MegaSoru

Masal Türü ve Metin Çözümleme 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Masal Türü ve Metin Çözümleme Konu Anlatımı

Masal, olağanüstü olayların ve kişilerin yer aldığı, zamanı ve mekânı belirsiz, kuşaktan kuşağa anlatılan sözlü bir anlatıdır. Dinleyiciyi "bir varmış bir yokmuş" diye başlayan bir hayal dünyasına götürür. Bu konuda masalın yapısı, kalıp sözleri, kişileri ve masalın benzer türlerden farkı ele alınır.

Masalın temel özellikleri

Masallarda zaman ve mekân belirsizdir: "evvel zaman içinde, kalbur saman içinde" denir, olaylar "Kaf Dağı'nın ardında" ya da adı verilmeyen bir ülkede geçer. Olağanüstü varlıklar (dev, peri, cin, konuşan hayvanlar) ve sihirli nesneler (uçan halı, dilek yüzüğü) sıradan kişilerle bir arada bulunur.
Masallar anonimdir ve sözlü olarak aktarılır; bu nedenle aynı masalın farklı varyantları vardır. Masal genellikle mutlu sonla biter: iyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır. Dinleyiciye örtük bir ders verilir ama asıl amaç eğlendirmek ve hayal kurdurmaktır.

Kalıp sözler ve yapı

Masal anlatıcıları kalıp sözlere başvurur. Bunlara tekerleme denir. Masalın başında dinleyiciyi hayal dünyasına hazırlayan döşeme ("Bir varmış bir yokmuş..."), olaylar arasında geçiş sağlayan ara tekerlemeler ("az gitmiş uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş") ve sonunda dinleyiciyi gerçek dünyaya döndüren bitiş tekerlemeleri ("Onlar ermiş muradına...") bulunur.
Masallarda üç sayısı ve tekrarlar önemlidir: üç kardeş, üç görev, üç deneme gibi. En küçük kardeşin ya da en zayıf görünen kişinin başarması sık rastlanan bir kalıptır. Bu yapı, anlatıyı dinleyicinin kolayca izleyebileceği bir düzene sokar.

Masal kişileri ve benzer türlerden farkı

Masal kişileri çoğunlukla tiptir; ayrıntılı bir iç dünyaları yoktur. İyi-kötü, zengin-yoksul, akıllı-saf gibi karşıtlıklarla tanımlanırlar; padişah, keloğlan, cadı, peri kızı gibi.
Masal; efsane ve fabldan ayrılır. Efsane, gerçek olduğuna inanılan, belirli bir yer, kişi ya da olayla bağlantılı anlatıdır. Fabl ise kahramanları çoğunlukla hayvanlar olan ve açık bir ders vermeyi amaçlayan kısa anlatıdır. Masalda zaman-mekân belirsizliği ve hayal dünyası, efsanede inandırıcılık iddiası, fablda ders öne çıkar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir anlatı "Bizim köyün yanındaki tepede eskiden bir kale varmış, kalenin taşları bir gecede taşa dönen askerlermiş" diye anlatılıyor ve köylüler buna inanıyor. Bu anlatı masal mıdır?

Belirli bir yerle bağlantılı ve gerçek olduğuna inanılan bir anlatı efsanedir. Masalda yer ve zaman belirsizdir ve anlatının gerçek olduğu iddia edilmez.

Örnek 2. Bir masalda "az gitmiş uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş" sözleri olaylar arasında kullanılıyor. Bu söz ne işe yarar?

Bu bir ara tekerlemedir. Uzun bir yolculuğu birkaç kalıp sözle özetler, olaylar arasında geçiş sağlar ve anlatının ritmini korur.

Örnek 3. Bir masalda padişahın üç oğlu sırayla aynı görevi denemekte, yalnızca en küçüğü başarmaktadır. Bu yapı masalın hangi özelliğini gösterir?

Üç sayısı ve tekrar masalda sık görülen bir kalıptır. En küçüğün ya da en zayıf görünenin başarması da masalların tipik olay örgüsüdür; tekrar dinleyicide merak ve beklenti oluşturur.

Özetle

  • Masalda zaman ve mekân belirsizdir, olağanüstü varlıklar ve sihirli nesneler bulunur.
  • Döşeme, ara tekerleme ve bitiş tekerlemesi masalın kalıp sözleridir.
  • Üç sayısı, tekrarlar ve mutlu son masalın yapı özellikleridir.
  • Masal kişileri genellikle tiptir; iyi-kötü gibi karşıtlıklarla çizilir.
  • Efsane gerçek sayılan, yere bağlı bir anlatıdır; fabl hayvan kahramanlarla açık ders verir.

Masal Türü ve Metin Çözümleme — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir köyün kuyusu kuruyunca küçük kız, ay ışığından ördüğü ipi kuyuya saldı. İp suya değince bütün bahçeler yeşerdi.

Bu anlatının masala özgü yönü nedir?
AGerçeklik sınırlarını aşan bir olayın doğal karşılanması
BOlayların tarihî belgeye dayanması
CKişilerin ayrıntılı psikolojik çözümlemesi
DOlayın bilimsel nedenlerle açıklanması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ay ışığından ip örülmesi ve ipin suya değince bahçeleri yeşertmesi gerçek dünyada mümkün değildir; masalda bu olağanüstü olay şaşkınlık yaratmadan, doğal bir şey gibi anlatılır.
2Kolay
Masaldaki vezir, karşısına çıkan her durumda yalnızca kendi çıkarını düşünür; davranışları değişmez.

Vezirin sunuluşu için en uygun değerlendirme hangisidir?
AÇelişkileriyle gelişen çok katmanlı karakterdir.
BOlayları dışarıdan aktaran anlatıcıdır.
CTarihsel kişiliği belgelerle doğrulanmıştır.
DTek bir baskın özellikle çizilmiş tiptir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Vezir her durumda yalnız kendi çıkarını düşünür ve hiç değişmez. Tek bir baskın özellikle çizilen bu kişi, gelişen bir karakter değil, bir tiptir.
3Orta
Evvel zaman içinde, rüzgârın henüz adını bilmediği günlerde, uzak bir ülkede bir değirmenci yaşarmış.

Zamanın bu biçimde verilmesi hangi işleve hizmet eder?
AAnlatıyı belirli bir tarihsel bağlamdan uzaklaştırmaya
BOlayların yılını kesinleştirmeye
CKahramanın yaşını belirlemeye
DGerçek bir olaya tanıklık etmeye
Çözümü göster
Doğru cevap: A
"Evvel zaman içinde", "rüzgârın henüz adını bilmediği günler" ve "uzak bir ülke" ifadeleri belirli bir tarih ve yer vermez; masal böylece tarihsel bağlamdan uzaklaştırılır.
4Orta
Az gittim, uz gittim; dere tepe düz gittim. Dönüp baktım ki bir arpa boyu yol gitmişim.

Bu ifadede öne çıkan anlatım özelliği hangisidir?
AAyrıntılı mekân tasviri yapma
BOlayın tarihini belgeleme
CKişinin iç çatışmasını çözme
DSes ve söz oyunlarıyla dinleyicinin ilgisini toplama
Çözümü göster
Doğru cevap: D
"Az gittim, uz gittim; dere tepe düz gittim" bir masal tekerlemesidir. Ses tekrarları ve söz oyunları dinleyicinin dikkatini toplar, anlatıya ritim katar.
5Zor
Yaşlı kadının düşürdüğü sepeti herkes görmezden geldi. Yalnız çırak yardım etti; kadın ona açıldıkça çoğalan bir ekmek verdi.

Masalın değerler dünyasına ilişkin hangi yargı desteklenir?
AGüçlü olan her zaman kazanır.
BServet yalnızca mirasla elde edilir.
CYaşlılar her zaman yanılır.
DKarşılık beklenmeden yapılan iyilik ödüllendirilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sepeti herkes görmezden gelirken yalnız çırak yardım eder ve kadın ona çoğalan bir ekmek verir. Masal, karşılık beklemeden yapılan iyiliğin ödüllendirildiği değer dünyasını yansıtır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular