Çözümü göster
Verim yararlı enerjinin giriş enerjisine oranıdır. 75 / 100 × 100 = %75.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir makine kendisine verilen enerjinin tamamını işe dönüştüremez; bir kısmı ısıya, sese, sürtünmeye gider. Bir sistemin verilen enerjinin ne kadarını yararlı işe çevirdiği verim ile ölçülür.
Verim, sistemden alınan yararlı enerjinin sisteme verilen enerjiye oranıdır:
$$\text{Verim} = \dfrac{E_{alınan}}{E_{verilen}} \qquad (\text{yüzde olarak: } \dfrac{E_{alınan}}{E_{verilen}} \cdot 100)$$
Verim birimsizdir ve %100 ü geçemez; çünkü yararlı enerji verilen enerjiden büyük olamaz. Verilen ile alınan enerji arasındaki fark, ısı, ses ve sürtünme gibi kayıplara gider.
Basit makineler (eğik düzlem, makara, kaldıraç, palanga) bir yükü kaldırırken kuvvetten kazanç sağlar ama işten kazanç sağlamaz; sürtünme varsa verilen iş, yükü yükseltmek için gereken işten fazladır. Yük $m$ kütleli ve $h$ kadar yükseltiliyorsa yararlı iş $m g h$ dir. Verim, bu yararlı işin kuvvet uygulayanın yaptığı toplam işe oranıdır.
Sürtünmeyi azaltmak (yağlamak, tekerlek ve rulman kullanmak), düzeneğin kütlesini azaltmak ve ısı kaybını azaltmak verimi artırır. Sürtünme arttıkça verilen enerji aynıyken yararlı enerji azalır ve verim düşer. Verilen enerji ile verim arasında doğrudan orantı yoktur; asıl önemli olan alınan ve verilen enerji oranıdır.
Aynı işi yapan iki sistemden verimi yüksek olan, aynı yararlı işi daha az enerji harcayarak yapar. Ardışık çalışan iki sistemde toplam verim, her aşamanın veriminin çarpımıdır. Elektrikli bir araç, benzinli bir araca göre verilen enerjiyi hareket enerjisine daha yüksek oranda çevirebilir; LED lambalar akkor lambalara göre verilen elektrik enerjisinin daha büyük bölümünü ışığa dönüştürür.
Örnek 1. Bir makineye 200 J enerji veriliyor ve makine 150 J yararlı enerji üretiyor. Verim yüzde kaçtır?
Verim $= \dfrac{150}{200} = 0{,}75$ yani %75 tir.
Örnek 2. Bir işçi, 20 kg kütleli bir yükü eğik düzlem yardımıyla 2 m yüksekliğe çıkarmak için toplam 500 J iş yapıyor ($g = 10$ m/s²). Düzeneğin verimi kaçtır?
Yararlı iş $m g h = 20 \cdot 10 \cdot 2 = 400$ J dür. Verim $= \dfrac{400}{500} = 0{,}8$ yani %80 dir.
Örnek 3. Verimi %80 olan bir palanga ile yük yükseltilirken yararlı iş 240 J dür. Palangaya verilen enerji kaç J dür?
$E_{verilen} = \dfrac{E_{alınan}}{\text{verim}} = \dfrac{240}{0{,}8} = 300$ J dür.
Örnek 4. Birinci aşamasının verimi %80, ikinci aşamasının verimi %50 olan ardışık iki sistemin toplam verimi kaçtır? Aynı işi yapan ve verimi %45 olan başka bir sistemle karşılaştırınız.
Toplam verim $0{,}8 \cdot 0{,}5 = 0{,}4$ yani %40 tır. %45 verimli sistem daha verimlidir; aynı işi daha az enerji harcayarak yapar.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.