MegaSoru

Yay Sabiti 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Yay Sabiti Konu Anlatımı

Bisiklet amortisörü, kalemin düğmesi, kapı kolu ve zımba gibi birçok araçta yay kullanılır. Bazı yaylar kolay, bazıları zor sıkışır ya da uzar. Yayın bu özelliğini yay sabiti ve Hooke Yasası ile ifade ederiz.

Hooke Yasası

Bir yay esneklik sınırı içinde uzatılır ya da sıkıştırılırsa yayın uyguladığı kuvvet, denge konumundan olan uzanımla (uzama veya sıkışma miktarıyla) doğru orantılıdır:
$$F = k \cdot x$$
Burada $F$ yaya uygulanan (ya da yayın uyguladığı) kuvvet, $x$ yayın denge konumuna göre uzanımı, $k$ ise yay sabitidir. Bağıntıdaki $x$, yayın toplam boyu değil, doğal boyuna göre değişim miktarıdır. Esneklik sınırı aşılırsa yay kalıcı olarak şekil değiştirir ve bu bağıntı artık geçerli olmaz.

Yay sabiti

Yay sabiti $k = \dfrac{F}{x}$ ile bulunur; birimi N/m dir. $k$ yayın sertliğini gösterir: aynı kuvvet altında daha az uzanan yayın sabiti büyüktür. Yay sabiti yayın malzemesine, tel kalınlığına, sarım sayısına ve boyuna bağlıdır. Hesaplarda uzanım metreye çevrilmelidir (örneğin 5 cm = 0,05 m).

Kuvvet–uzanım grafiği ve deney

Bir yaya sırayla farklı kuvvetler uygulanıp uzanımlar ölçülürse veriler bir tabloya yazılır. Kuvvet (düşey eksen) – uzanım (yatay eksen) grafiği orijinden geçen bir doğrudur ve doğrunun eğimi yay sabitini verir. Eğimi daha dik olan doğrunun çizildiği yay daha serttir. Deneyde bağımsız değişken uygulanan kuvvet (ya da asılan kütlenin ağırlığı), bağımlı değişken uzanımdır; yayın cinsi ve doğal boyu kontrol edilen değişkenlerdir. Ölçümler birkaç kez tekrarlanıp tablo ve grafik üzerinde incelenir.

Farklı yayların karşılaştırılması

Aynı yaya uygulanan kuvvet iki katına çıkarsa uzanım da iki katına çıkar. Farklı yaylarda aynı kuvvet altında uzanımlar karşılaştırılarak yaylar sertliğe göre sıralanır: uzanımı küçük olanın yay sabiti büyüktür. Veri setinden $F$ ve $x$ in oranı sabit çıkıyorsa yay Hooke Yasası'na uyuyor demektir; bu sonuç yeni bir uzanım için kuvveti öngörmede kullanılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir yaya 10 N kuvvet uygulandığında yay 5 cm uzuyor. Yay sabiti kaç N/m dir?

$x = 5$ cm $= 0{,}05$ m olduğundan $k = \dfrac{F}{x} = \dfrac{10}{0{,}05} = 200$ N/m dir.

Örnek 2. Yay sabiti 400 N/m olan bir yay 2 cm sıkıştırılıyor. Yayın uyguladığı kuvvetin büyüklüğü kaçtır?

$x = 0{,}02$ m dir. $F = k \cdot x = 400 \cdot 0{,}02 = 8$ N dir.

Örnek 3. Bir deneyde yaya asılan kuvvetler 2 N, 4 N, 6 N iken yayın uzanımları sırasıyla 1 cm, 2 cm, 3 cm ölçülüyor. Yay sabitini bulunuz ve 10 N için uzanımı tahmin ediniz.

Her ölçümde $\dfrac{F}{x} = \dfrac{2}{0{,}01} = 200$ N/m çıkar; oran sabit olduğundan yay Hooke Yasası'na uyar ve $k = 200$ N/m dir. 10 N için $x = \dfrac{10}{200} = 0{,}05$ m $= 5$ cm olur (esneklik sınırı aşılmamışsa).

Örnek 4. A yayı 4 N kuvvet altında 2 cm, B yayı aynı kuvvet altında 4 cm uzuyor. Hangisi daha serttir ve yay sabitleri oranı nedir?

A yayı daha az uzadığı için daha serttir. $k_A = \dfrac{4}{0{,}02} = 200$ N/m, $k_B = \dfrac{4}{0{,}04} = 100$ N/m dir; $\dfrac{k_A}{k_B} = 2$ dir.

Özetle

  • Hooke Yasası: $F = k \cdot x$ ($x$ doğal boya göre uzanımdır).
  • Yay sabiti $k = \dfrac{F}{x}$ dir, birimi N/m dir ve yayın sertliğini gösterir.
  • Kuvvet–uzanım grafiği orijinden geçen doğrudur; eğim yay sabitidir.
  • Aynı kuvvet altında daha az uzanan yayın yay sabiti daha büyüktür.
  • Uzanım hesaplarda metreye çevrilir ve Hooke Yasası esneklik sınırı içinde geçerlidir.

Yay Sabiti — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
ÖlçümKuvvet (N)Uzanım (cm)122244
Yaylar esneklik sınırları içinde kullanılmaktadır. Bir yayın kuvvet ve uzanım verileri sunulmuştur. Yay sabiti kaçtır?
A1 N/m
B10 N/m
C100 N/m
D200 N/m
Çözümü göster
Doğru cevap: C
2 cm = 0,02 m. $k = F/x$ bağıntısından 2 / 0,02 = 100 N/m bulunur.
2Kolay
Yaylar esneklik sınırları içinde kullanılmaktadır. Yay sabiti 80 N/m olan yay 0,1 m uzatılıyor. Yayın geri çağırıcı kuvvetinin büyüklüğü kaçtır?
A0,8 N
B8 N
C80 N
D800 N
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$F = kx$ bağıntısı ile 80 × 0,1 = 8 N bulunur.
3Orta
x (cm)F (N)12345624681012OYay
Yaylar esneklik sınırları içinde kullanılmaktadır. Bir yayın kuvvet–uzanım grafiği verilmiştir. Yay sabiti kaçtır?
A2 N/m
B20 N/m
C200 N/m
D400 N/m
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Grafikte 3 cm uzanımda kuvvet 6 N olur. 3 cm = 0,03 m; 6 / 0,03 = 200 N/m bulunur.
4Orta
ÖlçümKuvvet (N)Uzanım (cm)1422843126
Yaylar esneklik sınırları içinde kullanılmaktadır. Bir yayın kuvvet–uzanım ölçümleri sunulmuştur. Hangi gerekçe sabit bir yay sabitiyle uyumlu olduklarını gösterir?
AKuvvet artarken uzanım azalır.
BKuvvetin uzanıma oranı her ölçümde aynıdır.
CKuvvet ile uzanımın toplamı her ölçümde aynıdır.
DKuvvetin karesi uzanıma eşittir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Verilerde kuvvet/uzanım oranı 2 N/cm olarak sabittir. Bu, aynı yay için doğrusal ilişkiyi destekler.
5Zor
ÖlçümDoğal boy (cm)Kuvvet (N)Toplam boy (cm)1206242201228
Yaylar esneklik sınırları içinde kullanılmaktadır. Bir yayın doğal boyu ve kuvvet altındaki toplam boyları sunulmuştur. Yay sabiti kaçtır?
A15 N/m
B50 N/m
C150 N/m
D300 N/m
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İlk ölçümde uzanım 24 - 20 = 4 cm = 0,04 m. Yay sabiti 6 / 0,04 = 150 N/m olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular