Bu şiirin nazım birimi nedir?
Çözümü göster
Dizelerin dörderli kümeler oluşturması nazım biriminin dörtlük olduğunu gösterir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Divan şiiri aruz ölçüsüyle, beyit birimiyle ve kendine özgü kafiye anlayışıyla kurulur; halk şiiri ise hece ölçüsü ve dörtlükle. Bu konuda aruzun dayandığı hece uzunluğu mantığı, beyit ve dize kavramları, kafiye ve redifin divan şiirindeki yeri ile şiirde ritmin nasıl oluştuğu ele alınır.
Hece ölçüsü dizelerdeki hecelerin sayısına bakar; aruz ölçüsü ise hecelerin uzunluğuna ve kısalığına bakar. Aruz, Arap edebiyatında doğmuş, İran edebiyatı aracılığıyla Türk edebiyatına geçmiştir. Aruzda dizeler belirli uzun ve kısa hece dizilişlerinden oluşan kalıplara göre kurulur.
Hecelerin uzunluğu şöyle belirlenir: ünsüzle biten hece (kapalı hece) uzundur; ünlüyle biten hece (açık hece) kısadır, ama uzun okunan bir ünlüyle biterse uzun sayılır. Türkçede uzun ünlü az olduğu için şairler kısa bir heceyi kalıp gereği uzun okumak zorunda kalabilir; buna imale denir. Uzun bir heceyi kısa okumaya ise zihaf denir. Bir dizeyi kalıba göre hecelerine ayırmaya taktî denir.
Divan şiirinin nazım birimi beyittir. Beyit iki dizeden oluşur ve çoğunlukla kendi içinde anlamca tamamlanır. Dize divan şiirinde mısra olarak da adlandırılır. Gazel ve kaside beyitlerle, rubai ise dört dizelik bir bütün olarak kurulur.
Divan şiirinde kafiye, dize sonundaki ses benzerliğine dayanır ve çoğunlukla göz için de geçerli olmalıdır; yani yazılışta da uyum aranır. Kafiyeden sonra gelen ve aynı görevde tekrarlanan ek ya da sözcük rediftir. Divan şiirinde redif çok sık kullanılır ve beyitler arasında ses bağı kurar.
Ritim, sesin belli aralıklarla düzenli olarak tekrarlanmasıdır. Aruzlu şiirde ritim uzun ve kısa hecelerin düzenli dizilişinden, hece ölçülü şiirde hece sayısı ve duraklardan doğar. İki ölçü sistemi de dinleyicide bir beklenti kurar ve dizeleri ezgiye yaklaştırır.
Ritmi yalnız ölçü kurmaz: kafiye, redif, ses tekrarları, sözcük ve dize tekrarları, söz diziminin paralelliği de ritme katkıda bulunur. Ölçüsüz serbest şiirde ritim bu öğelerle kurulur. Bir şiirde ritmi çözümlerken önce ölçünün türüne, sonra tekrarlanan seslere ve yapılara bakılır.
Örnek 1. Aruz ölçüsünü hece ölçüsünden ayıran temel ölçüt nedir?
Hece ölçüsü dizelerdeki hece sayısının eşitliğine dayanır. Aruz ölçüsü ise hecelerin uzun ve kısa oluşuna, yani uzun ve kısa hecelerin belli kalıplara göre dizilişine dayanır.
Örnek 2. Gül sözcüğündeki hece ile sa-ba sözcüğündeki heceler aruza göre nasıl değerlendirilir?
"Gül" ünsüzle bittiği için kapalı hecedir ve uzun sayılır. "Sa" ve "ba" kısa ünlüyle biten açık hecelerdir; kısa sayılır. Kalıp gereği kısa bir hece uzun okunursa imale yapılmış olur.
Örnek 3. Ölçüsü olmayan bir şiirde her dize "Gün geçer..." diye başlıyor ve dizeler benzer söz dizimiyle kuruluyor. Bu şiirde ritim nasıl sağlanmıştır?
Ölçü yoksa ritim tekrarlarla kurulur. Dize başındaki söz tekrarı ve paralel söz dizimi düzenli bir ses ve yapı yinelemesi oluşturur; bu da şiire ritim kazandırır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.