Çözümü göster
Her iki taraftan 5 çıkarılırsa $3x<15$ olur. Her iki taraf pozitif bir sayı olan 3'e bölünürse eşitsizliğin yönü değişmez ve $x<5$ bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Eşitsizlikler, iki matematiksel ifadenin birbirine eşit olmadığı durumları gösterir. Günlük hayatta sıkça 'daha büyük', 'en az', 'daha küçük', 'en fazla' gibi ifadelerle karşılaşırız. Eşitsizlikleri anlamak, koşulları matematiksel olarak ifade edebilmek ve çözebilmek için önemlidir.
Eşitsizlikler, iki terim arasında büyüklük ya da küçüklük ilişkisi kuran matematik cümleleridir. En yaygın eşitsizlik sembolleri şunlardır:
- $<$ : Küçüktür
- $\leqq$ : Küçük ya da eşittir
- $>$ : Büyüktür
- $\geqq$ : Büyük ya da eşittir
Örneğin, $x > 2$ demek, $x$ değerinin 2'den büyük olduğunu söyler. $y \leqq 5$ demek ise $y$ değerinin 5 ya da 5'ten küçük olduğunu belirtir.
Günlük hayatta kullandığımız bazı ifadeleri eşitsizliğe dönüştürebiliriz. Örneğin:
- "Bir mağazada 18 yaşından büyük olanlara indirim yapılıyor." ifadesi $x > 18$ ile gösterilir ($x$ yaş).
- "Bir bilet en fazla 50 TL olabilir." ifadesi $b \leqq 50$ ile gösterilir ($b$ bilet fiyatı).
Bu tür cümleleri matematiksel eşitsizliklere çevirmek, problemlerin çözülmesinde ilk adımdır.
Bir eşitsizlikte çözüm kümesini sayı doğrusunda göstermek için, genellikle aşağıdaki kurallar uygulanır:
- Eğer $\geqq$ ya da $\leqq$ varsa (eşitlik dahil), sayı doğrusunda ilgili nokta DOLU çizilir.
- Eğer $>$ ya da $<$ varsa (eşitlik yoksa), ilgili nokta BOŞ olarak gösterilir.
Örneğin, $x \geqq -2$ denildiğinde sayı doğrusunda $-2$ noktası dolu olur ve $-2$'den büyük tüm gerçek sayılar da gösterilir.
Eşitsizlikler, denklemler gibi benzer adımlarla çözülür. Ancak, önemli bir fark; eğer eşitsizliğin her iki tarafı NEGATİF bir sayı ile çarpılır veya bölünürse, eşitsizlik YÖN değiştirir. Bu kurala dikkat etmek gerekir. Örneğin, $-2x > 6$ eşitsizliğinde, her iki tarafı $-2$'ye bölersek, eşitsizlik yön değiştirir ve $x < -3$ olur.
Çözümde, toplama-çıkarma veya pozitif sayılarla çarpıp böldüğümüzde yön değişmez; yalnızca negatiflerde dikkatli olmalıyız.
Örnek 1. “En az 7 yaşında olan öğrenciler sınava katılabilir.” Bu durumu eşitsizlikle nasıl gösteririz?
Buradaki 'en az' ifadesi, yaşın 7 ya da 7’den büyük olabileceğini gösterir. Eğer öğrencinin yaşı $x$ ise, eşitsizliğimiz:
$x \geqq 7$ olur.
Örnek 2. Çöz: $x - 4 < 2$
Önce, $x$’i yalnız bırakmak için her iki tarafa 4 ekleriz:
$x - 4 + 4 < 2 + 4$
$x < 6$
Çözüm: $x < 6$
Örnek 3. Çöz: $-3x \leqq 9$
Her iki tarafı $-3$’e böleceğiz. Ama işleme başlamadan önce kuralı hatırlayalım: Negatif bir sayı ile çarpar/bölersek eşitsizliğin yönünü DEĞİŞTİRİRİZ:
$-3x \leqq 9$ $\rightarrow$ $\frac{-3x}{-3} \geqq \frac{9}{-3}$
$x \geqq -3$
Çözüm kümesi: $x \geqq -3$
Örnek 4. $a > 2$ eşitsizliğini sayı doğrusunda nasıl gösteririz?
Önce $a=2$ noktasını buluruz. Çünkü eşitlik yok ($\geqq$ veya $\leqq$ değil), 2 noktası BOŞ gösterilir. Ardından, 2’den büyük bütün değerler yönünde sağa doğru çizgi çekilir (sağa doğru taranır).
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.