MegaSoru

Ters Fonksiyonlar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Ters Fonksiyonlar Konu Anlatımı

Bir fonksiyon girdileri çıktılara taşır; ters fonksiyon ise bu taşımayı geri çevirir. Her fonksiyonun tersi bir fonksiyon olmaz; bu konuda ters fonksiyonun ne zaman var olduğu, nasıl bulunduğu ve grafiğinin nasıl çizildiği incelenir.

Ters fonksiyonun varlığı

$f:A\to B$ fonksiyonu bire bir ve örten ise $f^{-1}:B\to A$ ters fonksiyonu vardır ve
$f(a)=b\iff f^{-1}(b)=a$
olur. Eğer $f$ bire bir değilse iki farklı $x$ aynı $y$ ile eşlenir; $f$ nin ters bağıntısında aynı girdi iki farklı çıktıya gider ve bu bir fonksiyon olmaz. Ters fonksiyonda tanım ve görüntü kümeleri yer değiştirir: $f^{-1}$ in tanım kümesi $f$ nin görüntü kümesi, $f^{-1}$ in görüntü kümesi $f$ nin tanım kümesidir.

Ters fonksiyonu bulma

$y=f(x)$ yazılır, $x$ ve $y$ nin yeri değiştirilir ve elde edilen eşitlikte $y$ yalnız bırakılır:
• $f(x)=3x-7\ \Rightarrow\ x=3y-7\ \Rightarrow\ f^{-1}(x)=\dfrac{x+7}{3}$.
• $f(x)=\sqrt{x-2}+4$ ($x\ge2$) $\Rightarrow$ $x=\sqrt{y-2}+4$, $x-4=\sqrt{y-2}$, $f^{-1}(x)=(x-4)^2+2$ ($x\ge4$).
• $f(x)=\dfrac4{x-2}+3$ $\Rightarrow$ $f^{-1}(x)=\dfrac4{x-3}+2$ ($x\ne3$).
Karesel fonksiyonların tersi için tanım kümesi tepe noktasına göre bir kola sınırlanır. $f^{-1}(x)$ ile $\dfrac1{f(x)}$ karıştırılmamalıdır.

Grafik ve sıralama

$f$ ve $f^{-1}$ in grafikleri $y=x$ doğrusuna göre simetriktir; bu nedenle $f$ nin grafiği üzerindeki $(a,b)$ noktasına $f^{-1}$ in grafiğinde $(b,a)$ noktası karşılık gelir. $f$ artansa $f^{-1}$ de artan, $f$ azalansa $f^{-1}$ de azalandır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $f(x)=2x+5$ fonksiyonunun tersini bulunuz.

$x=2y+5$ yazılır; $y=\dfrac{x-5}{2}$ bulunur. Yani $f^{-1}(x)=\dfrac{x-5}{2}$ dir.

Örnek 2. Bire bir $f$ fonksiyonu için $f(-3)=8$ olduğuna göre $f^{-1}(8)$ kaçtır?

Ters fonksiyon çıktıları girdilere taşıdığından $f(-3)=8$ ise $f^{-1}(8)=-3$ olur.

Örnek 3. $f(x)=(x-1)^2+2$ ($x\ge1$) fonksiyonunun tersini ve ters fonksiyonun tanım kümesini bulunuz.

$x=(y-1)^2+2$ olur; $(y-1)^2=x-2$ ve $y\ge1$ olduğundan $y-1=\sqrt{x-2}$ yazılır. Buradan $f^{-1}(x)=\sqrt{x-2}+1$ bulunur. $f$ nin görüntü kümesi $[2,\infty)$ olduğundan $f^{-1}$ in tanım kümesi $[2,\infty)$ dur.

Örnek 4. “Tersi olan her fonksiyonun tersi artandır.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. $f(x)=-2x+6$ bire birdir ve tersi $f^{-1}(x)=\dfrac{6-x}{2}$ dir. Bu ters fonksiyonda $x$ arttıkça değer azalır; ters fonksiyon artan değildir. Bu bir karşı örnektir.

Özetle

  • Bire bir ve örten olan fonksiyonun tersi vardır: $f(a)=b\iff f^{-1}(b)=a$.
  • Ters fonksiyonda tanım ve görüntü kümeleri yer değiştirir.
  • Tersi bulmak için $x$ ile $y$ nin yeri değiştirilir ve $y$ yalnız bırakılır.
  • $f$ ile $f^{-1}$ in grafikleri $y=x$ doğrusuna göre simetriktir.
  • Artan fonksiyonun tersi artan, azalan fonksiyonun tersi azalandır.

Ters Fonksiyonlar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Tanım kümesi {1, 2, 3} olan aşağıdaki fonksiyonlardan hangisinin görüntü kümesine tanımlı bir ters fonksiyonu vardır?
Af(1) = 4, f(2) = 4, f(3) = 6
Bf(1) = 5, f(2) = 7, f(3) = 5
Cf(1) = 4, f(2) = 5, f(3) = 6
Df(1) = 6, f(2) = 6, f(3) = 6
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Bir fonksiyonun görüntü kümesine tanımlı tersinin fonksiyon olabilmesi için farklı girdilerin farklı çıktılara gitmesi gerekir. Birinci seçenekte 1, 2 ve 3 sırasıyla 4, 5 ve 6 gibi farklı değerlere gönderilmiştir. Diğer seçeneklerde en az iki farklı girdi aynı çıktıya gönderildiğinden ters bağıntı fonksiyon olmaz.
2Kolay
f(x) = 3x − 7 fonksiyonunun tersi hangisidir?
Af⁻¹(x) = (x − 7)/3
Bf⁻¹(x) = 3x + 7
Cf⁻¹(x) = 1/(3x − 7)
Df⁻¹(x) = (x + 7)/3
Çözümü göster
Doğru cevap: D
y = 3x − 7 yazılır. x ile y'nin rolleri değiştirilerek x = 3y − 7 elde edilir. y yalnız bırakılırsa x + 7 = 3y ve y = (x + 7)/3 bulunur. Bu nedenle f⁻¹(x) = (x + 7)/3'tür.
3Orta
Bire bir f fonksiyonunun tanım kümesi [−2, 5], görüntü kümesi [4, 11] olduğuna göre f⁻¹ fonksiyonunun tanım ve görüntü kümeleri hangisidir?
ATanım kümesi [−2, 5], görüntü kümesi [4, 11]
BTanım kümesi [−11, −4], görüntü kümesi [−5, 2]
CTanım kümesi [2, 5], görüntü kümesi [4, 11]
DTanım kümesi [4, 11], görüntü kümesi [−2, 5]
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ters fonksiyonda özgün fonksiyonun çıktıları girdiye, girdileri ise çıktıya dönüşür. Bu nedenle f'nin görüntü kümesi f⁻¹'in tanım kümesi, f'nin tanım kümesi de f⁻¹'in görüntü kümesi olur.
4Orta
f(x) = √(x − 2) + 4 fonksiyonu x ≥ 2 için tanımlıdır. Buna göre f⁻¹(x) hangisidir?
Af⁻¹(x) = (x + 4)² − 2, x ≥ 4
Bf⁻¹(x) = √(x − 4) + 2, x ≥ 4
Cf⁻¹(x) = (x − 4)² + 2, x ≥ 4
Df⁻¹(x) = (x − 2)² + 4, x ≥ 2
Çözümü göster
Doğru cevap: C
y = √(x − 2) + 4 yazılır. x ve y'nin rolleri değiştirilince x = √(y − 2) + 4 olur. Karekök yalnız bırakılır: x − 4 = √(y − 2). Ters fonksiyonun tanımında x ≥ 4 olduğundan iki tarafın karesi alınabilir ve (x − 4)² = y − 2 elde edilir. Buradan y = (x − 4)² + 2 bulunur.
5Zor
Bir f fonksiyonunun tersinin de fonksiyon olduğu biliniyor. p ve q, f'nin tanım kümesinden farklı iki sayı olduğuna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
Af(p) = f(q)
Bf(p) = q
Cf(p) ≠ f(q)
Df(q) = p
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ters bağıntının fonksiyon olabilmesi için f'nin farklı girdileri aynı çıktıya göndermemesi gerekir. p ≠ q olduğuna göre f(p) ve f(q) da farklı olmalıdır. Aksi durumda ters bağıntıda aynı girdi iki farklı çıktıya gönderilmiş olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular