MegaSoru

Koşma ve Ninni 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Koşma ve Ninni Konu Anlatımı

Koşma, âşık edebiyatının en yaygın nazım biçimidir; ninni ise anonim halk edebiyatının en içten türlerinden biridir. Biri âşığın sazıyla toplum önünde, öteki annenin sesiyle beşik başında söylenir. Bu konuda koşmanın biçim ve tür özellikleri ile ninninin işlevi ve dili karşılaştırmalı olarak ele alınır.

Koşmanın biçim özellikleri

Koşma, âşıkların saz eşliğinde söylediği, hece ölçüsünün on birli kalıbıyla (çoğunlukla 6+5 duraklı) yazılan bir nazım biçimidir. Dörtlüklerle kurulur; dörtlük sayısı genellikle üç ile beş arasındadır. Uyak düzeni çoğunlukla abab, cccb, dddb biçimindedir: ilk dörtlükten sonraki dörtlüklerin son dizeleri birinci dörtlüğün uyağıyla bağlanır.
Son dörtlükte âşık, takma adını (mahlasını) söyler. Mahlas, şiirin kime ait olduğunu gösterir ve âşık edebiyatını anonim halk edebiyatından ayıran özelliklerden biridir. Hece ölçüsünün sekizli kalıbıyla söylenen benzer şiirlere semai denir.

Koşmanın türleri

Koşmalar konularına göre adlandırılır. Güzelleme, sevgilinin ya da doğanın güzelliğini anlatan, lirik koşmadır. Koçaklama, yiğitlik ve savaş konularını coşkulu bir dille işler. Taşlama, bir kişiyi ya da toplumdaki aksaklıkları eleştirir, iğneleyici bir dili vardır. Ağıt, ölen birinin ardından duyulan acıyı dile getirir.
Bir koşmanın türünü belirlemek için baskın duyguya ve amacına bakılır: övgü ve hayranlık güzellemeye, kahramanlık coşkusu koçaklamaya, eleştiri taşlamaya, yas ağıta işaret eder.

Ninni ve koşmayla karşılaştırma

Ninni, çocuğu uyutmak için söylenen, ezgili ve anonim şiirdir. Annenin çocuğa sevgisi, onun geleceğine ilişkin dilekleri, bazen de annenin kendi dertleri ve özlemleri ninnilerde dile gelir. Kısa dizeler, tekrarlar ve yumuşak ses düzeni çocuğu yatıştırmak içindir; "dandini dandini" gibi ses tekrarları ritim kurar.
Koşma ile ninni farklı ortamların ürünüdür. Koşmanın söyleyeni bellidir, mahlasla şiirde yer alır ve toplum önünde icra edilir. Ninni anonimdir, ev içinde ve tek bir dinleyiciye söylenir; söyleyenine göre sözleri kolayca değişir. İkisi de hece ölçüsüyle ve ezgiyle söylenir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir şiirin son dörtlüğünde "Karacaoğlan der ki..." diye başlayan bir dize var. Bu dize neyi gösterir?

Son dörtlükte âşığın kendi adını söylemesi mahlas kullanımıdır. Mahlas, koşmanın âşık edebiyatına ait olduğunu ve söyleyeninin bilindiğini gösterir.

Örnek 2. Bir koşmada köyün ağasının haksızlıkları alaylı ve iğneleyici bir dille anlatılıyor. Bu koşma hangi türe girer?

Bir kişiyi ya da toplumdaki aksaklığı eleştiren, iğneleyici dille söylenen koşma taşlamadır. Güzellemede övgü, koçaklamada yiğitlik, ağıtta yas baskındır.

Örnek 3. Bir ninnide anne, çocuğunun büyüyüp askere gideceğini ve sağ salim döneceğini diliyor. Ninninin bu bölümü ne gösterir?

Ninni yalnızca uyutma işlevi taşımaz; annenin çocuğun geleceğine ilişkin dileklerini ve kaygılarını da dile getirir. Ninniler bu yönüyle ailenin ve toplumun yaşamından izler taşır.

Özetle

  • Koşma, on birli hece ölçüsüyle ve dörtlüklerle kurulan âşık şiiridir; son dörtlükte mahlas bulunur.
  • Koşmada yaygın uyak düzeni abab, cccb, dddb biçimindedir.
  • Güzelleme övgü, koçaklama yiğitlik, taşlama eleştiri, ağıt yas duygusunu işler.
  • Ninni, çocuğu uyutmak için söylenen anonim, ezgili şiirdir; sevgi ve dilek taşır.
  • Koşmanın söyleyeni bellidir ve toplum önünde icra edilir; ninni anonimdir, ev içinde söylenir.

Koşma ve Ninni — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
I. şiir 11'li heceyle, II. şiir 8'li heceyle kurulmuş iki âşık edebiyatı ürünüdür. Başka özellikleri benzerse hangisi daha güçlü bir sınıflandırmadır?
AI koşma, II semai olabilir.
Bİkisi de zorunlu olarak koşmadır.
CI semai, II koşma olmalıdır.
DÖlçüden hiçbir tür çıkarımı yapılamaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Koşmada 11'li, semaide 8'li hece yaygındır; ölçü tek başına kesin kanıt değildir.
2Kolay
"Yolun açık olsun kuzum / İyi insanlar çıksın karşına" diyen ninnide uyutma işlevine hangi anlam katılmıştır?
AGeçmiş bir savaşın anlatımı
BYöneticiye yöneltilen yergi
CÇocuğun geleceğine ilişkin iyi dilek
DDoğanın bilimsel açıklaması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sözlerde çocuğun geleceği için esenlik ve iyilik dilenir.
3Orta
"Dağ başında ince bir duman kaldı / Giden dosttan bana bir selam kaldı" dizelerinde hangi duygu baskındır?
AZafer sevinci
BDoğa karşısında korku
CAyrılık ve özlem
DÖğüt verme isteği
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Giden dostun ardından kalan selam, özlem duygusunu güçlendirir.
4Orta
"Kara bulut geçti, gönlüm açılmadı / Gül açtı bahçede, yârim gelmedi" dizelerinde doğa görüntülerinin görevi nedir?
Aİç dünyadaki hüznü görünür kılmak
BOlayın kesin tarihini belirtmek
CBilimsel bir hava gözlemi sunmak
DKonuşan kişiyi gizlemek
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bulut ve gül imgeleri, kişinin duygusuyla karşıtlık kurarak hüznü belirginleştirir.
5Zor
Bir halk şairinin şiiri dörtlüklerden oluşur; her dizede 11 hece vardır ve son dörtlükte şairin mahlası geçer. Bu özellikler hangi türle en çok örtüşür?
ASemai
BMani
CNinni
DKoşma
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Dörtlük, 11'li hece ve son dörtlükte mahlas koşmanın yaygın özellikleridir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular