MegaSoru

Dik Üçgende Trigonometrik Oranlar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Dik Üçgende Trigonometrik Oranlar Konu Anlatımı

Bir dik üçgende dar açılara göre kenar uzunluklarının oranları, üçgenin büyüklüğüne değil yalnızca açının ölçüsüne bağlıdır. Bu oranlara trigonometrik oranlar denir; yükseklik, mesafe ve eğim gibi ölçülemeyen uzunlukları hesaplamamızı sağlar.

Trigonometrik oranların tanımı

$\angle C=90^\circ$ olan bir $ABC$ dik üçgeninde $\alpha=\angle A$ dar açısı için:
• $\sin\alpha=\dfrac{\text{karşı dik kenar}}{\text{hipotenüs}}=\dfrac{a}{c}$
• $\cos\alpha=\dfrac{\text{komşu dik kenar}}{\text{hipotenüs}}=\dfrac{b}{c}$
• $\tan\alpha=\dfrac{\text{karşı dik kenar}}{\text{komşu dik kenar}}=\dfrac{a}{b}$
• $\cot\alpha=\dfrac{\text{komşu dik kenar}}{\text{karşı dik kenar}}=\dfrac{b}{a}$
Örneğin kenarları $3,4,5$ olan dik üçgende $3$ cm'lik kenarın karşısındaki açı için $\sin\alpha=\dfrac35,\ \cos\alpha=\dfrac45,\ \tan\alpha=\dfrac34,\ \cot\alpha=\dfrac43$ olur. Hipotenüs her zaman en uzun kenar olduğundan dar bir açının sinüsü ve kosinüsü $1$'den küçüktür.

Benzer üçgenlerde oranlar neden değişmez?

Aynı $\alpha$ dar açısına sahip bütün dik üçgenler benzerdir; benzer üçgenlerde karşılıklı kenarların oranı eşit olduğu için trigonometrik oranlar da eşittir. $3,4,5$ üçgeni ile $6,8,10$ üçgeninde $\sin\alpha=\dfrac35$ bulunması bunun bir örneğidir. Bu nedenle bir açının sinüsü, kenar uzunluklarından bağımsız olarak tanımlanabilir.

Özel açıların değerleri ve temel ilişkiler

Eşkenar üçgenin yüksekliği ve ikizkenar dik üçgen kullanılarak şu değerler bulunur:
• $30^\circ$: $\sin=\dfrac12,\ \cos=\dfrac{\sqrt3}{2},\ \tan=\dfrac{\sqrt3}{3},\ \cot=\sqrt3$
• $45^\circ$: $\sin=\dfrac{\sqrt2}{2},\ \cos=\dfrac{\sqrt2}{2},\ \tan=1,\ \cot=1$
• $60^\circ$: $\sin=\dfrac{\sqrt3}{2},\ \cos=\dfrac12,\ \tan=\sqrt3,\ \cot=\dfrac{\sqrt3}{3}$
$\tan\alpha\cdot\cot\alpha=1$ olduğundan $\cot\alpha=\dfrac{1}{\tan\alpha}$ yazılır. Ayrıca iki dar açının toplamı $90^\circ$ olduğundan $\sin(90^\circ-\alpha)=\cos\alpha$ ve $\tan(90^\circ-\alpha)=\cot\alpha$ olur; örneğin $\sin20^\circ=\cos70^\circ$.

Gerçek yaşam problemleri

Merdiven, rampa, gölge ve ağaç boyu gibi problemlerde önce uygun bir dik üçgen çizilir, bilinenler ve istenen kenar belirlenir, sonra hangi oranın bu üç büyüklüğü birbirine bağladığı seçilir. Hipotenüs verilip karşı kenar isteniyorsa $\sin$, komşu kenar isteniyorsa $\cos$ kullanılır; iki dik kenar arasındaki ilişki isteniyorsa $\tan$ veya $\cot$ kullanılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $ABC$ dik üçgeninde $\angle B=90^\circ$, $|AC|=26$ cm ve $\sin C=\dfrac{5}{13}$ olduğuna göre $|AB|$ ve $\cos C$ değerlerini bulunuz.

$\sin C=\dfrac{|AB|}{|AC|}$ olduğundan $|AB|=26\cdot\dfrac5{13}=10$ cm bulunur. Pisagor teoremiyle $|BC|=\sqrt{26^2-10^2}=\sqrt{576}=24$ cm olur. Buna göre $\cos C=\dfrac{|BC|}{|AC|}=\dfrac{24}{26}=\dfrac{12}{13}$ bulunur.

Örnek 2. Boyu $8$ m olan bir merdiven, yatayla $60^\circ$ lik açı yapacak biçimde bir duvara dayanıyor. Merdivenin duvara değdiği nokta yerden kaç metre yüksektedir? Merdivenin alt ucu duvardan kaç metre uzaktadır?

Merdiven hipotenüstür. Yükseklik açının karşısındaki kenar olduğundan $8\sin60^\circ=8\cdot\dfrac{\sqrt3}{2}=4\sqrt3$ m bulunur. Duvardan uzaklık komşu kenardır: $8\cos60^\circ=8\cdot\dfrac12=4$ m olur.

Örnek 3. $\alpha$ dar açı ve $\tan\alpha=\dfrac34$ olduğuna göre $\sin\alpha+\cos\alpha$ değerini bulunuz.

$\tan\alpha=\dfrac34$ olduğundan dik kenarları $3k$ ve $4k$ olan bir dik üçgen düşünülür. Hipotenüs $5k$ olur. Bu durumda $\sin\alpha=\dfrac35$ ve $\cos\alpha=\dfrac45$ bulunur. Toplamları $\dfrac75$ olur.

Örnek 4. “Dar açılar için $\cos\alpha$ her zaman $\sin\alpha$ dan büyüktür.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. $\alpha=60^\circ$ için $\cos60^\circ=\dfrac12$ ve $\sin60^\circ=\dfrac{\sqrt3}{2}$ olduğundan $\cos60^\circ<\sin60^\circ$ bulunur. Bu bir karşı örnektir. (Önerme yalnız $\alpha<45^\circ$ için doğrudur; $45^\circ$ de eşitlik vardır.)

Özetle

  • Dik üçgende $\sin=\dfrac{\text{karşı}}{\text{hipotenüs}},\ \cos=\dfrac{\text{komşu}}{\text{hipotenüs}},\ \tan=\dfrac{\text{karşı}}{\text{komşu}},\ \cot=\dfrac{\text{komşu}}{\text{karşı}}$ olarak tanımlanır.
  • Trigonometrik oranlar yalnızca açının ölçüsüne bağlıdır; benzer dik üçgenlerde aynıdır.
  • $\tan\alpha\cdot\cot\alpha=1$ ve $\sin(90^\circ-\alpha)=\cos\alpha$ eşitlikleri her dar açı için geçerlidir.
  • $30^\circ,\ 45^\circ,\ 60^\circ$ açılarının oranları eşkenar üçgen ve ikizkenar dik üçgenle bulunur ve ezberlenmesi gereken temel değerlerdir.
  • Bir önermenin yanlış olduğunu göstermek için tek bir karşı örnek yeterlidir; eşitlik durumlarını ($45^\circ$ gibi) unutmamak gerekir.

Dik Üçgende Trigonometrik Oranlar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
ABC dik üçgeninde ∠C = 90°'dir. ∠A için karşı kenar BC, komşu dik kenar AC'dir. ∠B esas alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
AKarşı kenar BC, komşu dik kenar AC'dir.
BKarşı kenar AB, komşu dik kenar AC'dir.
CKarşı kenar AC, komşu dik kenar AB'dir.
DKarşı kenar AC, komşu dik kenar BC'dir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bir dik üçgende karşı ve komşu dik kenar, seçilen dar açıya göre belirlenir. ∠B için karşı kenar AC, komşu dik kenar BC'dir. AB ise hipotenüstür.
2Kolay
Bir dik üçgende α dar açısına göre aşağıdaki ifadelerden hangisi her zaman doğrudur?
Asin α = komşu dik kenar / hipotenüs
Bcos α = karşı dik kenar / hipotenüs
Ctan α = karşı dik kenar / komşu dik kenar
Dcot α = karşı dik kenar / hipotenüs
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Bir dar açının tanjantı, karşı dik kenarın komşu dik kenara oranıdır. Sinüs karşı dik kenar/hipotenüs, kosinüs komşu dik kenar/hipotenüs, kotanjant ise komşu dik kenar/karşı dik kenardır.
3Orta
ABC dik üçgeninde ∠C = 90°'dir. A ve B dar açıları için aşağıdakilerden hangisi her zaman doğrudur?
Asin A = sin B
Bsin A = cos B
Ctan A = tan B
Dcos A = cos B
Çözümü göster
Doğru cevap: B
A ve B açıları tümlerdir. sin A = BC/AB'dir. B açısına göre BC komşu dik kenar olduğundan cos B = BC/AB'dir. Bu nedenle sin A = cos B olur.
4Orta
ABC dik üçgeninde ∠C = 90° ve kenar uzunlukları 5 cm, 12 cm ve 13 cm'dir. tan A = 5/12 olduğuna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
AAC = 5 cm ve BC = 12 cm'dir.
BAB = 5 cm ve AC = 13 cm'dir.
CAB = 12 cm ve BC = 13 cm'dir.
DBC = 5 cm ve AC = 12 cm'dir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
∠C = 90° olduğundan AB hipotenüstür ve en uzun kenar olan 13 cm'dir. tan A = karşı/komşu = BC/AC = 5/12 olduğundan BC = 5 cm ve AC = 12 cm olmalıdır.
5Zor
İki dik üçgende α dar açısı eşittir. Birinci üçgende α'nın karşı dik kenarı 5 cm, hipotenüsü 13 cm; ikinci üçgende α'nın karşı dik kenarı 15 cm, hipotenüsü 39 cm'dir. Bir öğrenci, "İkinci üçgen daha büyük olduğu için sin α da üç kat büyüktür." diyor. Öğrencinin hatası nedir?
ASinüsün karşı dik kenar ile hipotenüsün oranı olduğunu göz ardı etmesi
Bİkinci üçgenin kenarlarının daha uzun olduğunu söylemesi
CHipotenüsün 39 cm olduğunu kabul etmesi
DKarşı dik kenarın 15 cm olduğunu kabul etmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Birinci üçgende sin α = 5/13'tür. İkinci üçgende sin α = 15/39 = 5/13'tür. Üçgen ölçeklendiğinde karşı dik kenar ve hipotenüs aynı katsayıyla değiştiğinden oran değişmez. Öğrenci uzunlukların büyümesini oranın büyümesi sanmıştır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular