MegaSoru

Söyleşi Türü 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Söyleşi Türü Konu Anlatımı

Söyleşi (sohbet), yazarın herhangi bir konudaki görüşlerini, karşısında biri varmış gibi samimi bir dille anlattığı yazı türüdür. Okur, yazarla karşılıklı oturup konuşuyormuş duygusuna kapılır. Bu konuda söyleşinin özellikleri ve deneme, makale, mülakat gibi yakın türlerden farkı ele alınır.

Söyleşinin özellikleri

Söyleşide yazar, düşüncelerini sıkı bir kanıtlama düzeni kurmadan, konuşur gibi anlatır. Dil sade, içten ve günlük konuşmaya yakındır. Yazar okura doğrudan seslenebilir ("Siz de fark etmişsinizdir...", "Ne dersiniz?"), sorular sorup bunlara kendisi yanıt verebilir.
Söyleşide konu sınırlı değildir: bir anı, bir gözlem, bir kitap, bir alışkanlık, şehir yaşamından bir ayrıntı söyleşinin konusu olabilir. Yazar kişisel deneyimlerinden, gözlemlerinden ve anılarından yararlanır; görüşlerini kesin yargılar olarak değil, paylaşılan düşünceler olarak sunar.

Söyleşinin deneme ve makaleden farkı

Söyleşi ile deneme birbirine en yakın türlerdir; ikisinde de yazar kişisel görüşlerini kanıtlama kaygısı taşımadan anlatır. Aralarındaki fark söyleyiştedir: denemede yazar daha çok kendisiyle konuşur gibi düşünür, söyleşide ise okurla konuşur gibi yazar. Söyleşide okura seslenme, soru sorma ve konuşma dilinin sıcaklığı daha belirgindir.
Makale ise bir düşünceyi kanıtlamak amacıyla yazılır; bilgi, belge ve örneklerle desteklenir, dil nesnel ve öğreticidir. Söyleşide kanıtlama zorunluluğu yoktur; yazar kendi görüşünü içtenlikle paylaşır.

Söyleşi ile mülakat ayrımı

Gündelik dilde "söyleşi" sözcüğü, iki kişinin soru-cevap biçimindeki konuşmasını anlatmak için de kullanılır. Edebiyatta bu türe mülakat denir; mülakatta gerçekten iki kişi vardır, biri soru sorar, öteki yanıtlar.
Edebî tür olarak söyleşide ise karşıda gerçek bir konuşmacı yoktur. Yazar tek başına yazar ama metni okurla sohbet ediyormuş gibi kurar. Bu nedenle bir metnin söyleşi mi mülakat mı olduğunu anlamak için soru ve cevapların farklı kişilere ait olup olmadığına bakılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir yazı "Siz de bakkal amcanın veresiye defterini hatırlar mısınız? Ben unutamam." diye başlıyor ve yazar mahalle esnafıyla ilgili anılarını okura sesleniyormuş gibi anlatıyor. Bu yazı hangi türe yakındır?

Okura doğrudan seslenme, soru sorma, kişisel anı ve samimi konuşma dili söyleşinin özelliklerindendir. Yazı okurla sohbet ediyormuş gibi kurulduğu için söyleşi türüne yakındır.

Örnek 2. Bir yazıda yazar, kitap okumanın faydalarını araştırma sonuçları ve istatistiklerle kanıtlamaya çalışıyor. Bu yazı söyleşi midir?

Hayır. Düşünceyi bilgi ve belgeyle kanıtlamaya çalışan, nesnel dille yazılan yazı makaledir. Söyleşide kanıtlama amacı yoktur; görüş samimi bir sohbet havasında paylaşılır.

Örnek 3. Bir dergide bir şairle yapılan soru-cevap biçimindeki konuşmanın başlığında "söyleşi" yazıyor. Bu metin edebî tür olarak nasıl adlandırılır?

Gündelik dilde söyleşi denmesine karşın soru soran ve yanıtlayan iki ayrı kişi bulunduğu için metin, edebî tür olarak mülakattır. Edebî söyleşide yazar tek başına yazar.

Özetle

  • Söyleşi, yazarın görüşlerini okurla konuşur gibi samimi bir dille anlattığı yazı türüdür.
  • Okura seslenme, soru sorma, kişisel deneyim ve konuşma diline yakınlık söyleşinin belirgin özellikleridir.
  • Denemede yazar kendisiyle, söyleşide okurla konuşur gibi yazar; ikisinde de kanıtlama amacı yoktur.
  • Makale bir düşünceyi bilgi ve belgeyle kanıtlamayı amaçlar, dili nesneldir.
  • Mülakatta soru soran ve yanıtlayan iki gerçek kişi vardır; edebî söyleşide karşıda gerçek bir konuşmacı yoktur.

Söyleşi Türü — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
"Hiç düşündünüz mü, eski bir defter neden bizi yıllar öncesine götürür? Bence cevap sayfalarında değil, o sayfalara dokunan ellerimizde."

Bu parçanın söyleşi türüne yakınlığını sağlayan özellik nedir?
AResmî bir karar bildirmesi
BBir deneyin aşamalarını sıralaması
COkurla konuşuyormuş gibi ilişki kurması
DTanık ifadelerini tutanaklaştırması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Soru ve kişisel yorum, okurla sohbet havası kurar.
2Kolay
"Siz de sabah erkenden açılan fırının kokusunu bilirsiniz. İnsan o kokuyu duyunca sanki mahalle biraz daha yakınlaşır."

Yazarın "Siz de" sözüyle amaçladığı nedir?
AOkuru ortak bir yaşantıya davet etmek
BKendi görüşünü bilimsel veriyle kanıtlamak
CSözünü yalnız uzmanlara yöneltmek
DBir kişiyi resmî biçimde sorgulamak
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Doğrudan sesleniş okuru sohbete ortak eder.
3Orta
"Çocukların sorularına aceleyle cevap vermek yerine bazen onlarla birlikte şaşırmak gerek, ne dersiniz?"

Yazarın tutumu nasıl nitelendirilebilir?
AKesin hüküm veren ve azarlayan
BDüşünmeye çağıran ve katılımcı
COkurdan bütünüyle uzak duran
DYalnız veri aktaran
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Ne dersiniz sorusu okuru görüş oluşturmaya davet eder.
4Orta
"__________ Bir fincan çayın etrafında kurulan dostlukları düşünün. Bazen uzun açıklamalardan daha çok şey anlatır küçük bir mola."

Boşluğa söyleşi havasını en iyi hangi cümle sağlar?
AÇayın kimyasal bileşimi bir sonraki bölümde açıklanmıştır.
BToplantı tutanağı oy birliğiyle kabul edilmiştir.
CSizce de günlük hayatın en güzel anları bazen küçücük molalar değil midir?
DDeneyin üçüncü aşamasında sıcaklık ölçülmüştür.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Okura yöneltilen doğal soru sohbet tonunu sağlar.
5Zor
"Gün boyu birbirimize 'çok meşgulüm' diyoruz; ama telefon ekranındaki küçük bir simgeye saatler ayırabiliyoruz. Ne kadar da tuhaf, değil mi?"

Yazar hangi tutumu sergiler?
ATarafsız laboratuvar raporu
BCoşkulu bir övgü
CResmî bir uyarı bildirimi
DHafif alayla düşündüren eleştirel tutum
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Meşguliyet çelişkisi ironik soruyla vurgulanır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular