Çözümü göster
Bir dik üçgende karşı ve komşu dik kenar, seçilen dar açıya göre belirlenir. ∠B için karşı kenar AC, komşu dik kenar BC'dir. AB ise hipotenüstür.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir dik üçgende dar açılara göre kenar uzunluklarının oranları, üçgenin büyüklüğüne değil yalnızca açının ölçüsüne bağlıdır. Bu oranlara trigonometrik oranlar denir; yükseklik, mesafe ve eğim gibi ölçülemeyen uzunlukları hesaplamamızı sağlar.
$\angle C=90^\circ$ olan bir $ABC$ dik üçgeninde $\alpha=\angle A$ dar açısı için:
• $\sin\alpha=\dfrac{\text{karşı dik kenar}}{\text{hipotenüs}}=\dfrac{a}{c}$
• $\cos\alpha=\dfrac{\text{komşu dik kenar}}{\text{hipotenüs}}=\dfrac{b}{c}$
• $\tan\alpha=\dfrac{\text{karşı dik kenar}}{\text{komşu dik kenar}}=\dfrac{a}{b}$
• $\cot\alpha=\dfrac{\text{komşu dik kenar}}{\text{karşı dik kenar}}=\dfrac{b}{a}$
Örneğin kenarları $3,4,5$ olan dik üçgende $3$ cm'lik kenarın karşısındaki açı için $\sin\alpha=\dfrac35,\ \cos\alpha=\dfrac45,\ \tan\alpha=\dfrac34,\ \cot\alpha=\dfrac43$ olur. Hipotenüs her zaman en uzun kenar olduğundan dar bir açının sinüsü ve kosinüsü $1$'den küçüktür.
Aynı $\alpha$ dar açısına sahip bütün dik üçgenler benzerdir; benzer üçgenlerde karşılıklı kenarların oranı eşit olduğu için trigonometrik oranlar da eşittir. $3,4,5$ üçgeni ile $6,8,10$ üçgeninde $\sin\alpha=\dfrac35$ bulunması bunun bir örneğidir. Bu nedenle bir açının sinüsü, kenar uzunluklarından bağımsız olarak tanımlanabilir.
Eşkenar üçgenin yüksekliği ve ikizkenar dik üçgen kullanılarak şu değerler bulunur:
• $30^\circ$: $\sin=\dfrac12,\ \cos=\dfrac{\sqrt3}{2},\ \tan=\dfrac{\sqrt3}{3},\ \cot=\sqrt3$
• $45^\circ$: $\sin=\dfrac{\sqrt2}{2},\ \cos=\dfrac{\sqrt2}{2},\ \tan=1,\ \cot=1$
• $60^\circ$: $\sin=\dfrac{\sqrt3}{2},\ \cos=\dfrac12,\ \tan=\sqrt3,\ \cot=\dfrac{\sqrt3}{3}$
$\tan\alpha\cdot\cot\alpha=1$ olduğundan $\cot\alpha=\dfrac{1}{\tan\alpha}$ yazılır. Ayrıca iki dar açının toplamı $90^\circ$ olduğundan $\sin(90^\circ-\alpha)=\cos\alpha$ ve $\tan(90^\circ-\alpha)=\cot\alpha$ olur; örneğin $\sin20^\circ=\cos70^\circ$.
Merdiven, rampa, gölge ve ağaç boyu gibi problemlerde önce uygun bir dik üçgen çizilir, bilinenler ve istenen kenar belirlenir, sonra hangi oranın bu üç büyüklüğü birbirine bağladığı seçilir. Hipotenüs verilip karşı kenar isteniyorsa $\sin$, komşu kenar isteniyorsa $\cos$ kullanılır; iki dik kenar arasındaki ilişki isteniyorsa $\tan$ veya $\cot$ kullanılır.
Örnek 1. $ABC$ dik üçgeninde $\angle B=90^\circ$, $|AC|=26$ cm ve $\sin C=\dfrac{5}{13}$ olduğuna göre $|AB|$ ve $\cos C$ değerlerini bulunuz.
$\sin C=\dfrac{|AB|}{|AC|}$ olduğundan $|AB|=26\cdot\dfrac5{13}=10$ cm bulunur. Pisagor teoremiyle $|BC|=\sqrt{26^2-10^2}=\sqrt{576}=24$ cm olur. Buna göre $\cos C=\dfrac{|BC|}{|AC|}=\dfrac{24}{26}=\dfrac{12}{13}$ bulunur.
Örnek 2. Boyu $8$ m olan bir merdiven, yatayla $60^\circ$ lik açı yapacak biçimde bir duvara dayanıyor. Merdivenin duvara değdiği nokta yerden kaç metre yüksektedir? Merdivenin alt ucu duvardan kaç metre uzaktadır?
Merdiven hipotenüstür. Yükseklik açının karşısındaki kenar olduğundan $8\sin60^\circ=8\cdot\dfrac{\sqrt3}{2}=4\sqrt3$ m bulunur. Duvardan uzaklık komşu kenardır: $8\cos60^\circ=8\cdot\dfrac12=4$ m olur.
Örnek 3. $\alpha$ dar açı ve $\tan\alpha=\dfrac34$ olduğuna göre $\sin\alpha+\cos\alpha$ değerini bulunuz.
$\tan\alpha=\dfrac34$ olduğundan dik kenarları $3k$ ve $4k$ olan bir dik üçgen düşünülür. Hipotenüs $5k$ olur. Bu durumda $\sin\alpha=\dfrac35$ ve $\cos\alpha=\dfrac45$ bulunur. Toplamları $\dfrac75$ olur.
Örnek 4. “Dar açılar için $\cos\alpha$ her zaman $\sin\alpha$ dan büyüktür.” önermesi doğru mudur?
Önerme yanlıştır. $\alpha=60^\circ$ için $\cos60^\circ=\dfrac12$ ve $\sin60^\circ=\dfrac{\sqrt3}{2}$ olduğundan $\cos60^\circ<\sin60^\circ$ bulunur. Bu bir karşı örnektir. (Önerme yalnız $\alpha<45^\circ$ için doğrudur; $45^\circ$ de eşitlik vardır.)
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.