MegaSoru

Doğru Orantı 63 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Doğru Orantı Konu Anlatımı

Doğru orantı, matematikte iki büyüklük arasındaki ilişkinin, biri artarken diğerinin de aynı oranda arttığı ya da azaldığı durumları açıklar. Gerçek yaşamda alışverişten yolculuğa pek çok alanda doğru orantılı ilişkilerle karşılaşırız; bu yüzden doğru orantı kavramını anlamak hem günlük hayatımız hem de matematiksel düşünme becerimiz için önemlidir.

Doğru Orantı Nedir?

İki nicelik arasında biri artarken diğeri de aynı oranda artıyorsa ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa, bu iki nicelik doğru orantılıdır. Matematiksel olarak iki $a$ ve $b$ büyüklüğü doğru orantılı ise $a/b$ oranı sabit olur ya da $a=k\cdot b$ eşitliğiyle gösterilir ($k$ sabit bir sayıdır). Örneğin alınan kalemin fiyatı birim fiyatla doğru orantılıdır: 1 kalem 5 TL ise 3 kalem 15 TL olur.

Doğru Orantıyı Anlamak ve Tespit Etmek

Bir problemin doğru orantılı olup olmadığını anlamak için, niceliklerden birinin belirli bir miktar artmasında, diğerinin de aynı doğrultuda, aynı oranda artıp artmadığına bakılır. Eğer artış ya da azalış aynı oranı koruyorsa, bu bir doğru orantıdır. Örneğin, toplu taşıma ücretinin gidilen kilometreye göre aynı oranla artması bir doğru orantı örneğidir.

Doğru Orantının Temsilleri: Tablo ve Grafik

Doğru orantı durumları, tablo ve grafiklerle kolayca gösterilebilir. Başlangıç noktası (0,0) olan ve doğrusal şekilde yükselen bir grafik ile doğru orantı görselleştirilebilir. Tabloda ise karşılaştırmalı olarak iki büyüklüğün değerlerini yazıp, bu oranların sabit kaldığını kontrol edebiliriz. Örneğin:
Kişi sayısı: 2, 4, 6
Toplam ücret: 40, 80, 120
Her satırda toplam ücreti kişi sayısına böldüğümüzde, hep aynı sonuç çıkar: 20 TL kişi başı.

Doğru Orantılı Problemlerin Çözüm Yöntemleri

Çözümde genellikle orantı kurulur: $a_1/b_1=a_2/b_2$ şeklinde yazılır. Başka bir yol da birim değer (bir kişinin, bir litrenin, bir ürünün miktarı gibi) bulunup istenen sayıya bu birim değerle çarpılır. Ayrıca tablo veya grafikle inceleyerek verileri ilişkilendirmek de mümkündür. Farklı stratejiler denenerek hesaplar karşılaştırılıp doğruluğu kontrol edilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir manavda 3 kilogram elmanın fiyatı 36 TL'dir. 5 kilogram elma alırsak kaç TL öderiz?

Bu bir doğru orantı problemidir çünkü kilogram arttıkça fiyat da aynı oranda artar. Öncelikle birim fiyatı bulalım: $36 \div 3 = 12$ TL. Yani 1 kg elma 12 TL.
5 kilogram almak için: $5 \times 12 = 60$ TL ödenir.
Farklı bir yöntemle, orantı kurarak da çözebiliriz:
$3 \text{ kg} / 36 \text{ TL} = 5 \text{ kg} / x \text{ TL}$
Çapraz çarpım yapınca: $3x = 180$ ➔ $x = 60$ TL olur.

Örnek 2. 4 kişi, bir kafede toplam 80 TL ödeyerek yemek yiyor. Kişi sayısı 7 olursa toplam ödeme ne olur?

Toplam ödeme kişi sayısıyla doğru orantılıdır. İlk olarak kişi başı ödenen miktarı bulalım: $80 \div 4 = 20$ TL.
Kişi sayısı 7 olacağı için: $7 \times 20 = 140$ TL ödenir.
Orantı kurarsak:
$4 / 80 = 7 / x$ ➔ $4x = 560$ ➔ $x = 140$ TL.

Örnek 3. Bir araç sabit hızla 3 saatte 180 km yol alıyor. Aynı hızla 5 saatte kaç km yol alır?

Yol ile süre doğru orantılıdır. Birim değeri bulalım: $180 \div 3 = 60$, yani araç $1$ saatte $60$ km gider. $5$ saatte $5 \times 60 = 300$ km yol alır. Orantıyla kontrol: $\frac{180}{3} = \frac{x}{5}$ ise $3x = 900$ ve $x = 300$ bulunur.

Özetle

  • Doğru orantı, iki büyüklüğün birbirine sabit oranla artması ya da azalmasıdır.
  • Oranlar sabit kalıyorsa doğru orantı vardır: $a/b=k$.
  • Doğru orantılı durumlar tablo ve grafik yoluyla gösterilebilir.
  • Problemlerde birim değer bulunabilir veya orantı kurularak çözüm yapılabilir.
  • Çözümün doğruluğunu farklı stratejilerle kontrol etmek mümkün ve gereklidir.

Doğru Orantı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir kırtasiyede 2 kalem 10 TL'ye satılıyor. Aynı oranda 5 kalem almak isteyen bir öğrenci, kaç TL öder?
A20
B30
C15
D25
Çözümü göster
Doğru cevap: D
2 kalem 10 TL ise, 1 kalemin fiyatı $10 \div 2 = 5$ TL'dir. 5 kalemin fiyatı $5 \times 5 = 25$ TL olur. Cevap: 25 TL
2Kolay
Bir marangoz, 3 masa yapmak için 12 tahta kullanmaktadır. Aynı türde 6 masa yapmak için kaç tahta gerekir?
A24
B22
C20
D18
Çözümü göster
Doğru cevap: A
3 masa için 12 tahta gerekiyorsa, 1 masa için $12 \div 3 = 4$ tahta gerekir. 6 masa için $6 \times 4 = 24$ tahta gerekir. Cevap: 24
3Orta
Bir limonata firması, her biri aynı büyüklükte olan şişeleri doldururken 4 şişeyi 8 dakikada doldurabiliyor. Aynı tempoyla 10 şişeyi doldurma süresini bulmak için hangi stratejiyi seçmek en uygundur?
ABirim değer (bir şişe için geçen süre) yöntemiyle hesaplamak
BToplama ve çıkarma ile aradaki farkı bulmak
CKarmaşık bir denklem oluşturmak
DRastgele bir sayı seçip sonuçları tahmin etmek
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Burada geçen zaman ile doldurulan şişe sayısı doğru orantılıdır. Şişe başına kaç dakika gerektiği (birim değer) bulunursa, bu değeri 10 ile çarparak toplam süre bulunur. Cevap: Birim zaman (bir şişeyi doldurma süresi) üzerinden sonuç bulmak.
4Orta
Bir otobüs firması, 5 yolcu ile 80 TL kazanıyor. Firma, yolcu başına aynı ücreti alırsa, 8 yolcu ile ne kadar kazanacağını bulmak isteyen bir öğrenci için en uygun çözüm stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?
ABir yolcunun ödediği ücreti bulup 8 ile çarpmak (birim değer bulma ve yeni sayıyla çarpma)
BToplam yolcu sayısını kazanca bölerek ücretin azalıp azalmadığını kontrol etmek
CYolcu sayılarının farkını bulup bu farkı 80 TL'ye eklemek
DKazancı yolcu sayısına bölmeden doğrudan 8 yolcu için 80 TL'yi ikiyle çarpmak
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğru orantılı bir durum vardır. Yolcu sayısı arttıkça, toplam kazanç da aynı oranda artar. Bir yolcudan kazanılan ücreti bularak, bu ücreti 8 yolcu ile çarpmak gerekir. Yani önce birim kazancı hesaplamak, sonra yeni yolcu sayısıyla çarpmak en uygun stratejidir.
Cevap: Birim değer bulma ve yeni sayıyla çarpma
5Zor
Bir köy okulunda, her öğrenciye birer adet dağıtılacak şekilde, 7 öğrencilik bir sınıfa 21 kitap getiriliyor. Benzer şekilde, kitaplar her öğrenciye eşit sayıda verilmek üzere, 12 öğrencilik bir sınıfa kaç kitap getirilmesi gerektiğini hesaplamak isteyen bir öğrenci, doğru orantı mantığını kullanıyor. Aşağıdaki genellemelerden hangisi doğrudur?
A36
B30
C28
D32
Çözümü göster
Doğru cevap: A
7 öğrenciye 21 kitap verildiğine göre, öğrenci başına $21 \div 7 = 3$ kitap düşer. Doğru orantı kuralı gereği öğrenci sayısı arttıkça toplam kitap sayısı da aynı oranda artar. 12 öğrenci için de 3'er kitap verilmelidir; bu durumda $12 \times 3 = 36$ kitap gerekir. Cevap: 36

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular