Çözümü göster
Proton pozitif, elektron negatif yüklüdür; nötron elektriksel yüksüzdür.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir demir çivi ile bir parça altın, aynı tür temel parçacıklardan yapılmış olsa da farklı özellikler gösterir. Atomun yapısı, temel parçacıkların nasıl bir araya geldiğine bağlıdır. Bu konuda atom, temel parçacık ve kuvvetler birlikte ele alınır.
Atom, ortasında çekirdek bulunan ve çekirdeğin çevresinde elektronlar bulunan bir yapıdır. Çekirdekte proton ve nötron bulunur; proton ve nötrona birlikte nükleon denir. Proton pozitif yüklü, nötron yüksüz, elektron negatif yüklüdür. Nötr bir atomda proton sayısı elektron sayısına eşittir. Elektronun kütlesi proton ve nötronun kütlesinden çok küçüktür; atomun kütlesinin büyük kısmı çekirdektedir.
Maddenin temel yapı taşları kuarklar ve elektrondur. Kuarklar birleşerek nükleonları (proton ve nötron), nükleonlar çekirdeği, çekirdek ve elektronlar atomu oluşturur. Sıra şöyledir: kuark → nükleon → çekirdek → atom. Kuarkların yükleri kesirlidir: yukarı kuark $+\dfrac{2}{3}$, aşağı kuark $-\dfrac{1}{3}$ yüklüdür. Proton (iki yukarı, bir aşağı) için toplam yük $\dfrac{2}{3} + \dfrac{2}{3} - \dfrac{1}{3} = +1$, nötron (iki aşağı, bir yukarı) için $-\dfrac{1}{3} - \dfrac{1}{3} + \dfrac{2}{3} = 0$ dır.
• Atom numarası ($Z$): çekirdekteki proton sayısıdır ve elementi belirler.
• Kütle numarası ($A$): çekirdekteki nükleon (proton + nötron) sayısıdır.
• Nötron sayısı $= A - Z$ dir.
Proton sayısı aynı, nötron sayısı farklı olan atomlara izotop denir; kimyasal özellikleri aynıdır. Elementlerin kimyasal özelliklerini elektron düzenleri ve proton sayısı belirler; bu yönüyle atom fiziği ile kimya arasında doğrudan ilişki vardır.
Çekirdekteki protonlar aynı yüklü olduğu hâlde birbirini iterek dağılmaz; çünkü nükleonları çekirdekte bir arada tutan güçlü nükleer kuvvet vardır (gluonlar kuarkları nükleonlar içinde tutar). Elektronlar ise elektromanyetik kuvvetle çekirdeğe bağlıdır; bu kuvveti foton taşır. Atomun modern kuramdaki tanımı, bu parçacıkların etkileşimleri üzerine kuruludur. Bu konuda kuantum mekaniksel ayrıntılara ve Bohr atom modeline girilmez. Feza Gürsey ve Asım Orhan Barut, atom fiziği alanında çalışmalar yapmış Türk bilim insanlarındandır.
Örnek 1. Atom numarası 6, kütle numarası 14 olan bir atomun proton, nötron ve (nötr ise) elektron sayısını bulunuz.
Proton sayısı 6, nötron sayısı $14 - 6 = 8$, nötr atomda elektron sayısı 6 dır.
Örnek 2. Kütle numarası 12 ve 14 olan iki karbon atomu (atom numarası 6) arasındaki fark nedir? Bunlara ne ad verilir?
İkisinde de 6 proton vardır; nötron sayıları 6 ve 8 dir. Proton sayısı aynı, nötron sayısı farklı olduğundan bunlara izotop denir.
Örnek 3. Proton ve nötronun bileşimini kuark yüklerini kullanarak doğrulayınız.
Proton: iki yukarı ($+\dfrac{2}{3}$) ve bir aşağı ($-\dfrac{1}{3}$) kuark, toplam $+1$. Nötron: iki aşağı ve bir yukarı kuark, toplam 0 dır.
Örnek 4. Bir öğrenci, elektronun atom çekirdeğinde bulunduğunu yazmış. Hatayı belirtiniz.
Elektron çekirdekte değil, çekirdeğin çevresinde bulunur. Çekirdekte yalnızca proton ve nötron (nükleon) vardır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.