MegaSoru

Rasyonel Fonksiyon ve Nitel Özellikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Rasyonel Fonksiyon ve Nitel Özellikleri Konu Anlatımı

Rasyonel fonksiyonlar, payı ve paydası çok terimli olan fonksiyonlardır. Ortalama maliyet, hız-süre gibi ters orantılı değişimler bu fonksiyonlarla modellenir. Bu konuda en basit türler olan $\dfrac ax$ ve $\dfrac a{x-h}+k$ biçimleri incelenir.

Asimptotlar ve simetri merkezi

Bu fonksiyon $x=h$ için tanımsızdır; tanım kümesi $\mathbb R\setminus\{h\}$ dir. $x$ ne kadar büyük ya da küçük olursa olsun $\dfrac a{x-h}$ ifadesi $0$ olamaz, bu yüzden $f(x)=k$ olmaz ve görüntü kümesi $\mathbb R\setminus\{k\}$ dir. Grafik iki koldan oluşur ve $x=h$ düşey doğrusuna ve $y=k$ yatay doğrusuna sonsuza dek yaklaşır ama onlara hiç değmez; bu doğrulara asimptot denir. İki asimptotun kesim noktası $(h,k)$ grafiğin simetri merkezidir. $a>0$ ise kollar merkezin sağ üstünde ve sol altındadır, her aralıkta fonksiyon azalandır; $a<0$ ise kollar merkezin sol üstünde ve sağ altındadır, her aralıkta fonksiyon artandır.

Bölme yaparak sadeleştirme

Pay, paydanın bir katı artı bir sabit olarak yazılırsa fonksiyon $\dfrac{a}{x-h}+k$ biçimine gelir. Örneğin $\dfrac{2x+3}{x-1}=\dfrac{2(x-1)+5}{x-1}=2+\dfrac5{x-1}$ olur: asimptotlar $x=1$ ve $y=2$, simetri merkezi $(1,2)$ dir; fonksiyon $2$ değerini hiçbir zaman almaz.

Çarpmaya göre ters ile sıralama

$0<a<b$ ise $\dfrac1a>\dfrac1b$ olur; pozitif sayılarda $\dfrac1x$ azalandır. Bu kural işaretleri farklı sayılara uygulanamaz: $-2<3$ iken $\dfrac1{-2}=-\dfrac12<\dfrac13$ dür. Bu yüzden sıralama yapılırken işaret ve $0$ ın iki yanı dikkatle ayrılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $f(x)=\dfrac{3}{x-2}+1$ fonksiyonunun tanım kümesini, görüntü kümesini ve asimptotlarını bulunuz.

Tanım kümesi $\mathbb R\setminus\{2\}$ dir. Görüntü kümesi $\mathbb R\setminus\{1\}$ dir. Düşey asimptot $x=2$, yatay asimptot $y=1$ dir.

Örnek 2. $f(x)=\dfrac{2x+3}{x-1}$ fonksiyonunun simetri merkezini bulunuz ve $f(x)=2$ denkleminin çözümü olup olmadığını söyleyiniz.

$f(x)=2+\dfrac5{x-1}$ olduğundan simetri merkezi $(1,2)$ dir. $\dfrac5{x-1}$ hiçbir zaman $0$ olmadığından $f(x)=2$ denkleminin çözümü yoktur.

Örnek 3. $\dfrac4{x-1}=2$ denklemini çözünüz.

$x\ne1$ koşuluyla $4=2(x-1)$ ve $x=3$ bulunur. Kontrol: $\dfrac4{3-1}=2$ olur.

Örnek 4. “$a<b$ ise her zaman $\dfrac1a>\dfrac1b$ dir.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. $a=-2$ ve $b=3$ için $a<b$ iken $\dfrac1a=-\dfrac12$ ve $\dfrac1b=\dfrac13$ olduğundan $\dfrac1a<\dfrac1b$ dir. Kural yalnız aynı işaretli sayılarda geçerlidir.

Özetle

  • $f(x)=\dfrac a{x-h}+k$ için tanım kümesi $\mathbb R\setminus\{h\}$, görüntü kümesi $\mathbb R\setminus\{k\}$ dir.
  • Düşey asimptot $x=h$, yatay asimptot $y=k$; simetri merkezi $(h,k)$ dir.
  • $a>0$ iken her kol azalan, $a<0$ iken artandır.
  • $\dfrac{ax+b}{cx+d}$ biçimi, bölme yapılarak $\dfrac{a'}{x-h}+k$ biçimine getirilir.
  • $a<b$ iken $\dfrac1a>\dfrac1b$ yalnız $a,b$ aynı işaretliyse doğrudur.

Rasyonel Fonksiyon ve Nitel Özellikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
f(x) = 5/(x − 3) fonksiyonunun gerçek sayılardaki tanım kümesi hangisidir?
Ax ≠ 3
Bx ≠ −3
Cx > 3
Dx < 3
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir kesrin paydası sıfır olamaz. Bu nedenle x − 3 ≠ 0 olmalıdır. Buradan x ≠ 3 elde edilir. Fonksiyon 3 dışındaki bütün gerçek sayılarda tanımlıdır.
2Kolay
g(x) = 4/(2x + 6) − 1 fonksiyonu hangi x değerinde tanımsızdır?
A−6
B−3
C3
D6
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Fonksiyon paydanın sıfır olduğu değerde tanımsızdır. 2x + 6 = 0 eşitliğinden 2x = −6 ve x = −3 bulunur.
3Orta
xy-5-4-3-2-1123456-6-5-4-3-2-112345Of
Verilen f eğrisi için aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Ax = −1 tanım kümesinde değildir ve fonksiyon x = −1 için sıfırdır.
Bx = 2 tanım kümesindedir ve f(2) = −1'dir.
CFonksiyon bütün gerçek sayılarda tanımlıdır.
Dx = 2 tanım kümesinde değildir ve x değerleri 2'ye yaklaştığında eğri x = 2 doğrusu çevresinde iki kola ayrılır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Eğri f(x) = 1/(x − 2) − 1 biçimindedir. Payda x = 2 için sıfır olduğundan bu değer tanım kümesinde değildir. Eğrinin iki kolu x = 2 doğrusuna yaklaşırken bu doğruyu kesmeden devam eder.
4Orta
Bir öğrenci f(x) = 2/(x + 5) fonksiyonu için "x = −5 yazarsak payda sıfır olur, dolayısıyla f(−5) = 0'dır." diyor. Öğrencinin hatası nedir?
A−5 + 5 işleminin sonucunu sıfır bulmuştur.
BPayın 2 olduğunu kabul etmiştir.
Cx yerine −5 yazmıştır.
DPaydanın sıfır olduğu durumda kesrin değerini sıfır kabul etmiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bir kesirde paydanın sıfır olması kesrin değerini sıfır yapmaz; ifade tanımsız olur. x = −5 için x + 5 = 0 olduğundan f(−5) tanımlı değildir.
5Zor
Bir öğrenci, "f(x) = 1/x fonksiyonunun bütün değerleri pozitiftir." diyor. Aşağıdakilerden hangisi bu iddiayı çürüten tam bir karşı örnektir?
Ax = 1 için f(1) = 1
Bx = 2 için f(2) = 1/2
Cx = −4 için f(−4) = −1/4
Dx = 5 için f(5) = 1/5
Çözümü göster
Doğru cevap: C
x = −4 fonksiyonun tanım kümesindedir ve f(−4) = 1/(−4) = −1/4'tür. Negatif bir çıktı elde edildiği için bütün çıktıların pozitif olduğu iddiası çürütülür.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular