Çözümü göster
Sürtünme yer değiştirmeye zıttır. $W_s = -f x$ bağıntısıyla iş -5 × 3 = -15 J olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Frene basan bir araç yolda bir süre kayıp durur. Hareketli cisim durana kadar enerjisini hangi kuvvetin yaptığı iş sayesinde kaybeder? Bu soruyu sürtünme kuvvetinin yaptığı işle yanıtlarız.
Sürtünme kuvveti, hareketin tersi yönünde etki eder. Sabit sürtünme kuvveti $f$ nin etkisinde cisim $x$ kadar yol alırsa sürtünmenin yaptığı iş
$$W_s = -f \cdot x$$
dir. Kuvvet hareketin tersine olduğu için iş negatiftir; büyüklüğü $f \cdot x$ dir ve birimi joule dür. Bu iş, cismin mekanik enerjisinin ısıya dönüşen bölümüdür.
İş–enerji teoremine göre cisme etki eden net kuvvetin yaptığı iş, kinetik enerji değişimine eşittir. Yatay zeminde yalnız sürtünme kuvveti işe katkı yapıyorsa ve cisim durana kadar kayıyorsa:
$$-f \cdot x = 0 - \dfrac{1}{2} m v^2 \quad\Rightarrow\quad x = \dfrac{m v^2}{2 f}$$
Buna göre ilk hız iki katına çıkarsa durma yolu dört katına çıkar; kütle iki katına çıkarsa (sürtünme kuvveti aynıysa) yol iki katına çıkar; sürtünme kuvveti iki katına çıkarsa yol yarıya iner.
Aynı yolda giden araçların frenleme mesafesi araç hızına, aracın kütlesine ve yol–tekerlek arasındaki sürtünme kuvvetine bağlıdır. Kaygan zeminde sürtünme küçüktür ve durma yolu uzar. Kışlık ve yazlık lastikler, farklı sıcaklık ve yol koşullarında yeterli sürtünmeyi sağlamak için tasarlanır. Hız en etkili değişkendir, çünkü yol hızın karesiyle orantılıdır.
Bir cismi farklı ilk hızlarla kaydıran deneylerin verileri aynı zeminde incelenirse, yolun ilk hızın karesiyle orantılı olduğu görülür: hız 2, 4, 6 m/s iken yol 1, 4, 9 m gibi artar. Bu örüntü $x = \dfrac{m v^2}{2 f}$ modeliyle genellenir ve farklı veri setlerinde bilinmeyen yol veya sürtünme kuvveti bulunur. Sürtünme kuvvetini azaltmak (yağlama, bakım) enerji tasarrufu sağlar.
Örnek 1. Sürtünme kuvveti 10 N olan bir zeminde bir cisim 5 m kayıyor. Sürtünmenin yaptığı iş kaç J dür?
$W_s = -f \cdot x = -10 \cdot 5 = -50$ J dür (büyüklüğü 50 J).
Örnek 2. Kütlesi 2 kg olan bir cisim yatay zeminde 10 m/s ilk hızla kayıyor ve sabit 5 N sürtünme kuvvetiyle duruyor. Durma yolu kaç m dir?
İlk kinetik enerji $\dfrac{1}{2} \cdot 2 \cdot 100 = 100$ J dür. Bu enerji sürtünme işiyle tükenir: $5 \cdot x = 100$ ve $x = 20$ m dir.
Örnek 3. Aynı cisim aynı zeminde 20 m/s ilk hızla fırlatılıyor. Durma yolu kaç m olur?
Yol hızın karesiyle orantılıdır; hız iki katına çıktığında yol dört katına çıkar: $4 \cdot 20 = 80$ m dir.
Örnek 4. Aynı zeminde bir cismin ilk hızları 2, 4, 6 m/s iken durma yolları sırasıyla 1, 4, 9 m ölçülüyor. 8 m/s için yolu tahmin ediniz.
Yolun hızın karesiyle orantılı olduğu görülür ($\dfrac{1}{4}$ katsayısı: $\dfrac{v^2}{4}$). 8 m/s için $x = \dfrac{64}{4} = 16$ m dir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.