Çözümü göster
Doğru $y$ eksenini kestiğinde $x=0$ olur. $x=0$ için $y=-2\cdot 0+3=3$ bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Doğrusal denklemler, iki değişken arasında sabit bir oran ile ilişki bulunan durumları modellememizi sağlar. Günlük hayatta sıkça karşımıza çıkan bu tip ilişkiler, tablo ve grafiklerle gösterilebilir ve analiz edilebilir. Doğrusal denklemleri doğru grafiklerinde göstererek değişkenler arasındaki bağı anlamak önemlidir.
İki değişken arasında sabit bir artış ya da azalış varsa, bu değişkenler arasında doğrusal ilişki vardır. Bu ilişkiyi matematikte genellikle $y = ax + b$ şeklindeki denklemlerle gösteririz. Burada $x$ ve $y$ değişkendir; $a$ eğimi (doğrunun her bir birim $x$ artışında $y$'nin ne kadar değiştiğini), $b$ ise sabit terimi (doğrunun $y$ eksenini kestiği noktayı) temsil eder. Örneğin, bir ürünün fiyatı miktara göre sabit bir oranda artıyorsa, aradaki ilişki doğrusaldır.
Bir doğrusal ilişkiyi tabloya dökebiliriz. Tablo sütunlarında genellikle $x$ ve $y$ değerleri olur. Her $x$ değerine karşılık bir $y$ değeri tabloya yazılır; bunlar ($x$, $y$) şeklinde sıralı ikili olarak da gösterilir. Burada $x$ genellikle bağımsız değişkendir yani istediğimiz değeri verebiliriz; $y$ ise $x$'e bağlı olarak çıkan değerdir, bu yüzden bağımlı değişken denir.
$y = ax + b$ biçimindeki doğrusal denklemi bir koordinat sisteminde çizdiğimizde bir doğru elde ederiz. Bu doğrunun şekli $a$ değerine bağlı olarak değişir: $a$ pozitifse doğru yukarıya, negatifse aşağıya eğimli olur. $b$ ise doğrunun $y$ eksenini hangi noktada kestiğini gösterir. $b=0$ olduğunda doğru orijinden, yani (0, 0) noktasından geçer. $a=0$ ise doğru yatay bir doğru olur ve $y$ sabit kalır. Ayrıca, doğru $x$ eksenini de başka bir noktada keser; bu noktada $y=0$ olur.
Bir doğru grafiğinde bazı özel durumları inceleyebiliriz: Doğru $y$ eksenini $b$ noktasında, $x$ eksenini ise $y=0$ olduğunda kestiği noktada keser. Eğer denklemde $x$ yoksa ($y = b$) doğru yataydır ve $x$ eksenine paraleldir. Eğer $y$ yoksa ($x = c$) doğru dikeydir ve $y$ eksenine paraleldir. Gerçekleştirilen değişikliklerin grafikteki etkilerini gözlemlemek, doğrusal denklemleri anlamamızı kolaylaştırır.
Doğrusal ilişkiler gerçek hayatta birçok alanda karşımıza çıkar: Arabanın gittiği yol uzunluğunun zamanla sabit hızda artması, bir etkinliğe katılan kişi sayısıyla toplam ödemenin artması gibi. Böyle durumlarda tablo, denklem ve grafik oluşturmak hem veriyi anlamak hem de tahminde bulunmak için kullanılır. Grafiklerde doğrunun eksenleri nerede kestiği ve eğiminin anlamı, gerçek durumu yorumlamamıza yardım eder.
Örnek 1. Bir kafeteryada bir bardak çay 6 TL’dir. Sipariş edilen çay miktarı ile ödenecek toplam ücret arasındaki ilişkiyi tablo ve denklemle ifade ediniz. 4 bardak çay için toplam ücret kaç TL olur?
Ödenen toplam ücret ($y$), çay sayısı ($x$) ile doğru orantılıdır ve sabit olarak her bir bardak için 6 TL artar. Denklem: $y = 6x$
Tabloya göre $x = 1, 2, 3, 4$ için $y$ sırasıyla , 12, 18, 24$ olur. Sıralı ikililer: (1, 6), (2, 12), (3, 18), (4, 24) 4 bardak çay için: $y = 6 \times 4 = 24$ TL olur.
Örnek 2. $y = 3x + 2$ doğrusal denkleminin grafiğini çizmek için en az iki sıralı ikili bulunuz. Bu doğru, $y$ eksenini nerede keser?
Öncelikle tablo yapalım:
Eğer $x = 0$ ise $y = 3 \times 0 + 2 = 2$. Birinci nokta (0, 2).
Eğer $x = 1$ ise $y = 3 \times 1 + 2 = 5$. İkinci nokta (1, 5).
Dolayısıyla doğru, (0, 2) ve (1, 5) noktalarından geçer.
$y$ eksenini $x=0$ noktasında, yani $y=2$ değerinde keser.
Örnek 3. Bir otomobil, sabit hızla giderken alınan yol ve geçen zaman arasında ilişki vardır. Araç saatte 50 km hızla gidiyor. 1 saat, 2 saat ve 3 saat sonunda alınan yolları tablo halinde gösteriniz, denklem oluşturunuz.
Alınan yol ($y$), geçen süre ($x$) ile doğru orantılıdır. Her saat başına 50 km yol alınır. Denklem: $y = 50x$
Tabloya göre $x = 1, 2, 3$ saat için $y$ sırasıyla , 100, 150$ km olur.
Buna göre sıralı ikililer: (1, 50), (2, 100), (3, 150) olur.
Örnek 4. $y = -2x + 4$ denklemini tablo ile gösteriniz ve doğrunun hangi ekseni hangi noktada kestiğini bulunuz.
Tablo yapalım:
$x = 0$ için $y = -2 \times 0 + 4 = 4$ → (0, 4)
$x = 1$ için $y = -2 \times 1 + 4 = 2$ → (1, 2)
$x = 2$ için $y = -2 \times 2 + 4 = 0$ → (2, 0)
Bu doğru, $y$ eksenini (0, 4) noktasında, $x$ eksenini ise (2, 0) noktasında keser.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.