Çözümü göster
Doğru cevap: "Baskın alel". Etkisini her koşulda gösterebilen alele baskın alel denir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Yavruların anne ve babaya benzemesi, kalıtsal özelliklerin genlerle bir kuşaktan diğerine aktarılmasıyla açıklanır. Kalıtımın temel kuralları Mendel'in bezelyeler üzerinde yaptığı çalışmalarla ortaya konmuştur. Bu konuda kalıtımla ilgili kavramları, tek karakter çaprazlamalarını, insanda cinsiyetin belirlenmesini ve akraba evliliklerinin sonuçlarını inceleriz.
• Gen: Bir özelliğin ortaya çıkmasını sağlayan DNA bölümüdür. Her özellik için biri anneden, biri babadan gelen iki gen bulunur.
• Baskın gen: Varlığında özelliğini gösteren gendir; büyük harfle gösterilir (ör. A).
• Çekinik gen: Ancak baskın gen yoksa özelliğini gösterebilen gendir; küçük harfle gösterilir (ör. a).
• Genotip: Canlının bir özellik için taşıdığı genlerin bileşimidir (AA, Aa, aa).
• Fenotip: Genlerin dış görünüşe yansıyan özelliğidir (mor çiçek, buruşuk tohum gibi).
• Saf döl: Bir özellik için aynı genleri taşıyan bireydir (AA ya da aa).
• Melez döl: Farklı genleri taşıyan bireydir (Aa); fenotipi baskın özelliği gösterir.
Bezelyede tohum biçimi için düzgün (A) baskın, buruşuk (a) çekiniktir.
• Saf düzgün (AA) ile saf buruşuk (aa) çaprazlanırsa bütün yavrular Aa olur; hepsi düzgün tohumludur.
• İki melez (Aa ile Aa) çaprazlanırsa yavrularda AA, Aa, Aa, aa olasılıkları ortaya çıkar. Yavruların dörtte üçünün düzgün, dörtte birinin buruşuk olması beklenir.
• Melez (Aa) ile saf çekinik (aa) çaprazlanırsa yavruların yarısı düzgün (Aa), yarısı buruşuk (aa) olur.
Bu oranlar olasılıktır; az sayıda yavruda tam olarak bu sayılar görülmeyebilir. Bezelyede görülen bu aktarım kuralları diğer canlılarda da benzerdir.
İnsanın vücut hücrelerinde bir çift eşey kromozomu bulunur. Kadında bu kromozomlar XX, erkekte XY şeklindedir.
• Anneden gelen yumurtada her zaman X kromozomu bulunur.
• Babadan gelen sperm X ya da Y taşıyabilir.
• Yumurtayı X taşıyan sperm döllerse çocuk kız (XX), Y taşıyan sperm döllerse çocuk erkek (XY) olur.
Bu nedenle çocuğun cinsiyetini babadan gelen eşey kromozomu belirler. Her doğumda kız ya da erkek olma olasılığı eşittir; önceki çocukların cinsiyeti sonrakini etkilemez.
Bazı kalıtsal hastalıkların genleri çekiniktir. Bu genleri taşıyan kişiler sağlıklı görünebilir; bunlara taşıyıcı denir.
• Akraba olan kişilerin aynı çekinik geni taşıma olasılığı akraba olmayanlara göre daha yüksektir.
• İki taşıyıcının çocuğu bu geni iki ebeveynden de alırsa hastalık ortaya çıkar.
• Bu nedenle akraba evliliklerinde çekinik genlerle aktarılan hastalıkların çocuklarda görülme olasılığı artar. Bu, her çocuğun hasta olacağı anlamına gelmez.
Örnek 1. Bezelyede mor çiçek (M) beyaz çiçeğe (m) baskındır. Melez mor çiçekli iki bezelye çaprazlanıyor. Yavruların beyaz çiçekli olma olasılığı nedir?
Mm ile Mm çaprazlanırsa MM, Mm, Mm ve mm olasılıkları oluşur. Yalnız mm beyaz çiçeklidir; olasılık dörtte birdir.
Örnek 2. Düzgün tohumlu bir bezelye buruşuk tohumlu bir bezelyeyle çaprazlanıyor ve yavrular arasında buruşuk tohumlu olanlar da çıkıyor. Düzgün tohumlu ebeveynin genotipi nedir?
Buruşuk yavru (aa) iki ebeveynden de a geni almıştır. Düzgün ebeveyn de a geni taşımalıdır; genotipi Aa yani melezdir.
Örnek 3. Bir ailenin üç çocuğu da kızdır. Dördüncü çocuğun erkek olma olasılığı nedir?
Her doğumda babadan X ya da Y taşıyan sperm gelme olasılığı eşittir. Önceki doğumlar sonrakini etkilemez; erkek olma olasılığı yine yarıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.