MegaSoru

Verim 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Verim Konu Anlatımı

Bir makine kendisine verilen enerjinin tamamını işe dönüştüremez; bir kısmı ısıya, sese, sürtünmeye gider. Bir sistemin verilen enerjinin ne kadarını yararlı işe çevirdiği verim ile ölçülür.

Verim

Verim, sistemden alınan yararlı enerjinin sisteme verilen enerjiye oranıdır:
$$\text{Verim} = \dfrac{E_{alınan}}{E_{verilen}} \qquad (\text{yüzde olarak: } \dfrac{E_{alınan}}{E_{verilen}} \cdot 100)$$
Verim birimsizdir ve %100 ü geçemez; çünkü yararlı enerji verilen enerjiden büyük olamaz. Verilen ile alınan enerji arasındaki fark, ısı, ses ve sürtünme gibi kayıplara gider.

Basit makinelerde verim

Basit makineler (eğik düzlem, makara, kaldıraç, palanga) bir yükü kaldırırken kuvvetten kazanç sağlar ama işten kazanç sağlamaz; sürtünme varsa verilen iş, yükü yükseltmek için gereken işten fazladır. Yük $m$ kütleli ve $h$ kadar yükseltiliyorsa yararlı iş $m g h$ dir. Verim, bu yararlı işin kuvvet uygulayanın yaptığı toplam işe oranıdır.

Verimi etkileyen değişkenler

Sürtünmeyi azaltmak (yağlamak, tekerlek ve rulman kullanmak), düzeneğin kütlesini azaltmak ve ısı kaybını azaltmak verimi artırır. Sürtünme arttıkça verilen enerji aynıyken yararlı enerji azalır ve verim düşer. Verilen enerji ile verim arasında doğrudan orantı yoktur; asıl önemli olan alınan ve verilen enerji oranıdır.

Sistemleri karşılaştırma

Aynı işi yapan iki sistemden verimi yüksek olan, aynı yararlı işi daha az enerji harcayarak yapar. Ardışık çalışan iki sistemde toplam verim, her aşamanın veriminin çarpımıdır. Elektrikli bir araç, benzinli bir araca göre verilen enerjiyi hareket enerjisine daha yüksek oranda çevirebilir; LED lambalar akkor lambalara göre verilen elektrik enerjisinin daha büyük bölümünü ışığa dönüştürür.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir makineye 200 J enerji veriliyor ve makine 150 J yararlı enerji üretiyor. Verim yüzde kaçtır?

Verim $= \dfrac{150}{200} = 0{,}75$ yani %75 tir.

Örnek 2. Bir işçi, 20 kg kütleli bir yükü eğik düzlem yardımıyla 2 m yüksekliğe çıkarmak için toplam 500 J iş yapıyor ($g = 10$ m/s²). Düzeneğin verimi kaçtır?

Yararlı iş $m g h = 20 \cdot 10 \cdot 2 = 400$ J dür. Verim $= \dfrac{400}{500} = 0{,}8$ yani %80 dir.

Örnek 3. Verimi %80 olan bir palanga ile yük yükseltilirken yararlı iş 240 J dür. Palangaya verilen enerji kaç J dür?

$E_{verilen} = \dfrac{E_{alınan}}{\text{verim}} = \dfrac{240}{0{,}8} = 300$ J dür.

Örnek 4. Birinci aşamasının verimi %80, ikinci aşamasının verimi %50 olan ardışık iki sistemin toplam verimi kaçtır? Aynı işi yapan ve verimi %45 olan başka bir sistemle karşılaştırınız.

Toplam verim $0{,}8 \cdot 0{,}5 = 0{,}4$ yani %40 tır. %45 verimli sistem daha verimlidir; aynı işi daha az enerji harcayarak yapar.

Özetle

  • Verim = alınan (yararlı) enerji / verilen enerjidir; %100 ü geçemez.
  • Verilen ile alınan enerji arasındaki fark ısı, ses ve sürtünme gibi kayıplara gider.
  • Basit makineler kuvvetten kazanç sağlar, işten kazanç sağlamaz.
  • Sürtünmeyi azaltmak verimi artırır.
  • Ardışık sistemlerde toplam verim, aşamaların verimlerinin çarpımıdır.

Verim — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir cihaz 100 J giriş enerjisinin 75 J kısmını hedeflenen yararlı çıktıya dönüştürüyor. Verimi yüzde kaçtır?
A%25
B%75
C%100
D%133,3
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Verim yararlı enerjinin giriş enerjisine oranıdır. 75 / 100 × 100 = %75.
2Kolay
Bir enerji dönüşüm cihazında verim hangi oranla tanımlanır?
AYararlı çıkış enerjisinin giriş enerjisine oranıyla
BGiriş enerjisinin yararlı çıkış enerjisine oranıyla
CKayıp enerjinin yararlı enerjiye toplamıyla
DYalnız toplam çıkış enerjisinin birimiyle
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Verim hedeflenen işe ayrılan enerji payıdır; yararlı çıktı toplam girdiye bölünür.
3Orta
Verimi %60 olan cihaza 150 J enerji veriliyor. Yararlı çıkış enerjisi kaçtır?
A60 J
B90 J
C150 J
D250 J
Çözümü göster
Doğru cevap: B
%60 = 0,6. Yararlı enerji 150 × 0,6 = 90 J olur.
4Orta
Bir cihazın verimi %80 olur. 64 J yararlı çıktı için gereken giriş enerjisi kaçtır?
A51,2 J
B64 J
C80 J
D800 J
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Giriş enerjisi 64 / 0,8 = 80 J olur.
5Zor
Bir cihaza 0,4 kJ enerji veriliyor ve 120 J yararlı çıktı alınıyor. Depolanmış enerji değişmiyor. Verim yüzde kaçtır?
A%3
B%30
C%70
D%300
Çözümü göster
Doğru cevap: B
0,4 kJ = 400 J. Verim 120 / 400 × 100 = %30 olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular