MegaSoru

Maddenin Isı ile Etkileşimi 63 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Maddenin Isı ile Etkileşimi Konu Anlatımı

Maddeler ısı alınca ısınır, ısı verince soğur; yeterli ısı alışverişinde ise hâl değiştirir. Bu konuda maddelerin ısınmasını etkileyen değişkenleri, hâl değişimleri sırasında olanları, ısınma ve hâl değişimi kayıtlarının nasıl okunduğunu, günlük yaşamdaki örnekleri ve Türkiye'de kimya endüstrisini inceleriz.

Isınmayı etkileyen değişkenler

Bir maddeye verilen ısı ile maddenin sıcaklık değişimi üç değişkene bağlıdır:
• Maddenin kütlesi: Aynı cins maddeden, aynı ısı verilen iki örnekten kütlesi küçük olanın sıcaklığı daha çok artar. Aynı sıcaklık artışı için kütlesi büyük olana daha çok ısı gerekir.
• Maddenin cinsi: Eşit kütledeki farklı maddelere aynı ısı verilirse sıcaklıkları farklı miktarda artar. Örneğin özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtılan eşit kütlede su ve zeytinyağından zeytinyağının sıcaklığı daha çok artar.
• Sıcaklık değişimi: Aynı maddenin sıcaklığını daha çok artırmak için daha çok ısı gerekir.
Deneylerde özdeş ısıtıcı ve eşit süre kullanılarak maddelere eşit ısı verilir; incelenen değişken dışındakiler sabit tutulur.

Hâl değişimi ve ısı

Hâl değişimleri ısı alarak ya da ısı vererek gerçekleşir.
• Isı alarak gerçekleşenler: erime (katı → sıvı), buharlaşma ve kaynama (sıvı → gaz), süblimleşme (katı → gaz)
• Isı vererek gerçekleşenler: donma (sıvı → katı), yoğuşma (gaz → sıvı), kırağılaşma (gaz → katı)
Saf bir madde hâl değiştirirken ısı alışverişi sürdüğü hâlde sıcaklığı sabit kalır; alınan ısı hâl değişimi için kullanılır. Saf bir maddenin erime sıcaklığı ile donma sıcaklığı aynıdır.
Hâl değişimi için gereken ısı maddenin cinsine ve kütlesine bağlıdır: Aynı maddenin kütlesi büyük olan örneği daha geç erir. Daha güçlü bir ısıtıcı erimeyi hızlandırır ama erime sıcaklığını değiştirmez.

Isınma ve hâl değişimi kayıtları

Bir maddenin ısıtılırken sıcaklığının zamanla değişimi kaydedilerek hâl değişimleri izlenir. Örneğin bir katı için şu kayıt alınmış olsun: İlk 4 dakikada sıcaklık −10 °C'den 0 °C'ye çıkıyor, 4. ile 10. dakikalar arasında 0 °C'de sabit kalıyor, 10. dakikadan sonra yeniden artıyor.
• İlk 4 dakikada madde katıdır ve ısınmaktadır.
• Sıcaklığın sabit kaldığı 4-10. dakikalarda madde erimektedir; katı ve sıvı birlikte bulunur. Erime sıcaklığı 0 °C, erime süresi 6 dakikadır.
• 10. dakikadan sonra madde tamamen sıvıdır ve sıvının sıcaklığı artar.

Günlük yaşamda ısı alışverişi

• Ter ve kolonya buharlaşırken vücuttan ısı alır; bu yüzden serinlik hissedilir.
• Soğuk içecek şişesinin dış yüzeyinde havadaki su buharı yoğuşur ve su damlaları oluşur.
• Sabahları otlar üzerinde oluşan çiy yoğuşmayla, soğuk gecelerde oluşan kırağı ise su buharının doğrudan katılaşmasıyla oluşur.
• Göl yüzeyi donarken su çevreye ısı verir.
• Banyo aynasının buğulanması da su buharının soğuk yüzeyde yoğuşmasıdır.

Türkiye'de kimya endüstrisi

Kimya endüstrisi ham maddeleri işleyerek ilaç, gübre, boya, plastik, deterjan, cam, kozmetik gibi ürünler üreten sanayi koludur. Ülkemizde bu alanda birçok fabrika ve araştırma merkezi bulunmaktadır. Kimya endüstrisinin gelişmesi, ülkemizin dışarıdan aldığı ürünlerin bir kısmının yurt içinde üretilmesine ve yeni iş alanlarının oluşmasına katkı sağlar.
Bu alanda kimya mühendisi, kimyager, eczacı, metalurji ve malzeme mühendisi, kimya teknisyeni gibi meslekler yer alır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Aynı cins maddeden K örneğinin kütlesi L'den büyüktür. Özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtıldıklarında hangisinin sıcaklığı daha az artar?

Aynı ısı daha büyük kütleye dağıldığı için K'nin sıcaklığı daha az artar.

Örnek 2. Bir maddenin ısıtılmasında sıcaklık 3. ile 9. dakikalar arasında 60 °C'de sabit kalıyor, sonra artıyor. Maddenin erime sıcaklığı ve erime süresi nedir?

Sıcaklığın sabit kaldığı değer erime sıcaklığıdır: 60 °C. Erime 3. dakikada başlayıp 9. dakikada bittiği için erime süresi 6 dakikadır.

Örnek 3. Kolonya döktüğümüz elimizde neden serinlik hissederiz?

Kolonya buharlaşırken gerekli ısıyı elimizden alır. Isı kaybeden el serinlik hisseder.

Özetle

  • Isınma maddenin kütlesine, cinsine ve istenen sıcaklık değişimine bağlıdır.
  • Erime, buharlaşma ve süblimleşme ısı alır; donma, yoğuşma ve kırağılaşma ısı verir.
  • Saf madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kalır.
  • Aynı maddenin kütlesi arttıkça hâl değişimi için gereken ısı ve süre artar.
  • Isıtma kayıtlarında sıcaklığın sabit kaldığı aralık hâl değişimini gösterir.
  • Kimya endüstrisi ilaç, gübre, boya, plastik gibi ürünler üretir ve ülke ekonomisine katkı sağlar.

Maddenin Isı ile Etkileşimi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aynı tür sıvının biri az, diğeri çok kütleli iki örneği eşit net ısı alıyor. Hâl değişmiyorsa hangisinin sıcaklık artışı daha büyüktür?
Aİkisinin eşit
BÇok kütlelinin
CKap rengi bilinmeden söylenemez
DAz kütlelinin
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Aynı enerji daha az maddeyi daha fazla ısıtır.
2Kolay
Aynı sıvının eşit kütleli örneklerinden K az, L daha fazla sıcaklık artışı için ısıtılıyor. Hangisi daha çok ısı ister?
AL
BK
Cİkisi eşit
DSıvı türü aynıysa belirlenemez
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Aynı örnekte daha büyük sıcaklık değişimi daha çok ısı gerektirir.
3Orta
K ve L kaplarında eşit kütlede farklı sıvılar aynı sıcaklıktan başlıyor. Özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtılıyor, kayıplar eşit ve hâl değişimi yok. Araştırılan etken nedir?
AKütle
BIsıtma süresi
CMaddenin cinsi
DBaşlangıç sıcaklığı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sabit tutulanlar dışında sıvı cinsi değiştirilmiştir.
4Orta
Aynı sıvının az ve çok miktarı özdeş kaplarda aynı sıcaklıktan eşit net ısı alıyor. Hangi değişken araştırılıyor?
AKütle
BMadde cinsi
CVerilen net ısı
DBaşlangıç sıcaklığı
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kütle farkının ısınmaya etkisi diğer koşullar eşlenerek araştırılır.
5Zor
Eşit kütleli iki sıvı aynı net ısıyı alıyor. K'nin sıcaklığı daha az artıyor. Hangisi desteklenir?
AK'nin başlangıç sıcaklığı mutlaka daha büyüktür
BK'nin aynı kütlesini aynı miktar ısıtmak daha çok ısı gerektirir
CK'nin kütlesi mutlaka daha büyüktür
DK'ye daha az net ısı verilmiştir
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Eşit kütlede aynı ısıya daha az sıcaklık artışı, ısınma için daha çok ısı gereksinimini gösterir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular