MegaSoru

Biyoteknoloji 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Biyoteknoloji Konu Anlatımı

Biyoteknoloji, canlılardan ya da canlıların parçalarından yararlanarak insan yaşamı için yararlı ürünler ve yöntemler geliştirilmesidir. Genetik mühendisliği ise canlıların genleri üzerinde değişiklik yapan bilim dalıdır ve biyoteknolojinin önemli bir aracıdır. Bu konuda biyoteknolojik uygulamaları, yararlarını ve olası zararlarını tartışırız.

Biyoteknolojik uygulamalar

• Islah: İstenen özellikteki bitki ya da hayvanların seçilip çoğaltılmasıyla daha verimli türler elde edilmesidir. Gen aktarımı gerektirmez.
• Aşılama: Bir bitkiden alınan dalın (kalem) başka bir bitkiye (anaç) eklenmesidir; istenen meyve özelliği farklı bir bitkide elde edilir.
• Gen aktarımı: Bir canlının geninin başka bir canlıya aktarılmasıdır. İnsülin geninin bakteriye aktarılıp bakterilere insülin ürettirilmesi buna örnektir.
• Klonlama: Bir canlıyla genetik olarak aynı canlı elde edilmesidir. İlk klonlanan memeli Dolly adlı koyundur.
• Gen tedavisi: Hastalığa neden olan bozuk genin işlevinin düzeltilmesine yönelik çalışmalardır.
Biyoteknoloji genetik mühendisliğinden daha geniştir; yoğurt ve peynir yapımında mikroorganizmalardan yararlanmak da biyoteknolojik bir uygulamadır.

Yararlar ve olası zararlar

Yararlar:
• Hastalıklara ve zararlılara dayanıklı, daha verimli ürünlerin elde edilmesi
• İlaç ve aşı gibi ürünlerin daha kolay üretilmesi
• Bazı kalıtsal hastalıkların tanısı ve tedavisi için yeni yolların açılması
Olası zararlar ve sorular:
• Genetiği değiştirilmiş canlıların doğadaki diğer canlılara ve ekosisteme etkileri
• Tek tip ürünün yaygınlaşmasıyla genetik çeşitliliğin azalması
• Kişisel genetik bilgilerin izinsiz kullanılması, hayvan haklarıyla ilgili etik sorunlar
Bir uygulama değerlendirilirken yalnız yararına ya da yalnız zararına bakılmaz; ikisi kanıtlarla birlikte ele alınır.

Gelecekteki uygulamalar

Biyoteknoloji alanındaki çalışmalar hızla gelişmektedir. Kuraklığa dayanıklı bitkiler, kalıtsal hastalıkların tedavisi, organ üretimi ve atıkların canlılar yardımıyla zararsız hâle getirilmesi gelecekte daha fazla gündeme gelebilecek konulardır. Bu tür tahminler bilimsel çalışmalarla sınanmadan kesin sonuç gibi sunulmamalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir çiftçi her yıl en iri meyveleri veren ağaçlardan tohum alarak yeni ağaçlar yetiştiriyor. Bu hangi uygulamaya örnektir?

İstenen özellikteki bireylerin seçilip çoğaltılması ıslahtır. Bu uygulamada başka bir canlıdan gen aktarılmaz.

Örnek 2. İnsan insülin geni bir bakteriye aktarılıyor ve bakteriler insülin üretiyor. Bu uygulama hangisidir?

Bir canlının geninin başka bir canlıya aktarılması gen aktarımıdır; genetik mühendisliğinin bir uygulamasıdır.

Örnek 3. Zararlılara dayanıklı yeni bir bitki türünün yararlı olup olmadığına karar verilirken neler dikkate alınmalıdır?

Verim ve dayanıklılık gibi yararların yanında bu bitkinin diğer canlılara, ekosisteme ve insan sağlığına etkileri de araştırılmalıdır. Karar yarar ve zararların birlikte değerlendirilmesiyle verilir.

Özetle

  • Genetik mühendisliği genler üzerinde değişiklik yapar ve biyoteknolojinin bir aracıdır.
  • Islah, aşılama, gen aktarımı, klonlama ve gen tedavisi biyoteknolojik uygulamalardır.
  • Her biyoteknolojik uygulama gen aktarımı içermez.
  • Biyoteknolojinin yararları yanında ekosistem, çeşitlilik ve etik açısından olası zararları vardır.
  • Gelecekle ilgili tahminler bilimsel çalışmalarla sınanmalıdır.

Biyoteknoloji — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir bitkiye başka canlıdan seçilen bir gen aktarılıyor. Bu işlem hangi örneğe uyar?
AÇevre etkisiyle geçici renk değişimine
BYalnız sulama düzenlemesine
CYalnız budamaya
DGenetik mühendisliğine
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kalıtsal bilgiye doğrudan müdahale vardır.
2Kolay
Çiftçi iri meyveli bireyleri seçip sonraki üretimlerde bunlardan yararlanıyor. Gen aktarımı yapılmadığı belirtiliyor. Hangi adlandırma uygundur?
AKlonlama kesinlikle
BSeçici ıslah
CGen aktarımı kesinlikle
DGen tedavisi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İstenen özellikte bireylerin seçilmesi ıslah örneğidir.
3Orta
Bir laboratuvar DNA'da değişiklik tasarlıyor, başka ekip bu değişiklikten yararlanarak ürün üretiyor. İlişkiyi hangi ifade açıklar?
AGenetik mühendisliğinde kalıtsal bilgi kullanılmaz
Bİki alanın hiçbir ortaklığı yoktur
CGenetik mühendisliği biyoteknolojiye araç sağlayabilir
DBiyoteknoloji yalnız ürünlerin ambalajıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Genetik değişiklik tasarımı biyoteknolojik üretimde kullanılabilir.
4Orta
Bir projede mikroorganizmalardan yararlanılarak yararlı bir madde üretiliyor. DNA değişikliği yapıldığı belirtilmiyor. Hangisi söylenebilir?
ABiyoteknolojik üretim vardır, gen değişikliği olduğu çıkarılamaz
BHer biyoteknolojik üretimde mutlaka gen aktarımı vardır
CCanlı kullanımı biyoteknoloji dışında kalır
DÜretim varsa canlı kullanılmamıştır
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Biyoteknoloji genetik mühendisliğinden daha geniş uygulamalar içerir.
5Zor
Projede bir hayvandan alınan kalıtsal bilgiden benzer genetik özellikli hayvan elde ediliyor. Öğrenci yeni hayvanın tüm davranışlarının aynı olacağını savunuyor. Hangi yanıt uygundur?
ADavranış yalnız hayvanın adına bağlıdır
BKlonlama her özelliğin çevreden bağımsızlığını kanıtlar
CKlonlarda kalıtsal bilgi bulunmaz
DGenetik benzerlik bütün çevresel deneyimleri aynı yapmaz
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Çevre ve yaşantılar genetik benzerliğe rağmen farklı olabilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular