Çözümü göster
Bu modelde frekans eşik altındaysa bir foton elektronu ayırmak için yeterli enerji taşımaz. Şiddet artışı bu eksikliği gidermez.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Güneş pilleri ışığı elektriğe çevirir, bazı lambalar ortam karardığında kendiliğinden yanar, duman dedektörleri ışık yardımıyla çalışır. Bu uygulamaların ortak temeli, ışığın bir metal yüzeyinden elektron koparması olayı olan fotoelektrik etkidir.
Bir metal yüzeye yeterli enerjili ışık düşürüldüğünde yüzeyden elektronlar sökülür; bu olaya fotoelektrik etki, sökülen elektronlara fotoelektron denir. Olayın gerçekleşmesi için ışığın frekansının, metale özgü bir eşik değerinden büyük ya da ona eşit olması gerekir. Elektron koparmak için gereken en küçük enerjiye eşik enerjisi ($W_0$, bağ enerjisi) denir. Eşik enerjisi metale bağlıdır; farklı metallerde farklıdır.
Işığın enerjisi, frekansıyla orantılı küçük enerji paketleri olan fotonlar hâlinde taşınır (ışığın tanecik modeli). Bir fotonun enerjisi
$$E_{foton} = h \cdot f$$
dir. Bir foton, yüzeydeki bir elektrona enerjisinin tamamını verir. Foton enerjisi eşik enerjisinden büyükse elektron sökülür ve artan enerji elektronun kinetik enerjisi olur:
$$E_{foton} = W_0 + E_{k,maks} \quad\Rightarrow\quad E_{k,maks} = h \cdot f - W_0$$
Enerji birimi olarak atom ölçeğinde elektronvolt (eV) kullanılır; $1$ eV $= 1{,}6 \times 10^{-19}$ J dür. Foton enerjisi eşik enerjisinden küçükse (frekans eşikten küçükse) ışığın şiddeti ne kadar büyük olursa olsun elektron sökülmez.
• Işığın frekansı eşik frekansından büyükse elektron sökülür; frekans arttıkça elektronların maksimum kinetik enerjisi artar.
• Işığın şiddeti arttıkça (eşik üstündeki frekansta) birim zamanda sökülen elektron sayısı, yani akım artar; elektronların maksimum kinetik enerjisi değişmez.
• Eşik enerjisi metale bağlıdır; aynı ışıkla bir metalden elektron sökülürken başka bir metalden sökülmeyebilir.
Maksimum kinetik enerjinin frekansa göre grafiği doğrusaldır: doğrunun eğimi Planck sabitidir, frekans eksenini kestiği nokta eşik frekansını gösterir. Bu model ışığın foton (tanecik) yapıda olduğunu gösterir; dalga modeli bu sonuçları açıklayamaz.
Fotoelektrik etki günlük hayatta güneş pillerinde (ışık enerjisi elektrik enerjisine dönüşür), fotoselli lambalarda, alarm sistemlerinde ve yangın ve duman dedektörlerinde kullanılır. Bu sistemlerde ışığa duyarlı bir elemandan geçen akım, ışık kesilince ya da azalınca değişir ve devre bunu algılar. Güneş panelleri çevreci enerji üretiminde, fotoselli lambalar ise tasarruf sağlayarak sürdürülebilirliğe katkıda bulunur.
Örnek 1. Bir metalin eşik enerjisi 2 eV dir. Bu metale enerjisi 5 eV olan foton düşürülüyor. Sökülen elektronun maksimum kinetik enerjisi kaç eV dir?
$E_{k,maks} = E_{foton} - W_0 = 5 - 2 = 3$ eV dir.
Örnek 2. Eşik enerjisi 3 eV olan bir metale enerjisi 2 eV olan foton gönderiliyor. Işığın şiddeti çok artırılırsa elektron sökülür mü?
Hayır. Foton enerjisi eşik enerjisinden küçük olduğundan her foton tek tek yetersizdir; şiddeti artırmak foton sayısını artırır ama her fotonun enerjisini artırmaz.
Örnek 3. Eşik enerjileri sırasıyla 2 eV (X metali) ve 4 eV (Y metali) olan iki metale enerjisi 3 eV olan foton düşürülüyor. Hangi metalden elektron sökülür? Kinetik enerji kaç eV olur?
X metalinden elektron sökülür çünkü $3 > 2$. $E_{k,maks} = 3 - 2 = 1$ eV dir. Y metalinden sökülmez çünkü $3 < 4$.
Örnek 4. Eşik üstündeki frekanslı bir ışığın şiddeti iki katına çıkarılıyor. Akım ve elektronların maksimum kinetik enerjisi nasıl değişir?
Birim zamanda sökülen elektron sayısı artar, dolayısıyla akım artar. Maksimum kinetik enerji frekansa ve eşik enerjisine bağlı olduğundan değişmez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.