Çözümü göster
Sıcaklığa bağlı elektromanyetik yayım ısıl ışımadır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Isıtılan bir demir çubuk önce kızarır, ısındıkça sarıya ve beyaza doğru renk değiştirir. Bu gözlem, 19. yüzyılın sonunda klasik fiziğin açıklayamadığı bir olguyla ilgilidir ve modern fiziğin başlangıcına yol açmıştır.
Her cisim, sıcaklığına bağlı olarak elektromanyetik dalga yayar; buna ısıl ışıma denir. Üzerine gelen bütün ışığı soğuran ve ısındığında sıcaklığına bağlı karakteristik bir ışıma yapan ideal cisme siyah cisim denir. Siyah cisim ışımasında sıcaklık arttıkça cismin yaydığı ışığın rengi kırmızıdan sarıya, beyaza ve mavimsi beyaza doğru kayar; ışıma şiddeti de artar. Sıcak bir demir çubuk, Güneş ve yıldızlar siyah cisme yakın ışıma yapan cisimlerdir. Buradaki "siyah" cismin yalnızca siyah renkli olması değil, gelen ışığı tamamen soğurması anlamına gelir.
Siyah cismin yaydığı ışımanın dalga boylarına göre dağılımı deneylerle ölçülmüştü; ama klasik fizik, ışımanın enerjisini sürekli ve herhangi bir değer alabilen dalgalar olarak ele aldığı için deney sonuçlarını açıklayamadı: klasik kurama göre kısa dalga boylarında enerji sonsuz büyümeliydi, oysa deneylerde böyle olmadı. Klasik fiziğin cevap veremediği bu olgu, modern fiziğin doğuşuna giden yolun ilk adımlarından biridir.
Max Planck, ışıma yapan cismin enerjiyi sürekli değil, belirli büyüklükteki küçük paketler hâlinde (kuanta) yayıp soğurduğunu varsaydı. Her paketin enerjisi ışımanın frekansıyla orantılıdır ve orantı sabiti Planck sabiti $h$ dir. Bu varsayımla deney sonuçları açıklandı. Planck sabiti çok küçük bir sayıdır (yaklaşık $6{,}63 \times 10^{-34}$ J·s); bu nedenle günlük hayatta enerjinin paketlenmiş olduğu fark edilmez. Planck sabiti modern fiziğin birçok alanında kullanılır; fotoelektrik etkide de ışık enerjisinin frekansa bağlı olarak paketler hâlinde olduğu fikrinin kullanılmasıyla açıklama yapılır.
Termal (kızılötesi) kameralar, cisimlerin sıcaklığına bağlı yaydığı ışımayı algılayarak görüntü oluşturur; karanlıkta insan ve hayvan tespiti, bina yalıtım kontrolü, sağlık taraması bunlara örnektir. Yıldızların renginden yüzey sıcaklıkları hakkında bilgi edinilir: mavimsi yıldızlar daha sıcak, kırmızımsı yıldızlar daha soğuktur.
Örnek 1. Isıtılan bir demir çubuk kırmızıdan beyaza doğru renk değiştiriyor. Bu gözlem sıcaklık hakkında ne söyler?
Çubuğun sıcaklığı arttıkça yaydığı ışığın rengi kırmızıdan sarıya ve beyaza kayar; yani renk, cismin sıcaklığı hakkında bilgi verir.
Örnek 2. Bir öğrenci, siyah cismin yalnızca siyah renkli cisimlere denildiğini söylüyor. Bu ifade doğru mu?
Hayır. Siyah cisim, gelen bütün ışığı soğuran ideal cisimdir; ısıtıldığında renkli ışıma yapar (kızarır, beyazlaşır). Yalnızca renginin siyah olması anlamına gelmez.
Örnek 3. Planck'ın siyah cisim ışımasına getirdiği yaklaşımın en önemli yönü nedir?
Enerjinin sürekli değil, belirli büyüklükteki paketler (kuanta) hâlinde alınıp verildiğini varsaymasıdır; bu yaklaşım Planck sabitini ortaya çıkarmış ve deney sonuçlarını açıklamıştır.
Örnek 4. Bir termal kamera neden karanlıkta görüntü alabilir?
Termal kamera, cisimlerin sıcaklığına bağlı olarak yaydığı kızılötesi ışımayı algılar; dışarıdan ışık gerekmez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.