Çözümü göster
Aynı enerji daha az maddeyi daha fazla ısıtır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Maddeler ısı alınca ısınır, ısı verince soğur; yeterli ısı alışverişinde ise hâl değiştirir. Bu konuda maddelerin ısınmasını etkileyen değişkenleri, hâl değişimleri sırasında olanları, ısınma ve hâl değişimi kayıtlarının nasıl okunduğunu, günlük yaşamdaki örnekleri ve Türkiye'de kimya endüstrisini inceleriz.
Bir maddeye verilen ısı ile maddenin sıcaklık değişimi üç değişkene bağlıdır:
• Maddenin kütlesi: Aynı cins maddeden, aynı ısı verilen iki örnekten kütlesi küçük olanın sıcaklığı daha çok artar. Aynı sıcaklık artışı için kütlesi büyük olana daha çok ısı gerekir.
• Maddenin cinsi: Eşit kütledeki farklı maddelere aynı ısı verilirse sıcaklıkları farklı miktarda artar. Örneğin özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtılan eşit kütlede su ve zeytinyağından zeytinyağının sıcaklığı daha çok artar.
• Sıcaklık değişimi: Aynı maddenin sıcaklığını daha çok artırmak için daha çok ısı gerekir.
Deneylerde özdeş ısıtıcı ve eşit süre kullanılarak maddelere eşit ısı verilir; incelenen değişken dışındakiler sabit tutulur.
Hâl değişimleri ısı alarak ya da ısı vererek gerçekleşir.
• Isı alarak gerçekleşenler: erime (katı → sıvı), buharlaşma ve kaynama (sıvı → gaz), süblimleşme (katı → gaz)
• Isı vererek gerçekleşenler: donma (sıvı → katı), yoğuşma (gaz → sıvı), kırağılaşma (gaz → katı)
Saf bir madde hâl değiştirirken ısı alışverişi sürdüğü hâlde sıcaklığı sabit kalır; alınan ısı hâl değişimi için kullanılır. Saf bir maddenin erime sıcaklığı ile donma sıcaklığı aynıdır.
Hâl değişimi için gereken ısı maddenin cinsine ve kütlesine bağlıdır: Aynı maddenin kütlesi büyük olan örneği daha geç erir. Daha güçlü bir ısıtıcı erimeyi hızlandırır ama erime sıcaklığını değiştirmez.
Bir maddenin ısıtılırken sıcaklığının zamanla değişimi kaydedilerek hâl değişimleri izlenir. Örneğin bir katı için şu kayıt alınmış olsun: İlk 4 dakikada sıcaklık −10 °C'den 0 °C'ye çıkıyor, 4. ile 10. dakikalar arasında 0 °C'de sabit kalıyor, 10. dakikadan sonra yeniden artıyor.
• İlk 4 dakikada madde katıdır ve ısınmaktadır.
• Sıcaklığın sabit kaldığı 4-10. dakikalarda madde erimektedir; katı ve sıvı birlikte bulunur. Erime sıcaklığı 0 °C, erime süresi 6 dakikadır.
• 10. dakikadan sonra madde tamamen sıvıdır ve sıvının sıcaklığı artar.
• Ter ve kolonya buharlaşırken vücuttan ısı alır; bu yüzden serinlik hissedilir.
• Soğuk içecek şişesinin dış yüzeyinde havadaki su buharı yoğuşur ve su damlaları oluşur.
• Sabahları otlar üzerinde oluşan çiy yoğuşmayla, soğuk gecelerde oluşan kırağı ise su buharının doğrudan katılaşmasıyla oluşur.
• Göl yüzeyi donarken su çevreye ısı verir.
• Banyo aynasının buğulanması da su buharının soğuk yüzeyde yoğuşmasıdır.
Kimya endüstrisi ham maddeleri işleyerek ilaç, gübre, boya, plastik, deterjan, cam, kozmetik gibi ürünler üreten sanayi koludur. Ülkemizde bu alanda birçok fabrika ve araştırma merkezi bulunmaktadır. Kimya endüstrisinin gelişmesi, ülkemizin dışarıdan aldığı ürünlerin bir kısmının yurt içinde üretilmesine ve yeni iş alanlarının oluşmasına katkı sağlar.
Bu alanda kimya mühendisi, kimyager, eczacı, metalurji ve malzeme mühendisi, kimya teknisyeni gibi meslekler yer alır.
Örnek 1. Aynı cins maddeden K örneğinin kütlesi L'den büyüktür. Özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtıldıklarında hangisinin sıcaklığı daha az artar?
Aynı ısı daha büyük kütleye dağıldığı için K'nin sıcaklığı daha az artar.
Örnek 2. Bir maddenin ısıtılmasında sıcaklık 3. ile 9. dakikalar arasında 60 °C'de sabit kalıyor, sonra artıyor. Maddenin erime sıcaklığı ve erime süresi nedir?
Sıcaklığın sabit kaldığı değer erime sıcaklığıdır: 60 °C. Erime 3. dakikada başlayıp 9. dakikada bittiği için erime süresi 6 dakikadır.
Örnek 3. Kolonya döktüğümüz elimizde neden serinlik hissederiz?
Kolonya buharlaşırken gerekli ısıyı elimizden alır. Isı kaybeden el serinlik hisseder.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.