Çözümü göster
2 kalem 10 TL ise, 1 kalemin fiyatı $10 \div 2 = 5$ TL'dir. 5 kalemin fiyatı $5 \times 5 = 25$ TL olur. Cevap: 25 TL
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Doğru orantı, matematikte iki büyüklük arasındaki ilişkinin, biri artarken diğerinin de aynı oranda arttığı ya da azaldığı durumları açıklar. Gerçek yaşamda alışverişten yolculuğa pek çok alanda doğru orantılı ilişkilerle karşılaşırız; bu yüzden doğru orantı kavramını anlamak hem günlük hayatımız hem de matematiksel düşünme becerimiz için önemlidir.
İki nicelik arasında biri artarken diğeri de aynı oranda artıyorsa ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa, bu iki nicelik doğru orantılıdır. Matematiksel olarak iki $a$ ve $b$ büyüklüğü doğru orantılı ise $a/b$ oranı sabit olur ya da $a=k\cdot b$ eşitliğiyle gösterilir ($k$ sabit bir sayıdır). Örneğin alınan kalemin fiyatı birim fiyatla doğru orantılıdır: 1 kalem 5 TL ise 3 kalem 15 TL olur.
Bir problemin doğru orantılı olup olmadığını anlamak için, niceliklerden birinin belirli bir miktar artmasında, diğerinin de aynı doğrultuda, aynı oranda artıp artmadığına bakılır. Eğer artış ya da azalış aynı oranı koruyorsa, bu bir doğru orantıdır. Örneğin, toplu taşıma ücretinin gidilen kilometreye göre aynı oranla artması bir doğru orantı örneğidir.
Doğru orantı durumları, tablo ve grafiklerle kolayca gösterilebilir. Başlangıç noktası (0,0) olan ve doğrusal şekilde yükselen bir grafik ile doğru orantı görselleştirilebilir. Tabloda ise karşılaştırmalı olarak iki büyüklüğün değerlerini yazıp, bu oranların sabit kaldığını kontrol edebiliriz. Örneğin:
Kişi sayısı: 2, 4, 6
Toplam ücret: 40, 80, 120
Her satırda toplam ücreti kişi sayısına böldüğümüzde, hep aynı sonuç çıkar: 20 TL kişi başı.
Çözümde genellikle orantı kurulur: $a_1/b_1=a_2/b_2$ şeklinde yazılır. Başka bir yol da birim değer (bir kişinin, bir litrenin, bir ürünün miktarı gibi) bulunup istenen sayıya bu birim değerle çarpılır. Ayrıca tablo veya grafikle inceleyerek verileri ilişkilendirmek de mümkündür. Farklı stratejiler denenerek hesaplar karşılaştırılıp doğruluğu kontrol edilir.
Örnek 1. Bir manavda 3 kilogram elmanın fiyatı 36 TL'dir. 5 kilogram elma alırsak kaç TL öderiz?
Bu bir doğru orantı problemidir çünkü kilogram arttıkça fiyat da aynı oranda artar. Öncelikle birim fiyatı bulalım: $36 \div 3 = 12$ TL. Yani 1 kg elma 12 TL.
5 kilogram almak için: $5 \times 12 = 60$ TL ödenir.
Farklı bir yöntemle, orantı kurarak da çözebiliriz:
$3 \text{ kg} / 36 \text{ TL} = 5 \text{ kg} / x \text{ TL}$
Çapraz çarpım yapınca: $3x = 180$ ➔ $x = 60$ TL olur.
Örnek 2. 4 kişi, bir kafede toplam 80 TL ödeyerek yemek yiyor. Kişi sayısı 7 olursa toplam ödeme ne olur?
Toplam ödeme kişi sayısıyla doğru orantılıdır. İlk olarak kişi başı ödenen miktarı bulalım: $80 \div 4 = 20$ TL.
Kişi sayısı 7 olacağı için: $7 \times 20 = 140$ TL ödenir.
Orantı kurarsak:
$4 / 80 = 7 / x$ ➔ $4x = 560$ ➔ $x = 140$ TL.
Örnek 3. Bir araç sabit hızla 3 saatte 180 km yol alıyor. Aynı hızla 5 saatte kaç km yol alır?
Yol ile süre doğru orantılıdır. Birim değeri bulalım: $180 \div 3 = 60$, yani araç $1$ saatte $60$ km gider. $5$ saatte $5 \times 60 = 300$ km yol alır. Orantıyla kontrol: $\frac{180}{3} = \frac{x}{5}$ ise $3x = 900$ ve $x = 300$ bulunur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.