Çözümü göster
Ge-ce-nin (3), koy-nun-da (3), bir (1), yıl-dız (2), par-lar (2) toplam 11 hecedir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Şiir yalnızca anlamıyla değil, sesiyle de etkiler. Ölçü, durak, uyak, redif ve ses tekrarları şiire bir ezgi kazandırır; okuyuş sırasındaki vurgu ve tonlama bu ezgiyi tamamlar. Bu konuda şiirde ahengi oluşturan unsurlar ve bunların anlama katkısı ele alınır.
Hece ölçüsünde dizelerdeki hece sayısı eşittir; her ünlü bir hece sayılır. On birli bir dize çoğunlukla 6+5 ya da 4+4+3 biçiminde duraklarla bölünür. Durak, okuyuş sırasında küçük bir soluklanma yeridir ve sözcükleri bölmemelidir.
Ölçü şiire düzenli bir ritim verir. Aynı ölçünün dizeler boyunca sürmesi okurda bir beklenti yaratır; bu beklenti şiirin akılda kalmasını ve ezgiyle söylenmesini kolaylaştırır. Serbest şiirde ölçü yoktur ama ritim; tekrarlar, dize uzunlukları ve söz dizimiyle kurulabilir.
Dize sonlarındaki ses benzerliğine uyak denir. Uyak yarım (tek ses benzerliği), tam (iki ses), zengin (üç ya da daha çok ses) ve tunç (bir sözcüğün tamamı öteki sözcüğün içinde) olabilir. Sözcükler aynı yazılıp farklı anlamlar taşıyorsa cinaslı uyak oluşur.
Uyaktan sonra gelen, aynı görevdeki ek ya da sözcüklerin tekrarına redif denir. Örneğin "gözlerim, sözlerim" çiftinde ortak "-lerim" eki rediftir; geriye kalan "göz/söz" bölümündeki "-öz" ses benzerliği ise uyaktır (iki ses, tam uyak). Uyağı bulmak için önce redif ayrılır, sonra kalan bölümdeki ses benzerliğine bakılır.
Aynı ünsüzün dizede sık tekrarına aliterasyon, aynı ünlünün sık tekrarına asonans denir. Bu tekrarlar anlamı destekleyen bir ses ortamı kurar: "s" ve "ş" sesleri fısıltı ve rüzgâr izlenimi, sert ünsüzler ise kararlılık izlenimi verebilir.
Belli bir dizenin ya da dize grubunun şiir boyunca tekrarlanmasına nakarat denir. Nakarat ana duyguyu pekiştirir. Şiir okunurken yapılan vurgu, tonlama ve hız da anlamın parçasıdır; aynı dize farklı tonlamalarla okunduğunda farklı duygular uyandırabilir.
Örnek 1. Bir dizenin hece sayısı nasıl bulunur? "Dağlar dumanlıdır, yollar ıssızdır" dizesi kaç hecelidir?
Her ünlü bir hece sayılır: Dağ-lar du-man-lı-dır (6), yol-lar ıs-sız-dır (5). Dize on bir hecelidir ve 6+5 duraklıdır.
Örnek 2. "Gönlümde bir yara / Ellerim bir para" dizelerinde redif ve uyak nedir?
Dize sonlarında "yara" ve "para" sözcükleri yer alır; ortak "-ara" sesleri uyaktır. Ses benzerliği üç sesten oluştuğu için zengin uyaktır. Bu dizelerde ayrıca redif yoktur.
Örnek 3. Bir şiirde "Sessiz sokaklarda süzülen sis" dizesi okunuyor. Ses düzeyinde hangi özellik dikkat çeker ve ne etki yaratır?
"s" sesinin sık tekrarı aliterasyondur. Bu tekrar sessizlik ve sisin yayılma izlenimini sesle destekler; anlam ile ses birlikte çalışır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.