MegaSoru

Gerçek Sayılarda Fonksiyon Olma Şartları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Gerçek Sayılarda Fonksiyon Olma Şartları Konu Anlatımı

Fonksiyon, bir nicelik değiştiğinde ona bağlı başka bir niceliğin nasıl değiştiğini tanımlar. Bir bağıntının fonksiyon sayılması için bazı koşulları sağlaması gerekir; bu konuda gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların koşulları, tanım ve görüntü kümeleri, bire birlik ve tek-çiftlik incelenir.

Fonksiyon olma şartı

$A$ ve $B$ boş olmayan kümeler olmak üzere $f:A\to B$ bağıntısının fonksiyon olması için
• $A$ nın her elemanı $B$ de bir elemanla eşlenmeli,
• $A$ nın hiçbir elemanı $B$ nin birden fazla elemanıyla eşlenmemelidir.
$A$ ya tanım kümesi, $B$ ye değer kümesi, $f(x)$ değerlerinin oluşturduğu kümeye görüntü kümesi denir; görüntü kümesi değer kümesinin alt kümesidir. Eşleme diyagramında tanım kümesindeki bir elemandan iki ok çıkıyorsa veya hiç ok çıkmıyorsa bağıntı fonksiyon değildir. Grafikte ise düşey doğru testi uygulanır: $y$ eksenine paralel her doğru grafiği en çok bir noktada kesiyorsa grafik bir fonksiyondur.

Gerçek sayılarda tanım kümesi

Tanım kümesi verilmemişse, ifadenin tanımlı olduğu en geniş gerçek sayı kümesi alınır:
• Payda $0$ olamaz: $f(x)=\dfrac{1}{x-2}$ için $x\neq2$.
• Çift dereceden kökün içi negatif olamaz: $f(x)=\sqrt{x-3}$ için $x\ge3$.
• Birleşik durumlarda koşullar birlikte sağlanır: $f(x)=\dfrac{\sqrt{x-3}}{x-5}$ için $x\ge3$ ve $x\ne5$.

Bire birlik, tek ve çift fonksiyon

$f$ için tanım kümesindeki farklı elemanların görüntüleri de farklıysa $f$ bire birdir: $x_1\neq x_2\Rightarrow f(x_1)\neq f(x_2)$. Grafikte yatay doğru testi uygulanır: $x$ eksenine paralel her doğru grafiği en çok bir noktada keser. $f(x)=2x+1$ bire birdir; $f(x)=x^2$ gerçek sayılarda bire bir değildir, çünkü $f(-2)=f(2)=4$ olur. Görüntü kümesi değer kümesine eşitse fonksiyon örtendir.
Tanım kümesi $0$ a göre simetrik olan bir fonksiyonda $f(-x)=f(x)$ ise $f$ çifttir (grafik $y$ eksenine göre simetrik, örneğin $x^2$); $f(-x)=-f(x)$ ise $f$ tektir (grafik orijine göre simetrik, örneğin $x^3-x$).

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $A=\{1,2,3\}$ ve $B=\{a,b,c\}$ kümeleri için $\{(1,a),(2,b),(2,c),(3,a)\}$ bağıntısı $A$ dan $B$ ye fonksiyon mudur?

Fonksiyon değildir. $2\in A$ elemanı hem $b$ ile hem $c$ ile eşlenmiştir; bir eleman birden fazla elemanla eşlenemez.

Örnek 2. $f(x)=\dfrac{\sqrt{x-3}}{x-5}$ fonksiyonunun gerçek sayılardaki en geniş tanım kümesini bulunuz.

Kök için $x-3\ge0$ yani $x\ge3$ olmalıdır. Payda için $x-5\ne0$ yani $x\ne5$ olmalıdır. Tanım kümesi $[3,\infty)\setminus\{5\}$ dir.

Örnek 3. $x^2+y^2=4$ bağıntısı $y$ nin $x$ e göre bir fonksiyonu mudur?

Değildir. $x=0$ için $y^2=4$ olduğundan $y=2$ ve $y=-2$ bulunur; $x=0$ iki farklı değerle eşlenir. Grafikte $x=0$ düşey doğrusu çemberi iki noktada keser.

Örnek 4. “$f(x)=x^2-4x$ fonksiyonu bire birdir.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. $f(1)=1-4=-3$ ve $f(3)=9-12=-3$ olduğundan $1\ne3$ olduğu hâlde $f(1)=f(3)$ dür. Bu bir karşı örnektir.

Özetle

  • Fonksiyonda tanım kümesinin her elemanı değer kümesinde tam bir elemanla eşlenir.
  • Düşey doğru testi fonksiyon olmayı, yatay doğru testi bire bir olmayı kontrol eder.
  • Tanım kümesinde payda sıfır olamaz ve çift dereceden kökün içi negatif olamaz.
  • Bire bir olmadığını göstermek için $f(a)=f(b)$ ve $a\ne b$ olan tek bir örnek yeter.
  • $f(-x)=f(x)$ ise çift, $f(-x)=-f(x)$ ise tek fonksiyondur.

Gerçek Sayılarda Fonksiyon Olma Şartları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Gerçek sayılarda tanımlı bir bağıntının bazı elemanları (−2, 3), (0, 1), (2, 5) ve (−2, 7) biçimindedir. Bu bağıntının fonksiyon olmamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A3 ve 7 çıktılarının pozitif olması
B0 girdisinin kullanılması
CFarklı girdilere farklı çıktılar verilmesi
D−2 girdisine iki farklı çıktı karşılık gelmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bir bağıntının fonksiyon olabilmesi için tanım kümesindeki her girdinin yalnız bir çıktısı olmalıdır. Verilen bağıntıda −2 girdisi hem 3 hem 7 çıktısıyla eşleşmiştir. Bu nedenle bağıntı fonksiyon değildir.
2Kolay
Gerçek sayılarda x ve y arasındaki aşağıdaki bağıntılardan hangisi y'yi x'in bir fonksiyonu olarak tanımlamaz?
Ay = 2x − 3
By = x² + 1
Cx = y²
Dy = √(x + 4)
Çözümü göster
Doğru cevap: C
x = y² bağıntısında örneğin x = 4 için y = 2 ve y = −2 olmak üzere iki farklı çıktı vardır. Bu nedenle y, x'in fonksiyonu değildir. Diğer bağıntılarda tanım kümesindeki her uygun x değeri için yalnız bir y değeri elde edilir.
3Orta
xy-1123456-4-3-2-11234Ok
Verilen eğrinin y'yi x'in bir fonksiyonu olarak tanımlayıp tanımlamadığı inceleniyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
AFonksiyondur; çünkü eğri süreklidir.
BFonksiyondur; çünkü orijinin sağında yer alır.
CFonksiyon değildir; çünkü eğrinin bir tepe noktası vardır.
DFonksiyon değildir; çünkü bazı düşey doğrular eğriyi iki noktada keser.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bir eğri y'yi x'in fonksiyonu olarak gösterecekse her düşey doğru eğriyi en fazla bir noktada kesmelidir. Verilen yatay parabolde tepe noktasının sağındaki bazı x değerleri için iki farklı y değeri vardır. Örneğin x = 2 için y = 1 ve y = −1 noktaları eğri üzerindedir. Bu nedenle bağıntı fonksiyon değildir.
4Orta
f(x) = (x − 2)² − 3 fonksiyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Ax < 2 iken artan, x > 2 iken azalandır.
BBütün gerçek sayılarda artandır.
Cx < 2 iken azalan, x > 2 iken artandır.
DBütün gerçek sayılarda azalandır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
f(x) = (x − 2)² − 3 fonksiyonunun en küçük değeri x = 2'de alınır. x değerleri 2'ye soldan yaklaşırken fonksiyon değerleri azalır; x = 2'den sonra ise artar. Bu nedenle x < 2 için azalan, x > 2 için artandır.
5Zor
Bir öğrenci, "Gerçek sayılarda tanımlı her f fonksiyonu için x₁ < x₂ ise f(x₁) < f(x₂) olur." diyor. Aşağıdakilerden hangisi bu iddiayı çürüten tam bir karşı örnektir?
Af(x) = x + 2, x₁ = 1 ve x₂ = 3
Bf(x) = −x, x₁ = 1 ve x₂ = 3
Cf(x) = 2x, x₁ = 0 ve x₂ = 4
Df(x) = x + 5, x₁ = −2 ve x₂ = 1
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Birinci durumda 1 < 3 olmasına rağmen f(1) = −1 ve f(3) = −3'tür. Böylece f(1) > f(3) olur ve öğrencinin genellemesi çürütülür. Diğer seçeneklerde verilen doğrusal fonksiyonlar artandır ve seçilen girdiler için f(x₁) < f(x₂) sağlanır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular