Çözümü göster
Kalıtsal bilgiye doğrudan müdahale vardır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Biyoteknoloji, canlılardan ya da canlıların parçalarından yararlanarak insan yaşamı için yararlı ürünler ve yöntemler geliştirilmesidir. Genetik mühendisliği ise canlıların genleri üzerinde değişiklik yapan bilim dalıdır ve biyoteknolojinin önemli bir aracıdır. Bu konuda biyoteknolojik uygulamaları, yararlarını ve olası zararlarını tartışırız.
• Islah: İstenen özellikteki bitki ya da hayvanların seçilip çoğaltılmasıyla daha verimli türler elde edilmesidir. Gen aktarımı gerektirmez.
• Aşılama: Bir bitkiden alınan dalın (kalem) başka bir bitkiye (anaç) eklenmesidir; istenen meyve özelliği farklı bir bitkide elde edilir.
• Gen aktarımı: Bir canlının geninin başka bir canlıya aktarılmasıdır. İnsülin geninin bakteriye aktarılıp bakterilere insülin ürettirilmesi buna örnektir.
• Klonlama: Bir canlıyla genetik olarak aynı canlı elde edilmesidir. İlk klonlanan memeli Dolly adlı koyundur.
• Gen tedavisi: Hastalığa neden olan bozuk genin işlevinin düzeltilmesine yönelik çalışmalardır.
Biyoteknoloji genetik mühendisliğinden daha geniştir; yoğurt ve peynir yapımında mikroorganizmalardan yararlanmak da biyoteknolojik bir uygulamadır.
Yararlar:
• Hastalıklara ve zararlılara dayanıklı, daha verimli ürünlerin elde edilmesi
• İlaç ve aşı gibi ürünlerin daha kolay üretilmesi
• Bazı kalıtsal hastalıkların tanısı ve tedavisi için yeni yolların açılması
Olası zararlar ve sorular:
• Genetiği değiştirilmiş canlıların doğadaki diğer canlılara ve ekosisteme etkileri
• Tek tip ürünün yaygınlaşmasıyla genetik çeşitliliğin azalması
• Kişisel genetik bilgilerin izinsiz kullanılması, hayvan haklarıyla ilgili etik sorunlar
Bir uygulama değerlendirilirken yalnız yararına ya da yalnız zararına bakılmaz; ikisi kanıtlarla birlikte ele alınır.
Biyoteknoloji alanındaki çalışmalar hızla gelişmektedir. Kuraklığa dayanıklı bitkiler, kalıtsal hastalıkların tedavisi, organ üretimi ve atıkların canlılar yardımıyla zararsız hâle getirilmesi gelecekte daha fazla gündeme gelebilecek konulardır. Bu tür tahminler bilimsel çalışmalarla sınanmadan kesin sonuç gibi sunulmamalıdır.
Örnek 1. Bir çiftçi her yıl en iri meyveleri veren ağaçlardan tohum alarak yeni ağaçlar yetiştiriyor. Bu hangi uygulamaya örnektir?
İstenen özellikteki bireylerin seçilip çoğaltılması ıslahtır. Bu uygulamada başka bir canlıdan gen aktarılmaz.
Örnek 2. İnsan insülin geni bir bakteriye aktarılıyor ve bakteriler insülin üretiyor. Bu uygulama hangisidir?
Bir canlının geninin başka bir canlıya aktarılması gen aktarımıdır; genetik mühendisliğinin bir uygulamasıdır.
Örnek 3. Zararlılara dayanıklı yeni bir bitki türünün yararlı olup olmadığına karar verilirken neler dikkate alınmalıdır?
Verim ve dayanıklılık gibi yararların yanında bu bitkinin diğer canlılara, ekosisteme ve insan sağlığına etkileri de araştırılmalıdır. Karar yarar ve zararların birlikte değerlendirilmesiyle verilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.