MegaSoru

Kaside Türü 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Kaside Türü Konu Anlatımı

Kaside, divan edebiyatında din ve devlet büyüklerini övmek ya da önemli olayları anlatmak için yazılan uzun nazım biçimidir. Gazelle aynı kafiye düzenini kullanır ama yapısı ve amacı farklıdır. Bu konuda kasidenin bölümleri, konularına göre aldığı adlar ve gazelden farkı ele alınır.

Kasidenin biçim özellikleri

Kasidenin nazım birimi beyittir ve aruz ölçüsüyle yazılır. Kafiye düzeni gazeldeki gibi aa, ba, ca, da biçimindedir. Gazelden çok daha uzundur; beyit sayısı çoğunlukla otuz ile doksan dokuz arasında değişir.
Kasidede konu ve bölüm sırası bellidir. Şair övdüğü kişiye doğrudan başlamaz; okuru önce bir tasvirle hazırlar, sonra asıl amacına geçer. Bu düzenli yapı, kasideyi beyitleri çoğunlukla bağımsız olan gazelden ayırır.

Kasidenin bölümleri

Kaside şu bölümlerden oluşur: Nesib ya da teşbib, giriş bölümüdür; bahar, kış, bayram, ramazan gibi bir doğa ya da olay tasviri yapılır. Girizgâh, girişten asıl konuya geçişi sağlayan beyittir. Methiye, kasidenin asıl bölümüdür; övülen kişinin (memduh) erdemleri, adaleti, cömertliği anlatılır. Fahriye bölümünde şair kendi şairliğini över. Dua bölümünde övülen kişi için iyi dileklerde bulunulur. Bazı kasidelerde girişten sonra araya bir gazel eklenir; buna tegazzül denir.
Bölümlerin sırası kasidenin anlam akışını gösterir: tasvir okuru hazırlar, geçiş beyti bağlar, övgü asıl amacı taşır, dua ise kasideyi kapatır.

Konularına göre kasideler ve gazelden farkı

Kasideler konularına göre adlandırılır: Allah'ın birliğini anlatanlar tevhit, Allah'a yakarış içerenler münacat, Peygamber'i övenler naat, devlet büyüklerini övenler methiye, birini yerenler hicviye, ölen birinin ardından yazılanlar mersiye adını alır. Nesib bölümündeki tasvire göre de adlandırılabilir: bahar tasviriyle başlayan kasideye bahariye, kış tasviriyle başlayana şitaiye denir.
Gazel ile kaside aynı kafiye düzenini paylaşsa da amaçları farklıdır. Gazel kişisel duyguların, özellikle aşkın şiiridir; kaside ise övgü ya da belirli bir konu için yazılır. Gazel kısadır ve beyitleri bağımsız olabilir; kaside uzundur ve bölümleri belli bir sırayı izler.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir kasidenin ilk beyitlerinde baharın gelişi, açan güller ve öten bülbüller anlatılıyor; sonra bir beyitle sözü padişaha getiriyor. Bu iki bölümün adı nedir?

Bahar tasvirinin yapıldığı giriş bölümü nesibdir (teşbib); bu tasvir nedeniyle kaside bahariye adını da alır. Sözü padişaha getiren geçiş beyti ise girizgâhtır.

Örnek 2. Bir kasidenin sonlarına doğru şair, "Benim gibi söz ustası bu çağda yoktur" anlamında beyitler söylüyor. Bu bölüm hangisidir?

Şairin kendi şairliğini övdüğü bölüm fahriyedir. Övülen kişiyi anlatan methiyeden ayrıdır; ardından genellikle dua bölümü gelir.

Örnek 3. Aynı kafiye düzeniyle yazılmış iki şiirden biri on beyitlik bir aşk şiiri, öteki altmış beyitlik ve bir vezirin adaletini öven bir şiirdir. Bunlar hangi nazım biçimine girer?

Kafiye düzeni ikisinde de aynı olabilir; ayırıcı olan konu, uzunluk ve yapıdır. Kısa aşk şiiri gazel, vezir için yazılan uzun övgü şiiri ise kasidedir (konusuna göre methiye).

Özetle

  • Kaside beyitlerle, aruzla ve aa, ba, ca kafiye düzeniyle yazılır; gazelden çok daha uzundur.
  • Bölümleri nesib (teşbib), girizgâh, methiye, fahriye ve duadır; araya eklenen gazele tegazzül denir.
  • Konusuna göre tevhit, münacat, naat, methiye, hicviye ve mersiye adlarını alır.
  • Nesibdeki tasvire göre bahariye, şitaiye gibi adlar da verilir.
  • Gazel kişisel duyguların kısa şiiri, kaside belirli sıralı bölümlerden oluşan uzun övgü şiiridir.

Kaside Türü — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir kasidenin girişinde eriyen karlar, yeşeren dallar ve açan güller anlatılıyor. Bu giriş konusuna göre kaside nasıl adlandırılır?
AŞitaiye
BBahariye
CRamazaniye
DIydiye
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Baharın betimlendiği kasideler bahariye olarak adlandırılır.
2Kolay
Bir kasidenin girişinde sahur, iftar, kandiller ve ramazan gecelerinin şehirdeki yansımaları yer alır. Bu şiir nasıl adlandırılır?
AIydiye
BBahariye
CRamazaniye
DŞitaiye
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ramazan ayını konu alan kasidelere ramazaniye denir.
3Orta
Bir kasidede şair, padişahı övmeye başlamadan önce baharın gelişiyle canlanan bahçeleri, açan çiçekleri ve kuş seslerini betimler. Bu bölümün adı nedir?
AMethiye
BFahriye
CNesib (teşbib)
DDua
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kasideye girişte doğa, mevsim veya başka bir konu işlenen bölüm nesib/teşbibdir.
4Orta
Şair uzun kış tasvirini bitirip "Bu güzellikler bile hükümdarın adaleti karşısında sönük kalır." diyerek övgüye geçer. Bu geçiş hangi bölümdür?
AGirizgâh
BMakta
CFahriye
DTegazzül
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Girizgâh, nesibden asıl övgü konusu olan methiyeye geçişi sağlar.
5Zor
Bir şiir beyitlerden oluşmakta, ilk beyit kendi içinde uyaklanmakta, sonraki beyitlerin ikinci dizeleri ilk beyitle aynı uyağı sürdürmektedir. Şiir, bir devlet büyüğünü övmek amacıyla yazılmıştır. Bu metin hangi nazım biçiminin özelliklerini taşır?
AMesnevi
BKaside
CMurabba
DTuyuğ
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kaside, beyitlerle ve çoğunlukla aa/ba/ca düzeniyle kurulan; özellikle övgü amacıyla kullanılan divan şiiri biçimidir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular