Çözümü göster
Koşmada 11'li, semaide 8'li hece yaygındır; ölçü tek başına kesin kanıt değildir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Koşma, âşık edebiyatının en yaygın nazım biçimidir; ninni ise anonim halk edebiyatının en içten türlerinden biridir. Biri âşığın sazıyla toplum önünde, öteki annenin sesiyle beşik başında söylenir. Bu konuda koşmanın biçim ve tür özellikleri ile ninninin işlevi ve dili karşılaştırmalı olarak ele alınır.
Koşma, âşıkların saz eşliğinde söylediği, hece ölçüsünün on birli kalıbıyla (çoğunlukla 6+5 duraklı) yazılan bir nazım biçimidir. Dörtlüklerle kurulur; dörtlük sayısı genellikle üç ile beş arasındadır. Uyak düzeni çoğunlukla abab, cccb, dddb biçimindedir: ilk dörtlükten sonraki dörtlüklerin son dizeleri birinci dörtlüğün uyağıyla bağlanır.
Son dörtlükte âşık, takma adını (mahlasını) söyler. Mahlas, şiirin kime ait olduğunu gösterir ve âşık edebiyatını anonim halk edebiyatından ayıran özelliklerden biridir. Hece ölçüsünün sekizli kalıbıyla söylenen benzer şiirlere semai denir.
Koşmalar konularına göre adlandırılır. Güzelleme, sevgilinin ya da doğanın güzelliğini anlatan, lirik koşmadır. Koçaklama, yiğitlik ve savaş konularını coşkulu bir dille işler. Taşlama, bir kişiyi ya da toplumdaki aksaklıkları eleştirir, iğneleyici bir dili vardır. Ağıt, ölen birinin ardından duyulan acıyı dile getirir.
Bir koşmanın türünü belirlemek için baskın duyguya ve amacına bakılır: övgü ve hayranlık güzellemeye, kahramanlık coşkusu koçaklamaya, eleştiri taşlamaya, yas ağıta işaret eder.
Ninni, çocuğu uyutmak için söylenen, ezgili ve anonim şiirdir. Annenin çocuğa sevgisi, onun geleceğine ilişkin dilekleri, bazen de annenin kendi dertleri ve özlemleri ninnilerde dile gelir. Kısa dizeler, tekrarlar ve yumuşak ses düzeni çocuğu yatıştırmak içindir; "dandini dandini" gibi ses tekrarları ritim kurar.
Koşma ile ninni farklı ortamların ürünüdür. Koşmanın söyleyeni bellidir, mahlasla şiirde yer alır ve toplum önünde icra edilir. Ninni anonimdir, ev içinde ve tek bir dinleyiciye söylenir; söyleyenine göre sözleri kolayca değişir. İkisi de hece ölçüsüyle ve ezgiyle söylenir.
Örnek 1. Bir şiirin son dörtlüğünde "Karacaoğlan der ki..." diye başlayan bir dize var. Bu dize neyi gösterir?
Son dörtlükte âşığın kendi adını söylemesi mahlas kullanımıdır. Mahlas, koşmanın âşık edebiyatına ait olduğunu ve söyleyeninin bilindiğini gösterir.
Örnek 2. Bir koşmada köyün ağasının haksızlıkları alaylı ve iğneleyici bir dille anlatılıyor. Bu koşma hangi türe girer?
Bir kişiyi ya da toplumdaki aksaklığı eleştiren, iğneleyici dille söylenen koşma taşlamadır. Güzellemede övgü, koçaklamada yiğitlik, ağıtta yas baskındır.
Örnek 3. Bir ninnide anne, çocuğunun büyüyüp askere gideceğini ve sağ salim döneceğini diliyor. Ninninin bu bölümü ne gösterir?
Ninni yalnızca uyutma işlevi taşımaz; annenin çocuğun geleceğine ilişkin dileklerini ve kaygılarını da dile getirir. Ninniler bu yönüyle ailenin ve toplumun yaşamından izler taşır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.