Çözümü göster
Bir bağıntının fonksiyon olabilmesi için tanım kümesindeki her girdinin yalnız bir çıktısı olmalıdır. Verilen bağıntıda −2 girdisi hem 3 hem 7 çıktısıyla eşleşmiştir. Bu nedenle bağıntı fonksiyon değildir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Fonksiyon, bir nicelik değiştiğinde ona bağlı başka bir niceliğin nasıl değiştiğini tanımlar. Bir bağıntının fonksiyon sayılması için bazı koşulları sağlaması gerekir; bu konuda gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların koşulları, tanım ve görüntü kümeleri, bire birlik ve tek-çiftlik incelenir.
$A$ ve $B$ boş olmayan kümeler olmak üzere $f:A\to B$ bağıntısının fonksiyon olması için
• $A$ nın her elemanı $B$ de bir elemanla eşlenmeli,
• $A$ nın hiçbir elemanı $B$ nin birden fazla elemanıyla eşlenmemelidir.
$A$ ya tanım kümesi, $B$ ye değer kümesi, $f(x)$ değerlerinin oluşturduğu kümeye görüntü kümesi denir; görüntü kümesi değer kümesinin alt kümesidir. Eşleme diyagramında tanım kümesindeki bir elemandan iki ok çıkıyorsa veya hiç ok çıkmıyorsa bağıntı fonksiyon değildir. Grafikte ise düşey doğru testi uygulanır: $y$ eksenine paralel her doğru grafiği en çok bir noktada kesiyorsa grafik bir fonksiyondur.
Tanım kümesi verilmemişse, ifadenin tanımlı olduğu en geniş gerçek sayı kümesi alınır:
• Payda $0$ olamaz: $f(x)=\dfrac{1}{x-2}$ için $x\neq2$.
• Çift dereceden kökün içi negatif olamaz: $f(x)=\sqrt{x-3}$ için $x\ge3$.
• Birleşik durumlarda koşullar birlikte sağlanır: $f(x)=\dfrac{\sqrt{x-3}}{x-5}$ için $x\ge3$ ve $x\ne5$.
$f$ için tanım kümesindeki farklı elemanların görüntüleri de farklıysa $f$ bire birdir: $x_1\neq x_2\Rightarrow f(x_1)\neq f(x_2)$. Grafikte yatay doğru testi uygulanır: $x$ eksenine paralel her doğru grafiği en çok bir noktada keser. $f(x)=2x+1$ bire birdir; $f(x)=x^2$ gerçek sayılarda bire bir değildir, çünkü $f(-2)=f(2)=4$ olur. Görüntü kümesi değer kümesine eşitse fonksiyon örtendir.
Tanım kümesi $0$ a göre simetrik olan bir fonksiyonda $f(-x)=f(x)$ ise $f$ çifttir (grafik $y$ eksenine göre simetrik, örneğin $x^2$); $f(-x)=-f(x)$ ise $f$ tektir (grafik orijine göre simetrik, örneğin $x^3-x$).
Örnek 1. $A=\{1,2,3\}$ ve $B=\{a,b,c\}$ kümeleri için $\{(1,a),(2,b),(2,c),(3,a)\}$ bağıntısı $A$ dan $B$ ye fonksiyon mudur?
Fonksiyon değildir. $2\in A$ elemanı hem $b$ ile hem $c$ ile eşlenmiştir; bir eleman birden fazla elemanla eşlenemez.
Örnek 2. $f(x)=\dfrac{\sqrt{x-3}}{x-5}$ fonksiyonunun gerçek sayılardaki en geniş tanım kümesini bulunuz.
Kök için $x-3\ge0$ yani $x\ge3$ olmalıdır. Payda için $x-5\ne0$ yani $x\ne5$ olmalıdır. Tanım kümesi $[3,\infty)\setminus\{5\}$ dir.
Örnek 3. $x^2+y^2=4$ bağıntısı $y$ nin $x$ e göre bir fonksiyonu mudur?
Değildir. $x=0$ için $y^2=4$ olduğundan $y=2$ ve $y=-2$ bulunur; $x=0$ iki farklı değerle eşlenir. Grafikte $x=0$ düşey doğrusu çemberi iki noktada keser.
Örnek 4. “$f(x)=x^2-4x$ fonksiyonu bire birdir.” önermesi doğru mudur?
Önerme yanlıştır. $f(1)=1-4=-3$ ve $f(3)=9-12=-3$ olduğundan $1\ne3$ olduğu hâlde $f(1)=f(3)$ dür. Bu bir karşı örnektir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.