MegaSoru

Trigonometrik Özdeşlikler ve Birim Çember 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Trigonometrik Özdeşlikler ve Birim Çember Konu Anlatımı

Dar açılar için tanımlanan trigonometrik oranlar, birim çember sayesinde geniş açılara da genişletilir. Aynı model, $\sin^2x+\cos^2x=1$ gibi özdeşliklerin neden doğru olduğunu da gösterir.

Temel özdeşlikler

Hipotenüsü $1$ olan bir dik üçgende dik kenarlar $\sin x$ ve $\cos x$ olur; Pisagor teoreminden her $x$ için
$\sin^2x+\cos^2x=1$
elde edilir. Bu eşitlikten $\sin^2x=1-\cos^2x$ ve $\cos^2x=1-\sin^2x$ yazılabilir. Ayrıca $\tan x=\dfrac{\sin x}{\cos x}$, $\cot x=\dfrac{\cos x}{\sin x}$ ve $\tan x\cdot\cot x=1$ olur. Karesi alınmış ifadeler bulunurken işaret kaybedilir: $\cos^2x=\dfrac{9}{25}$ ise $\cos x=\pm\dfrac35$ olabilir; işaret açının hangi bölgede olduğuna bakılarak seçilir.

Birim çember ve yönlü açı

Merkezi orijin, yarıçapı $1$ olan çembere birim çember denir. Pozitif $x$ ekseninden başlayıp saat yönünün tersine ölçülen açıya pozitif yönlü açı denir. $\theta$ yönlü açısının bitim kolunun çemberi kestiği $P$ noktası $P(\cos\theta,\ \sin\theta)$ biçimindedir: $x$ koordinatı kosinüs, $y$ koordinatı sinüstür. Böylece $0^\circ,\ 90^\circ,\ 180^\circ,\ 270^\circ$ için noktalar sırasıyla $(1,0),\ (0,1),\ (-1,0),\ (0,-1)$ olur ve $\cos90^\circ=0,\ \sin90^\circ=1,\ \cos180^\circ=-1,\ \sin180^\circ=0$ bulunur. $P$ çember üzerinde olduğundan $x^2+y^2=1$ yani yine $\sin^2\theta+\cos^2\theta=1$ olur.

Bölgelere göre işaretler ve geniş açılar

Çember dört bölgeye ayrılır:
• I. bölge ($0^\circ<\theta<90^\circ$): $\sin>0,\ \cos>0$
• II. bölge ($90^\circ<\theta<180^\circ$): $\sin>0,\ \cos<0$
• III. bölge ($180^\circ<\theta<270^\circ$): $\sin<0,\ \cos<0$
• IV. bölge ($270^\circ<\theta<360^\circ$): $\sin<0,\ \cos>0$
$\tan\theta=\dfrac{\sin\theta}{\cos\theta}$ olduğundan işareti iki oranın işaretine bağlıdır; $\theta=90^\circ$ için $\cos\theta=0$ olduğundan $\tan$ tanımsızdır. $x$ ve $180^\circ-x$ açılarına karşılık gelen noktalar $y$ eksenine göre simetriktir; bu yüzden $\sin(180^\circ-x)=\sin x$ ve $\cos(180^\circ-x)=-\cos x$ olur. Örneğin $\sin150^\circ=\sin30^\circ=\dfrac12$ ve $\cos150^\circ=-\dfrac{\sqrt3}{2}$ bulunur; $240^\circ$ ve $300^\circ$ için de aynı yöntemle birinci bölgedeki dar açıya inilir ve bölgenin işaretleri uygulanır.

Gerçek yaşam

Uzunluğu $r$ olan bir kolun $\theta$ kadar döndürülmesinde uç noktanın yatay konumu $r\cos\theta$, düşey konumu $r\sin\theta$ olur. Bu yüzden dönen çark, sarkaç ve rampa gibi problemlerde koordinatlar trigonometrik oranlarla hesaplanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $x$ dar açı ve $\sin x=\dfrac35$ olduğuna göre $\cos x$ ve $\tan x$ değerlerini bulunuz.

$\sin^2x+\cos^2x=1$ olduğundan $\cos^2x=1-\dfrac9{25}=\dfrac{16}{25}$ olur. $x$ dar açı olduğundan $\cos x>0$ ve $\cos x=\dfrac45$ bulunur. Buradan $\tan x=\dfrac{3/5}{4/5}=\dfrac34$ olur.

Örnek 2. $90^\circ<x<180^\circ$ ve $\sin x=\dfrac5{13}$ olduğuna göre $\cos x$ değerini bulunuz.

$\cos^2x=1-\dfrac{25}{169}=\dfrac{144}{169}$ olduğundan $\cos x=\pm\dfrac{12}{13}$ olur. $x$ ikinci bölgede olduğundan kosinüs negatiftir ve $\cos x=-\dfrac{12}{13}$ bulunur.

Örnek 3. Birim çember üzerinde pozitif $x$ ekseninden saat yönünün tersine $300^\circ$ ilerlenerek ulaşılan $P$ noktasının koordinatlarını bulunuz.

$300^\circ$ dördüncü bölgededir ve pozitif $x$ ekseniyle arasındaki dar açı $360^\circ-300^\circ=60^\circ$ dir. Dördüncü bölgede $x$ pozitif, $y$ negatiftir. Bu nedenle $\cos300^\circ=\cos60^\circ=\dfrac12$ ve $\sin300^\circ=-\sin60^\circ=-\dfrac{\sqrt3}{2}$ olur: $P\left(\dfrac12,\ -\dfrac{\sqrt3}{2}\right)$.

Örnek 4. $\sin40^\circ=k$ olduğuna göre $\sin140^\circ$ ve $\cos 140^\circ$ ifadelerinin $k$ cinsinden değerlerini bulunuz.

$140^\circ=180^\circ-40^\circ$ olduğundan $\sin140^\circ=\sin40^\circ=k$ olur. Kosinüs için önce $\cos40^\circ=\sqrt{1-k^2}$ ($40^\circ$ dar açı) yazılır; $\cos140^\circ=-\cos40^\circ=-\sqrt{1-k^2}$ bulunur.

Özetle

  • Her $x$ için $\sin^2x+\cos^2x=1$ olur; $\tan x=\dfrac{\sin x}{\cos x}$ ve $\tan x\cdot\cot x=1$ dir.
  • Birim çemberde $\theta$ yönlü açısına karşılık gelen nokta $(\cos\theta,\ \sin\theta)$ dır.
  • Bölgelere göre işaretler: I. bölgede ikisi de pozitif, II. bölgede yalnız $\sin$ pozitif, III. bölgede ikisi de negatif, IV. bölgede yalnız $\cos$ pozitiftir.
  • $\sin(180^\circ-x)=\sin x$ ve $\cos(180^\circ-x)=-\cos x$ olur.
  • Karekök alırken işaret, açının bulunduğu bölgeye bakılarak seçilir.

Trigonometrik Özdeşlikler ve Birim Çember — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
x dar açı ve sin x = 3/5 olduğuna göre cos x kaçtır?
A2/5
B3/4
C4/5
D5/4
Çözümü göster
Doğru cevap: C
sin²x + cos²x = 1 olduğundan (3/5)² + cos²x = 1 yazılır. cos²x = 1 − 9/25 = 16/25 olur. x dar açı olduğundan cos x pozitiftir. Bu nedenle cos x = 4/5 bulunur.
2Kolay
x dar açı ve cos x = 5/13 olduğuna göre sin x kaçtır?
A5/12
B8/13
C12/13
D13/12
Çözümü göster
Doğru cevap: C
sin²x + cos²x = 1 özdeşliğinde cos x = 5/13 yazılır. sin²x = 1 − 25/169 = 144/169 olur. x dar açı olduğundan sin x pozitiftir ve sin x = 12/13 bulunur.
3Orta
xy1−11−1O60°P
Birim çember üzerinde pozitif x ekseninden saat yönünün tersine 60° ilerlenerek ulaşılan P noktasının koordinatları hangisidir?
A(√3/2, 1/2)
B(−1/2, √3/2)
C(1/2, −√3/2)
D(1/2, √3/2)
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Birim çemberde θ açısına karşılık gelen noktanın koordinatları (cos θ, sin θ) biçimindedir. cos60° = 1/2 ve sin60° = √3/2 olduğundan P = (1/2, √3/2) olur.
4Orta
Birim çember üzerinde θ açısına karşılık gelen P noktasının koordinatları (a, b)'dir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi her zaman doğrudur?
Aa = cos θ ve b = sin θ
Ba = sin θ ve b = cos θ
Ca = tan θ ve b = cot θ
Da = cos θ ve b = tan θ
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Birim çemberde θ yönlü açısının bitim kolunun çemberle kesiştiği noktanın x koordinatı cos θ, y koordinatı sin θ'dir. Bu nedenle a = cos θ ve b = sin θ olur.
5Zor
Bir öğrenci sin²x + cos²x = 1 özdeşliğinden yararlanarak "sin²x = 1 − cos x" sonucuna ulaşıyor. Öğrencinin ilk hatası hangisidir?
Asin²x terimini eşitliğin solunda bırakması
BEşitliğin sağ tarafında 1 kullanması
CSinüs ve kosinüsü aynı açı için kullanması
Dcos²x terimini diğer tarafa geçirirken karesini kaldırması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Temel özdeşlik sin²x + cos²x = 1'dir. cos²x diğer tarafa geçirildiğinde sin²x = 1 − cos²x elde edilir. Öğrenci cos²x terimini cos x biçimine dönüştürerek karesini hatalı biçimde kaldırmıştır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular