Çözümü göster
f(x) = g(x) olması iki fonksiyonun aynı çıktıyı vermesi demektir. 2x + 1 = x + 5 yazılır. Buradan x = 4 bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Gerçek yaşam durumlarında bir nicelik başka bir niceliğe bağlıysa bu ilişkiyi doğrusal, karesel, karekök veya rasyonel bir fonksiyonla gösterebiliriz. Kurulan modelle denklemleri ve eşitsizlikleri çözüp bulunan sonucu bağlama göre yorumlarız.
Önce bağımsız ve bağımlı değişkenler belirlenir, ardından aralarındaki ilişki bir kural olarak yazılır. Kuralın türü duruma göre değişir:
• Sabit değişim varsa doğrusal model ($f(x)=mx+n$).
• Alan, atış yüksekliği veya fiyat-miktar çarpımı varsa karesel model.
• Süre-mesafe gibi karekök ilişkileri veya kök içeren ölçüler için karekök model.
• Toplam maliyetin birim sayıya bölünmesi veya hız-süre ilişkisi varsa rasyonel model ($t=\dfrac{yol}{v}$).
Tanım kümesi problemin koşullarından çıkarılır: uzunluk, süre ve miktar negatif olamaz.
$f(x)=g(x)$ denkleminin çözümleri iki fonksiyonun grafiklerinin kesişim noktalarının $x$ koordinatlarıdır. $f(x)>g(x)$ eşitsizliğinin çözümü, $f$ nin grafiğinin $g$ nin grafiğinin üstünde kaldığı $x$ değerleridir; $f(x)<g(x)$ için tersi geçerlidir. Cebirsel olarak her iki yan düzenlenir, gerekirse tam kareye tamamlanır; bulunan değerler tanım kümesine ve problemin koşuluna göre denenir (kök problemlerinde yabancı kök, rasyonelde payda $0$).
Bulunan çözüm bağlama uygun mu diye bakılır: kişi sayısı tam sayı olmalı, uzunluk pozitif olmalı, ücret negatif olamaz. En büyük gelir veya en az maliyet gibi sorularda karesel fonksiyonun tepe noktası kullanılır.
Örnek 1. Çevresi $40$ m olan dikdörtgen biçimli bir bahçenin bir kenarı $x$ m ise alanını $x$ cinsinden yazınız ve alanın en büyük değerini bulunuz.
Diğer kenar $20-x$ olur ve alan $A(x)=x(20-x)=-x^2+20x=-(x-10)^2+100$ dür. $0<x<20$ olduğundan tepe noktası $x=10$ aralıktadır. En büyük alan $100$ m² dir (kare bahçe).
Örnek 2. Bir sinema bileti $20$ TL iken $200$ kişi gelmektedir. Bilet fiyatı her $1$ TL arttığında gelen kişi sayısı $5$ azalmaktadır. Fiyat $x$ TL artırılırsa gelir ne olur? Gelir en çok kaç TL olur?
Gelir $R(x)=(20+x)(200-5x)=4000+100x-5x^2$ olur. $R(x)=-5(x-10)^2+4500$ yazılır. $x=10$ ($0\le x\le40$ olduğundan uygun) için en büyük gelir $4500$ TL dir (bilet $30$ TL, $150$ kişi).
Örnek 3. $f(x)=(x-2)^2$ ve $g(x)=9$ olmak üzere $f(x)=g(x)$ ve $f(x)<g(x)$ ifadelerinin çözümünü bulunuz.
$(x-2)^2=9$ ten $x-2=\pm3$ ve $x=-1$ veya $x=5$ bulunur. $f(x)<g(x)$ olması için parabol $y=9$ doğrusunun altında kalmalıdır; bu $-1<x<5$ aralığında gerçekleşir.
Örnek 4. $\sqrt{2x+1}=x-1$ denklemini çözünüz.
Karesi alınırsa $2x+1=x^2-2x+1$ ve $x^2-4x=0$ olur; $x=0$ veya $x=4$ bulunur. $x=0$ için $\sqrt1=1$ iken $0-1=-1$ olduğundan sağlamaz. $x=4$ için $\sqrt9=3=4-1$ olur. Çözüm $x=4$ tür.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.