Çözümü göster
Bir kesrin paydası sıfır olamaz. Bu nedenle x − 3 ≠ 0 olmalıdır. Buradan x ≠ 3 elde edilir. Fonksiyon 3 dışındaki bütün gerçek sayılarda tanımlıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Rasyonel fonksiyonlar, payı ve paydası çok terimli olan fonksiyonlardır. Ortalama maliyet, hız-süre gibi ters orantılı değişimler bu fonksiyonlarla modellenir. Bu konuda en basit türler olan $\dfrac ax$ ve $\dfrac a{x-h}+k$ biçimleri incelenir.
Bu fonksiyon $x=h$ için tanımsızdır; tanım kümesi $\mathbb R\setminus\{h\}$ dir. $x$ ne kadar büyük ya da küçük olursa olsun $\dfrac a{x-h}$ ifadesi $0$ olamaz, bu yüzden $f(x)=k$ olmaz ve görüntü kümesi $\mathbb R\setminus\{k\}$ dir. Grafik iki koldan oluşur ve $x=h$ düşey doğrusuna ve $y=k$ yatay doğrusuna sonsuza dek yaklaşır ama onlara hiç değmez; bu doğrulara asimptot denir. İki asimptotun kesim noktası $(h,k)$ grafiğin simetri merkezidir. $a>0$ ise kollar merkezin sağ üstünde ve sol altındadır, her aralıkta fonksiyon azalandır; $a<0$ ise kollar merkezin sol üstünde ve sağ altındadır, her aralıkta fonksiyon artandır.
Pay, paydanın bir katı artı bir sabit olarak yazılırsa fonksiyon $\dfrac{a}{x-h}+k$ biçimine gelir. Örneğin $\dfrac{2x+3}{x-1}=\dfrac{2(x-1)+5}{x-1}=2+\dfrac5{x-1}$ olur: asimptotlar $x=1$ ve $y=2$, simetri merkezi $(1,2)$ dir; fonksiyon $2$ değerini hiçbir zaman almaz.
$0<a<b$ ise $\dfrac1a>\dfrac1b$ olur; pozitif sayılarda $\dfrac1x$ azalandır. Bu kural işaretleri farklı sayılara uygulanamaz: $-2<3$ iken $\dfrac1{-2}=-\dfrac12<\dfrac13$ dür. Bu yüzden sıralama yapılırken işaret ve $0$ ın iki yanı dikkatle ayrılır.
Örnek 1. $f(x)=\dfrac{3}{x-2}+1$ fonksiyonunun tanım kümesini, görüntü kümesini ve asimptotlarını bulunuz.
Tanım kümesi $\mathbb R\setminus\{2\}$ dir. Görüntü kümesi $\mathbb R\setminus\{1\}$ dir. Düşey asimptot $x=2$, yatay asimptot $y=1$ dir.
Örnek 2. $f(x)=\dfrac{2x+3}{x-1}$ fonksiyonunun simetri merkezini bulunuz ve $f(x)=2$ denkleminin çözümü olup olmadığını söyleyiniz.
$f(x)=2+\dfrac5{x-1}$ olduğundan simetri merkezi $(1,2)$ dir. $\dfrac5{x-1}$ hiçbir zaman $0$ olmadığından $f(x)=2$ denkleminin çözümü yoktur.
Örnek 3. $\dfrac4{x-1}=2$ denklemini çözünüz.
$x\ne1$ koşuluyla $4=2(x-1)$ ve $x=3$ bulunur. Kontrol: $\dfrac4{3-1}=2$ olur.
Örnek 4. “$a<b$ ise her zaman $\dfrac1a>\dfrac1b$ dir.” önermesi doğru mudur?
Önerme yanlıştır. $a=-2$ ve $b=3$ için $a<b$ iken $\dfrac1a=-\dfrac12$ ve $\dfrac1b=\dfrac13$ olduğundan $\dfrac1a<\dfrac1b$ dir. Kural yalnız aynı işaretli sayılarda geçerlidir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.