Çözümü göster
Doğru cevap: "Mutasyon". DNA'daki kalıcı değişikliklere mutasyon denir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Canlılarda görülen bazı değişiklikler genlerde meydana gelir ve kalıtsaldır; bazıları ise çevre koşullarının etkisiyle oluşur ve kalıtsal değildir. Bu konuda mutasyon ve modifikasyonu örneklerle tanıyıp aralarındaki farkları inceleriz.
Mutasyon, DNA'nın yapısında ya da kromozomlarda meydana gelen kalıcı değişikliktir.
• Radyasyon (X ışını gibi), bazı kimyasal maddeler ve aşırı morötesi ışınlar mutasyona yol açabilir.
• Mutasyonların bir kısmı zararlı, bir kısmı etkisiz, az bir kısmı ise canlıya yararlı olabilir.
• Albinizm (vücutta renk maddesinin oluşmaması) ve Down sendromu mutasyon sonucu ortaya çıkan durumlara örnektir.
• Üreme hücrelerinde oluşan mutasyonlar yavrulara aktarılabilir. Vücut hücrelerinde oluşan mutasyonlar ise yalnız o bireyi etkiler, yavrulara geçmez.
Modifikasyon, çevre koşullarının etkisiyle genlerin işleyişinde ortaya çıkan, kalıtsal olmayan değişikliktir. Genlerin yapısı değişmez.
• Ortanca bitkisinin çiçek rengi toprağın asitlik durumuna göre değişebilir.
• Çuha çiçeği düşük sıcaklıkta kırmızı, yüksek sıcaklıkta beyaz çiçek açar.
• Himalaya tavşanının vücudunun soğuk kalan uç kısımlarında tüyler siyah olur.
• Aynı genetik yapıdaki arı larvalarından arı sütüyle beslenen kraliçe, diğerleri işçi arı olur.
• Spor yapan kişinin kaslarının gelişmesi ve güneşte cildin bronzlaşması da modifikasyondur.
• Mutasyonda genlerin yapısı değişir; modifikasyonda genlerin yapısı değişmez.
• Üreme hücresinde oluşan mutasyon yavruya aktarılabilir; modifikasyon kalıtsal değildir, yavruya aktarılmaz.
• İki değişiklik de çevreden etkilenebilir: Radyasyon mutasyona, sıcaklık ise modifikasyona neden olabilir. Bu nedenle ayırt edici ölçüt çevrenin etkisi değil, genlerin değişip değişmediğidir.
• Dış görünüşteki bir değişiklik tek başına mutasyonun kanıtı değildir.
Örnek 1. Aynı genetik yapıdaki iki fideden biri bol ışıkta, diğeri gölgede yetişiyor ve yaprak büyüklükleri farklı oluyor. Bu değişiklik nedir?
Genetik yapı aynıdır, fark ışık koşulundan kaynaklanmıştır ve kalıtsal değildir. Bu bir modifikasyondur.
Örnek 2. Radyasyona maruz kalan bir hayvanın üreme hücrelerinin DNA'sında değişiklik saptanıyor. Bu değişiklik için ne söylenebilir?
DNA'nın yapısı değiştiği için mutasyondur. Üreme hücrelerinde oluştuğu için yavrulara aktarılabilir.
Örnek 3. Bir öğrenci "Çevre etkisiyle oluşan her değişiklik modifikasyondur." diyor. Bu iddia neden yanlıştır?
Radyasyon ya da bazı kimyasallar gibi çevresel etkenler DNA'yı değiştirerek mutasyona yol açabilir. Ayırt edici ölçüt genlerin yapısının değişip değişmediğidir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.