MegaSoru

Fonksiyonlarla İfade Edilebilen Denklem ve Eşitsizlik Problemleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Fonksiyonlarla İfade Edilebilen Denklem ve Eşitsizlik Problemleri Konu Anlatımı

Gerçek yaşam durumlarında bir nicelik başka bir niceliğe bağlıysa bu ilişkiyi doğrusal, karesel, karekök veya rasyonel bir fonksiyonla gösterebiliriz. Kurulan modelle denklemleri ve eşitsizlikleri çözüp bulunan sonucu bağlama göre yorumlarız.

Modeli kurma

Önce bağımsız ve bağımlı değişkenler belirlenir, ardından aralarındaki ilişki bir kural olarak yazılır. Kuralın türü duruma göre değişir:
• Sabit değişim varsa doğrusal model ($f(x)=mx+n$).
• Alan, atış yüksekliği veya fiyat-miktar çarpımı varsa karesel model.
• Süre-mesafe gibi karekök ilişkileri veya kök içeren ölçüler için karekök model.
• Toplam maliyetin birim sayıya bölünmesi veya hız-süre ilişkisi varsa rasyonel model ($t=\dfrac{yol}{v}$).
Tanım kümesi problemin koşullarından çıkarılır: uzunluk, süre ve miktar negatif olamaz.

Denklem ve eşitsizlik çözme

$f(x)=g(x)$ denkleminin çözümleri iki fonksiyonun grafiklerinin kesişim noktalarının $x$ koordinatlarıdır. $f(x)>g(x)$ eşitsizliğinin çözümü, $f$ nin grafiğinin $g$ nin grafiğinin üstünde kaldığı $x$ değerleridir; $f(x)<g(x)$ için tersi geçerlidir. Cebirsel olarak her iki yan düzenlenir, gerekirse tam kareye tamamlanır; bulunan değerler tanım kümesine ve problemin koşuluna göre denenir (kök problemlerinde yabancı kök, rasyonelde payda $0$).

Sonucu yorumlama

Bulunan çözüm bağlama uygun mu diye bakılır: kişi sayısı tam sayı olmalı, uzunluk pozitif olmalı, ücret negatif olamaz. En büyük gelir veya en az maliyet gibi sorularda karesel fonksiyonun tepe noktası kullanılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Çevresi $40$ m olan dikdörtgen biçimli bir bahçenin bir kenarı $x$ m ise alanını $x$ cinsinden yazınız ve alanın en büyük değerini bulunuz.

Diğer kenar $20-x$ olur ve alan $A(x)=x(20-x)=-x^2+20x=-(x-10)^2+100$ dür. $0<x<20$ olduğundan tepe noktası $x=10$ aralıktadır. En büyük alan $100$ m² dir (kare bahçe).

Örnek 2. Bir sinema bileti $20$ TL iken $200$ kişi gelmektedir. Bilet fiyatı her $1$ TL arttığında gelen kişi sayısı $5$ azalmaktadır. Fiyat $x$ TL artırılırsa gelir ne olur? Gelir en çok kaç TL olur?

Gelir $R(x)=(20+x)(200-5x)=4000+100x-5x^2$ olur. $R(x)=-5(x-10)^2+4500$ yazılır. $x=10$ ($0\le x\le40$ olduğundan uygun) için en büyük gelir $4500$ TL dir (bilet $30$ TL, $150$ kişi).

Örnek 3. $f(x)=(x-2)^2$ ve $g(x)=9$ olmak üzere $f(x)=g(x)$ ve $f(x)<g(x)$ ifadelerinin çözümünü bulunuz.

$(x-2)^2=9$ ten $x-2=\pm3$ ve $x=-1$ veya $x=5$ bulunur. $f(x)<g(x)$ olması için parabol $y=9$ doğrusunun altında kalmalıdır; bu $-1<x<5$ aralığında gerçekleşir.

Örnek 4. $\sqrt{2x+1}=x-1$ denklemini çözünüz.

Karesi alınırsa $2x+1=x^2-2x+1$ ve $x^2-4x=0$ olur; $x=0$ veya $x=4$ bulunur. $x=0$ için $\sqrt1=1$ iken $0-1=-1$ olduğundan sağlamaz. $x=4$ için $\sqrt9=3=4-1$ olur. Çözüm $x=4$ tür.

Özetle

  • Önce değişkenler ve ilişki belirlenir, sonra durumun türüne uygun doğrusal, karesel, karekök veya rasyonel model kurulur.
  • $f(x)=g(x)$ in çözümleri grafiklerin kesişimi, $f(x)>g(x)$ in çözümü $f$ nin $g$ nin üstünde kaldığı aralıktır.
  • Karesel modelde en büyük ya da en küçük değer tepe noktasında alınır (tanım aralığına dikkat edilir).
  • Karekök ve rasyonel denklemlerde bulunan değerler tanım kümesinde ve ilk denklemde denenir.
  • Sonuç, bağlama göre (pozitif uzunluk, tam sayı kişi vb.) yorumlanır.

Fonksiyonlarla İfade Edilebilen Denklem ve Eşitsizlik Problemleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
f(x) = 2x + 1 ve g(x) = x + 5 olduğuna göre f(x) = g(x) eşitliğini sağlayan x değeri kaçtır?
A2
B3
C4
D6
Çözümü göster
Doğru cevap: C
f(x) = g(x) olması iki fonksiyonun aynı çıktıyı vermesi demektir. 2x + 1 = x + 5 yazılır. Buradan x = 4 bulunur.
2Kolay
f(x) = 3x + 2 ve g(x) = x + 10 olduğuna göre f(x) > g(x) eşitsizliğini sağlayan x değerleri hangisidir?
Ax < 4
Bx > 4
Cx < 6
Dx > 6
Çözümü göster
Doğru cevap: B
3x + 2 > x + 10 yazılır. İki taraftan x ve 2 çıkarılırsa 2x > 8 elde edilir. Buradan x > 4 bulunur.
3Orta
Bir hareketlinin belirli bir zaman aralığındaki yüksekliği h(t) = (t − 4)² + 3 ile modelleniyor. h(t) = 12 olduğuna göre t hangi değerleri alabilir?
A1 ve 7
B2 ve 6
C3 ve 5
D4 ve 12
Çözümü göster
Doğru cevap: A
(t − 4)² + 3 = 12 yazılır. Buradan (t − 4)² = 9 olur. t − 4 = 3 veya t − 4 = −3 olduğundan t = 7 veya t = 1 bulunur.
4Orta
xy-1123456-2-11234567Ofg
Verilen f ve g eğrilerinin ortak çıktı verdiği x değerlerinden büyük olanı kaçtır?
A1
B2
C3
D4
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Eğriler f(x) = (x − 2)² ve g(x) = x − 2'dir. Ortak çıktı için (x − 2)² = x − 2 olmalıdır. u = x − 2 düşünülürse u² = u olur. u = 0 veya u = 1 olduğundan x = 2 veya x = 3 bulunur. Bu iki değerden büyük olanı 3'tür.
5Zor
Bir öğrenci 3 + √(x − 2) = 8 denklemini çözerken "Her iki tarafın karesini alırsam 9 + x − 2 = 64, buradan x = 57" diyor. Öğrencinin hatası nedir?
A8'in karesini 64 bulmuştur.
Bx − 2 ifadesini karekök içinde bırakmıştır.
CDenklemin iki tarafında aynı işlemi yapmıştır.
DKarekökü yalnız bırakmadan toplamın karesini terimlerin kareleri toplamı gibi almıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Önce karekök yalnız bırakılmalıdır: √(x − 2) = 5. Daha sonra kare alınırsa x − 2 = 25 ve x = 27 bulunur. Öğrenci ayrıca (3 + √(x − 2))² ifadesini 9 + x − 2 biçiminde yazarak çapraz terimi yok saymıştır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular