MegaSoru

Karesel Fonksiyon ve Nitel Özellikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Karesel Fonksiyon ve Nitel Özellikleri Konu Anlatımı

Karesel fonksiyonlar, grafiği parabol olan ve gerçek yaşamda atış hareketi, alan ve gelir gibi durumları modelleyen fonksiyonlardır. Konu, parabolün tepe noktasını, simetri eksenini ve en büyük ya da en küçük değerini bulmaya odaklanır.

Genel biçim ve parabolün yönü

$a\neq0$ olmak üzere $f(x)=ax^2+bx+c$ biçimindeki fonksiyona karesel fonksiyon, grafiğine parabol denir. $a>0$ ise kollar yukarı doğrudur ve fonksiyonun en küçük değeri vardır; $a<0$ ise kollar aşağı doğrudur ve fonksiyonun en büyük değeri vardır. Grafik $y$ eksenini $(0,c)$ noktasında keser. $|a|$ büyüdükçe parabol daralır.

Tam kareye tamamlama ve tepe noktası

Fonksiyon tam kareye tamamlanarak
$f(x)=a(x-h)^2+k$
biçimine getirilir. Bu yazılışta parabolün tepe noktası $T(h,k)$, simetri ekseni $x=h$ doğrusudur. Örneğin $x^2-6x+5=(x^2-6x+9)-9+5=(x-3)^2-4$ olduğundan tepe noktası $T(3,-4)$ tür. Genel olarak $h=-\dfrac{b}{2a}$ ve $k=f(h)$ dir. $y=ax^2$ grafiğinden $y=a(x-h)^2+k$ grafiği, $h$ birim sağa ($h<0$ ise sola) ve $k$ birim yukarı ($k<0$ ise aşağı) ötelenerek elde edilir.

Görüntü kümesi, en büyük ve en küçük değer

$a>0$ ise $f(x)\ge k$ olduğundan görüntü kümesi $[k,\infty)$ ve en küçük değer $k$ dır. $a<0$ ise görüntü kümesi $(-\infty,k]$ ve en büyük değer $k$ dır. Tanım kümesi bir aralıkla sınırlıysa tepe noktası aralığın içinde mi diye bakılır; içindeyse en büyük ya da en küçük değer tepede, değilse aralığın uçlarından birinde alınır. Parabol simetri eksenine göre simetrik olduğundan $f(m)=f(n)$ ise simetri ekseni $x=\dfrac{m+n}{2}$ dir. $x$ eksenini kesen noktalar $f(x)=0$ eşitliğinin çözümleriyle bulunur; tam kare biçim bu çözümü kolaylaştırır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $f(x)=x^2-6x+5$ fonksiyonunun tepe noktasını, görüntü kümesini ve $x$ eksenini kestiği noktaları bulunuz.

$f(x)=(x-3)^2-4$ olduğundan tepe noktası $T(3,-4)$ tür. $a=1>0$ olduğundan görüntü kümesi $[-4,\infty)$ dur. $f(x)=0$ için $(x-3)^2=4$ ve $x-3=\pm2$ olur; $x=1$ ve $x=5$ bulunur.

Örnek 2. $f(x)=-2x^2+8x-3$ fonksiyonunun en büyük değerini bulunuz.

$f(x)=-2(x^2-4x)-3=-2\left[(x-2)^2-4\right]-3=-2(x-2)^2+5$ olur. $a=-2<0$ olduğundan en büyük değer tepe noktasında alınır: $f(2)=5$.

Örnek 3. Tepe noktası $T(1,-2)$ olan ve $(3,6)$ noktasından geçen parabolün denklemini bulunuz.

$f(x)=a(x-1)^2-2$ yazılır. $f(3)=6$ olduğundan $4a-2=6$ ve $a=2$ bulunur. Denklem $f(x)=2(x-1)^2-2=2x^2-4x$ olur.

Örnek 4. $f(x)=(x-2)^2+1$ fonksiyonunun $[3,6]$ aralığındaki en küçük ve en büyük değerlerini bulunuz.

Tepe noktası $x=2$ dedir ve $[3,6]$ aralığının dışındadır; aralıkta $f$ artandır. En küçük değer $f(3)=2$, en büyük değer $f(6)=17$ dir.

Özetle

  • $f(x)=ax^2+bx+c$ ($a\ne0$) in grafiği paraboldür; $a>0$ ise kollar yukarı, $a<0$ ise aşağıdır.
  • $f(x)=a(x-h)^2+k$ biçiminde tepe noktası $(h,k)$, simetri ekseni $x=h$ dır; $h=-\dfrac b{2a}$.
  • $a>0$ iken en küçük değer, $a<0$ iken en büyük değer tepe noktasında $k$ dır.
  • $f(m)=f(n)$ ise simetri ekseni $x=\dfrac{m+n}2$ dir.
  • Tanım aralığı sınırlıysa tepe aralığın dışında olabilir; bu durumda uç noktalara bakılır.

Karesel Fonksiyon ve Nitel Özellikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
f(x) = (x − 3)² − 5 karesel fonksiyonunun tepe noktası hangisidir?
A(−3, −5)
B(3, −5)
C(3, 5)
D(−5, 3)
Çözümü göster
Doğru cevap: B
f(x) = (x − h)² + k biçimindeki karesel fonksiyonun tepe noktası (h, k)'dir. Burada h = 3 ve k = −5 olduğundan tepe noktası (3, −5)'tir.
2Kolay
f(x) = −2(x + 1)² + 7 fonksiyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
AEn küçük değeri −1'dir.
BEn küçük değeri 7'dir.
CEn büyük değeri 2'dir.
DEn büyük değeri 7'dir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
(x + 1)² ≥ 0 olduğundan −2(x + 1)² ≤ 0'dır. Bu nedenle f(x) ≤ 7 olur. x = −1 için kareli ifade sıfır olduğundan f(−1) = 7 elde edilir. Dolayısıyla fonksiyonun en büyük değeri 7'dir.
3Orta
f(x) = x² − 8x + 11 fonksiyonunun tam kare biçimi hangisidir?
A(x − 4)² + 5
B(x + 4)² − 5
C(x − 8)² + 11
D(x − 4)² − 5
Çözümü göster
Doğru cevap: D
x² − 8x ifadesini tam kare yapmak için 16 eklenip çıkarılır: x² − 8x + 11 = x² − 8x + 16 − 16 + 11 = (x − 4)² − 5. Dolayısıyla doğru biçim (x − 4)² − 5'tir.
4Orta
f(x) = 2(x − 4)² + 1 fonksiyonunun artan ve azalan davranışı için hangisi doğrudur?
Ax < 4 için artan, x > 4 için azalandır.
BBütün gerçek sayılarda artandır.
Cx < 4 için azalan, x > 4 için artandır.
DBütün gerçek sayılarda azalandır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Parabol yukarı açılır ve tepe noktasının x koordinatı 4'tür. x değerleri 4'e soldan yaklaşırken fonksiyon değerleri azalır; 4'ten sonra ise artar. Bu nedenle x < 4 için azalan, x > 4 için artandır.
5Zor
Bir öğrenci, "Her karesel fonksiyonun bir en küçük değeri vardır." diyor. Aşağıdakilerden hangisi bu iddiayı çürüten tam bir karşı örnektir?
Af(x) = −(x − 2)² + 5; fonksiyonun en büyük değeri 5'tir ve aşağı doğru sınırsızdır.
Bf(x) = (x + 1)²; fonksiyonun en küçük değeri 0'dır.
Cf(x) = 2x² + 3; fonksiyonun en küçük değeri 3'tür.
Df(x) = (x − 4)² − 7; fonksiyonun en küçük değeri −7'dir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
f(x) = −(x − 2)² + 5 aşağı açılan bir paraboldür. En büyük değeri 5'tir ancak x'in mutlak değeri büyüdükçe fonksiyon değerleri aşağı doğru sınırsız azalır. Bu nedenle en küçük değeri yoktur ve öğrencinin genellemesi çürütülür.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular