdır; esneklik potansiyel enerjisi seçilen referansta sıfır olur.
3Orta
Yaylar esneklik sınırları içinde kullanılmaktadır. Yay sabiti 200 N/m olan yay 10 cm sıkıştırılıyor. Esneklik potansiyel enerjisi kaçtır?
A0,1 J
B1 J
C2 J
D10000 J
Çözümü göster
Doğru cevap: B
10 cm = 0,1 m. Enerji 0,5 × 200 × 0,1 × 0,1 = 1 J olur.
4Orta
Yaylar esneklik sınırları içinde kullanılmaktadır. Aynı yay doğal boyundan önce 5 cm uzatılıyor, başka bir denemede 5 cm sıkıştırılıyor. Esneklik potansiyel enerjileri nasıl karşılaştırılır?
ASıkışmada enerji sıfırdır.
BEşittir ve pozitiftir.
CUzamadaki enerji her zaman iki kat büyüktür.
DUzamada pozitif, sıkışmada negatiftir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Enerji deformasyon büyüklüğünün karesine bağlıdır; eşit uzama ve sıkışma aynı enerji verir.
5Zor
Yaylar esneklik sınırları içinde kullanılmaktadır. Yay sabiti 400 N/m olan yayda 8 J esneklik potansiyel enerjisi depolanıyor. Deformasyon büyüklüğü kaç cm olur?
A2 cm
B4 cm
C20 cm
D40 cm
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Uzanımın karesi 2 × 8 / 400 = 0,04 m² olur. Uzanım 0,2 m = 20 cm bulunur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular