Bu gözlemden hangisi çıkarılabilir?
Çözümü göster
Toplumsal bağlam ve icra biçimi türkünün işlevini ve duygusal etkisini değiştirebilir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Türkü, halkın ortak duygusunu ezgiyle dile getiren anonim halk şiiridir. Sevinç, aşk, gurbet, ölüm, iş ve kahramanlık gibi yaşantılar türkülerde ses bulur. Bu konuda türkünün yapısı, söyleniş biçimi, türleri ve sözlü gelenekteki yaşayışı ele alınır.
Türkü, belli bir ezgiyle söylenmek üzere oluşmuş, çoğunlukla anonim halk şiiridir. Sözle müziğin birlikte doğması türkünün en belirgin özelliğidir; bu nedenle türkünün sözlerini ezgisinden ayırmak onun etkisini eksiltir.
Türküler genellikle iki bölümden oluşur: asıl duygunun ve olayın anlatıldığı bent ile her bendin ardından tekrarlanan bağlama (kavuştak ya da nakarat). Bağlama, türküyü akılda kalıcı kılar ve dinleyicinin söyleyişe katılmasını kolaylaştırır. Türkülerde hece ölçüsü kullanılır; yedili, sekizli ve on birli kalıplar yaygındır.
Türküler konularına göre adlandırılır: aşk ve sevda türküleri, ölüm ardından yakılan ağıt türküleri, askerlik ve gurbet türküleri, tarla, harman ya da dokuma gibi işler sırasında söylenen iş türküleri, kahramanlık türküleri ve oyun türküleri bunlardandır.
Ezgi yapısına göre de ikiye ayrılır: belli bir ritmi olmayan, uzun ve serbest okunan türküler uzun hava, belli bir usulü ve ritmi olan türküler kırık hava olarak bilinir. Oyun türküleri genellikle kırık havadır.
Türkülerin çoğunun ilk söyleyeni bilinmez; türkü, söylendiği yörenin ortak malı olur. Bazı türkülerde bir âşığın adı geçebilir ya da yakılış hikâyesi anlatılabilir, ama türkü zamanla halkın ağzında değişerek yaşar. Bu nedenle aynı türkünün farklı yörelerde farklı sözlerle ya da ezgilerle söylendiği varyantlar oluşur.
Türkülerin kayda geçirilmesine derleme denir. Derlemeyi yapan kişi türküyü yaratan değil, onu kaynak kişiden dinleyip kayda geçiren kişidir. Türküdeki "ben", ilk söyleyenin kendisi olmak zorunda değildir; çoğu zaman topluluğun ortak sesini taşır.
Örnek 1. Bir türküde her bendin ardından "Ah yâr, kaldı gönlüm yollarda" dizesi tekrarlanıyor. Bu bölümün adı ve işlevi nedir?
Bu tekrarlanan bölüm bağlamadır (kavuştak, nakarat). Bentleri birbirine bağlar, türküyü akılda kalıcı yapar ve dinleyicinin söyleyişe katılmasını kolaylaştırır.
Örnek 2. Bir türkü bir yörede düğün ezgisiyle neşeli, başka bir yörede ağır bir ezgiyle hüzünlü söyleniyor. Bu fark nasıl yorumlanır?
Türküde ezgi anlamın parçasıdır; aynı sözler farklı ezgiyle farklı duygu uyandırabilir. Yöreden yöreye değişen bu biçimler varyanttır ve türkünün sözlü gelenekte yaşadığını gösterir.
Örnek 3. Bir derleme kaydında türkünün yanında bir köylünün adı yazıyor. Öğrenci bu kişinin türkünün yazarı olduğunu düşünüyor. Doğru mu?
Hayır. Derleme kaydındaki ad çoğunlukla kaynak kişinin, yani türküyü derleyiciye söyleyen kişinin adıdır. Anonim türkünün ilk söyleyeni çoğu zaman bilinmez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.