MegaSoru

Sürtünme Kuvvetinin Yaptığı İş 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Sürtünme Kuvvetinin Yaptığı İş Konu Anlatımı

Frene basan bir araç yolda bir süre kayıp durur. Hareketli cisim durana kadar enerjisini hangi kuvvetin yaptığı iş sayesinde kaybeder? Bu soruyu sürtünme kuvvetinin yaptığı işle yanıtlarız.

Sürtünme kuvvetinin yaptığı iş

Sürtünme kuvveti, hareketin tersi yönünde etki eder. Sabit sürtünme kuvveti $f$ nin etkisinde cisim $x$ kadar yol alırsa sürtünmenin yaptığı iş
$$W_s = -f \cdot x$$
dir. Kuvvet hareketin tersine olduğu için iş negatiftir; büyüklüğü $f \cdot x$ dir ve birimi joule dür. Bu iş, cismin mekanik enerjisinin ısıya dönüşen bölümüdür.

Kinetik enerji ile ilişkisi

İş–enerji teoremine göre cisme etki eden net kuvvetin yaptığı iş, kinetik enerji değişimine eşittir. Yatay zeminde yalnız sürtünme kuvveti işe katkı yapıyorsa ve cisim durana kadar kayıyorsa:
$$-f \cdot x = 0 - \dfrac{1}{2} m v^2 \quad\Rightarrow\quad x = \dfrac{m v^2}{2 f}$$
Buna göre ilk hız iki katına çıkarsa durma yolu dört katına çıkar; kütle iki katına çıkarsa (sürtünme kuvveti aynıysa) yol iki katına çıkar; sürtünme kuvveti iki katına çıkarsa yol yarıya iner.

Durma mesafesini etkileyen etmenler

Aynı yolda giden araçların frenleme mesafesi araç hızına, aracın kütlesine ve yol–tekerlek arasındaki sürtünme kuvvetine bağlıdır. Kaygan zeminde sürtünme küçüktür ve durma yolu uzar. Kışlık ve yazlık lastikler, farklı sıcaklık ve yol koşullarında yeterli sürtünmeyi sağlamak için tasarlanır. Hız en etkili değişkendir, çünkü yol hızın karesiyle orantılıdır.

Veri setleriyle genelleme

Bir cismi farklı ilk hızlarla kaydıran deneylerin verileri aynı zeminde incelenirse, yolun ilk hızın karesiyle orantılı olduğu görülür: hız 2, 4, 6 m/s iken yol 1, 4, 9 m gibi artar. Bu örüntü $x = \dfrac{m v^2}{2 f}$ modeliyle genellenir ve farklı veri setlerinde bilinmeyen yol veya sürtünme kuvveti bulunur. Sürtünme kuvvetini azaltmak (yağlama, bakım) enerji tasarrufu sağlar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Sürtünme kuvveti 10 N olan bir zeminde bir cisim 5 m kayıyor. Sürtünmenin yaptığı iş kaç J dür?

$W_s = -f \cdot x = -10 \cdot 5 = -50$ J dür (büyüklüğü 50 J).

Örnek 2. Kütlesi 2 kg olan bir cisim yatay zeminde 10 m/s ilk hızla kayıyor ve sabit 5 N sürtünme kuvvetiyle duruyor. Durma yolu kaç m dir?

İlk kinetik enerji $\dfrac{1}{2} \cdot 2 \cdot 100 = 100$ J dür. Bu enerji sürtünme işiyle tükenir: $5 \cdot x = 100$ ve $x = 20$ m dir.

Örnek 3. Aynı cisim aynı zeminde 20 m/s ilk hızla fırlatılıyor. Durma yolu kaç m olur?

Yol hızın karesiyle orantılıdır; hız iki katına çıktığında yol dört katına çıkar: $4 \cdot 20 = 80$ m dir.

Örnek 4. Aynı zeminde bir cismin ilk hızları 2, 4, 6 m/s iken durma yolları sırasıyla 1, 4, 9 m ölçülüyor. 8 m/s için yolu tahmin ediniz.

Yolun hızın karesiyle orantılı olduğu görülür ($\dfrac{1}{4}$ katsayısı: $\dfrac{v^2}{4}$). 8 m/s için $x = \dfrac{64}{4} = 16$ m dir.

Özetle

  • Sürtünme kuvvetinin yaptığı iş $W_s = -f \cdot x$ dir ve negatiftir; mekanik enerji ısıya dönüşür.
  • Yatay zeminde durana kadar kayan cisim için $f \cdot x = \dfrac{1}{2} m v^2$ dir.
  • İlk hız iki katına çıkarsa durma yolu dört katına çıkar.
  • Durma yolu kütle ile doğru, sürtünme kuvveti ile ters orantılıdır.
  • Sürtünmeyi azaltmak enerji tasarrufu sağlar.

Sürtünme Kuvvetinin Yaptığı İş — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yatay ve durgun zemin üzerinde sağa kayan cisme sola yönlü sabit 5 N sürtünme kuvveti etki ediyor. Cisim 3 m sağa ilerlerken sürtünmenin yaptığı iş kaçtır?
A-15 J
B-5 J
C0 J
D15 J
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sürtünme yer değiştirmeye zıttır. $W_s = -f x$ bağıntısıyla iş -5 × 3 = -15 J olur.
2Kolay
Cisim yatay ve durgun zemin üzerinde sola kayıyor. Sağa yönlü kayma sürtünmesi bu hareket boyunca hangi işarete sahip iş yapar?
AHer zaman sıfır
BPozitif
CSeçilen pozitif yöne göre değişir.
DNegatif
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kuvvet sağa, yer değiştirme sola olduğundan iş negatiftir. İşin işareti seçilen pozitif yöne değil kuvvet ile hareketin ilişkisine bağlıdır.
3Orta
Yatay ve durgun zeminde kayan cisme hareketine zıt sabit 8 N sürtünme kuvveti etki ediyor. Cisim 50 cm ilerlerken sürtünmenin yaptığı iş kaçtır?
A-400 J
B-16 J
C-4 J
D4 J
Çözümü göster
Doğru cevap: C
50 cm = 0,5 m. İş -8 × 0,5 = -4 J olur.
4Orta
Yatay ve durgun zeminde kayan cisim 6 m ilerlerken sabit sürtünme kuvveti -18 J iş yapıyor. Sürtünme kuvvetinin büyüklüğü kaçtır?
A0,3 N
B3 N
C12 N
D108 N
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İş büyüklüğü kuvvet büyüklüğü ile yolun çarpımıdır. Kuvvet 18 / 6 = 3 N bulunur.
5Zor
DeneySürtünme büyüklüğü (N)Alınan yol (m)K83L46
K ve L cisimleri ayrı yatay ve durgun zeminlerde kayıyor. Sürtünmeler her deneyde sabit ve harekete zıttır. Verilere göre hangi yorum doğrudur?
ASürtünme işleri eşit ve negatiftir; kuvvetlerin eşit olması gerekmez.
BL için iş pozitiftir çünkü yolu uzundur.
Cİşler eşitse kuvvetler de mutlaka eşittir.
DK için iş büyüklüğü daha fazladır çünkü kuvvet daha büyüktür.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
K için iş -8 × 3 = -24 J, L için -4 × 6 = -24 J olur. Farklı kuvvet ve yollar aynı çarpımı verebilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular