Çözümü göster
Baharın betimlendiği kasideler bahariye olarak adlandırılır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Kaside, divan edebiyatında din ve devlet büyüklerini övmek ya da önemli olayları anlatmak için yazılan uzun nazım biçimidir. Gazelle aynı kafiye düzenini kullanır ama yapısı ve amacı farklıdır. Bu konuda kasidenin bölümleri, konularına göre aldığı adlar ve gazelden farkı ele alınır.
Kasidenin nazım birimi beyittir ve aruz ölçüsüyle yazılır. Kafiye düzeni gazeldeki gibi aa, ba, ca, da biçimindedir. Gazelden çok daha uzundur; beyit sayısı çoğunlukla otuz ile doksan dokuz arasında değişir.
Kasidede konu ve bölüm sırası bellidir. Şair övdüğü kişiye doğrudan başlamaz; okuru önce bir tasvirle hazırlar, sonra asıl amacına geçer. Bu düzenli yapı, kasideyi beyitleri çoğunlukla bağımsız olan gazelden ayırır.
Kaside şu bölümlerden oluşur: Nesib ya da teşbib, giriş bölümüdür; bahar, kış, bayram, ramazan gibi bir doğa ya da olay tasviri yapılır. Girizgâh, girişten asıl konuya geçişi sağlayan beyittir. Methiye, kasidenin asıl bölümüdür; övülen kişinin (memduh) erdemleri, adaleti, cömertliği anlatılır. Fahriye bölümünde şair kendi şairliğini över. Dua bölümünde övülen kişi için iyi dileklerde bulunulur. Bazı kasidelerde girişten sonra araya bir gazel eklenir; buna tegazzül denir.
Bölümlerin sırası kasidenin anlam akışını gösterir: tasvir okuru hazırlar, geçiş beyti bağlar, övgü asıl amacı taşır, dua ise kasideyi kapatır.
Kasideler konularına göre adlandırılır: Allah'ın birliğini anlatanlar tevhit, Allah'a yakarış içerenler münacat, Peygamber'i övenler naat, devlet büyüklerini övenler methiye, birini yerenler hicviye, ölen birinin ardından yazılanlar mersiye adını alır. Nesib bölümündeki tasvire göre de adlandırılabilir: bahar tasviriyle başlayan kasideye bahariye, kış tasviriyle başlayana şitaiye denir.
Gazel ile kaside aynı kafiye düzenini paylaşsa da amaçları farklıdır. Gazel kişisel duyguların, özellikle aşkın şiiridir; kaside ise övgü ya da belirli bir konu için yazılır. Gazel kısadır ve beyitleri bağımsız olabilir; kaside uzundur ve bölümleri belli bir sırayı izler.
Örnek 1. Bir kasidenin ilk beyitlerinde baharın gelişi, açan güller ve öten bülbüller anlatılıyor; sonra bir beyitle sözü padişaha getiriyor. Bu iki bölümün adı nedir?
Bahar tasvirinin yapıldığı giriş bölümü nesibdir (teşbib); bu tasvir nedeniyle kaside bahariye adını da alır. Sözü padişaha getiren geçiş beyti ise girizgâhtır.
Örnek 2. Bir kasidenin sonlarına doğru şair, "Benim gibi söz ustası bu çağda yoktur" anlamında beyitler söylüyor. Bu bölüm hangisidir?
Şairin kendi şairliğini övdüğü bölüm fahriyedir. Övülen kişiyi anlatan methiyeden ayrıdır; ardından genellikle dua bölümü gelir.
Örnek 3. Aynı kafiye düzeniyle yazılmış iki şiirden biri on beyitlik bir aşk şiiri, öteki altmış beyitlik ve bir vezirin adaletini öven bir şiirdir. Bunlar hangi nazım biçimine girer?
Kafiye düzeni ikisinde de aynı olabilir; ayırıcı olan konu, uzunluk ve yapıdır. Kısa aşk şiiri gazel, vezir için yazılan uzun övgü şiiri ise kasidedir (konusuna göre methiye).
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.