Bu anlatının masala özgü yönü nedir?
Çözümü göster
Ay ışığından ip örülmesi ve ipin suya değince bahçeleri yeşertmesi gerçek dünyada mümkün değildir; masalda bu olağanüstü olay şaşkınlık yaratmadan, doğal bir şey gibi anlatılır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Masal, olağanüstü olayların ve kişilerin yer aldığı, zamanı ve mekânı belirsiz, kuşaktan kuşağa anlatılan sözlü bir anlatıdır. Dinleyiciyi "bir varmış bir yokmuş" diye başlayan bir hayal dünyasına götürür. Bu konuda masalın yapısı, kalıp sözleri, kişileri ve masalın benzer türlerden farkı ele alınır.
Masallarda zaman ve mekân belirsizdir: "evvel zaman içinde, kalbur saman içinde" denir, olaylar "Kaf Dağı'nın ardında" ya da adı verilmeyen bir ülkede geçer. Olağanüstü varlıklar (dev, peri, cin, konuşan hayvanlar) ve sihirli nesneler (uçan halı, dilek yüzüğü) sıradan kişilerle bir arada bulunur.
Masallar anonimdir ve sözlü olarak aktarılır; bu nedenle aynı masalın farklı varyantları vardır. Masal genellikle mutlu sonla biter: iyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır. Dinleyiciye örtük bir ders verilir ama asıl amaç eğlendirmek ve hayal kurdurmaktır.
Masal anlatıcıları kalıp sözlere başvurur. Bunlara tekerleme denir. Masalın başında dinleyiciyi hayal dünyasına hazırlayan döşeme ("Bir varmış bir yokmuş..."), olaylar arasında geçiş sağlayan ara tekerlemeler ("az gitmiş uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş") ve sonunda dinleyiciyi gerçek dünyaya döndüren bitiş tekerlemeleri ("Onlar ermiş muradına...") bulunur.
Masallarda üç sayısı ve tekrarlar önemlidir: üç kardeş, üç görev, üç deneme gibi. En küçük kardeşin ya da en zayıf görünen kişinin başarması sık rastlanan bir kalıptır. Bu yapı, anlatıyı dinleyicinin kolayca izleyebileceği bir düzene sokar.
Masal kişileri çoğunlukla tiptir; ayrıntılı bir iç dünyaları yoktur. İyi-kötü, zengin-yoksul, akıllı-saf gibi karşıtlıklarla tanımlanırlar; padişah, keloğlan, cadı, peri kızı gibi.
Masal; efsane ve fabldan ayrılır. Efsane, gerçek olduğuna inanılan, belirli bir yer, kişi ya da olayla bağlantılı anlatıdır. Fabl ise kahramanları çoğunlukla hayvanlar olan ve açık bir ders vermeyi amaçlayan kısa anlatıdır. Masalda zaman-mekân belirsizliği ve hayal dünyası, efsanede inandırıcılık iddiası, fablda ders öne çıkar.
Örnek 1. Bir anlatı "Bizim köyün yanındaki tepede eskiden bir kale varmış, kalenin taşları bir gecede taşa dönen askerlermiş" diye anlatılıyor ve köylüler buna inanıyor. Bu anlatı masal mıdır?
Belirli bir yerle bağlantılı ve gerçek olduğuna inanılan bir anlatı efsanedir. Masalda yer ve zaman belirsizdir ve anlatının gerçek olduğu iddia edilmez.
Örnek 2. Bir masalda "az gitmiş uz gitmiş, dere tepe düz gitmiş" sözleri olaylar arasında kullanılıyor. Bu söz ne işe yarar?
Bu bir ara tekerlemedir. Uzun bir yolculuğu birkaç kalıp sözle özetler, olaylar arasında geçiş sağlar ve anlatının ritmini korur.
Örnek 3. Bir masalda padişahın üç oğlu sırayla aynı görevi denemekte, yalnızca en küçüğü başarmaktadır. Bu yapı masalın hangi özelliğini gösterir?
Üç sayısı ve tekrar masalda sık görülen bir kalıptır. En küçüğün ya da en zayıf görünenin başarması da masalların tipik olay örgüsüdür; tekrar dinleyicide merak ve beklenti oluşturur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.