MegaSoru

Türkü Türü ve Özellikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Türkü Türü ve Özellikleri Konu Anlatımı

Türkü, halkın ortak duygusunu ezgiyle dile getiren anonim halk şiiridir. Sevinç, aşk, gurbet, ölüm, iş ve kahramanlık gibi yaşantılar türkülerde ses bulur. Bu konuda türkünün yapısı, söyleniş biçimi, türleri ve sözlü gelenekteki yaşayışı ele alınır.

Türkünün tanımı ve yapısı

Türkü, belli bir ezgiyle söylenmek üzere oluşmuş, çoğunlukla anonim halk şiiridir. Sözle müziğin birlikte doğması türkünün en belirgin özelliğidir; bu nedenle türkünün sözlerini ezgisinden ayırmak onun etkisini eksiltir.
Türküler genellikle iki bölümden oluşur: asıl duygunun ve olayın anlatıldığı bent ile her bendin ardından tekrarlanan bağlama (kavuştak ya da nakarat). Bağlama, türküyü akılda kalıcı kılar ve dinleyicinin söyleyişe katılmasını kolaylaştırır. Türkülerde hece ölçüsü kullanılır; yedili, sekizli ve on birli kalıplar yaygındır.

Türkülerin türleri ve konuları

Türküler konularına göre adlandırılır: aşk ve sevda türküleri, ölüm ardından yakılan ağıt türküleri, askerlik ve gurbet türküleri, tarla, harman ya da dokuma gibi işler sırasında söylenen iş türküleri, kahramanlık türküleri ve oyun türküleri bunlardandır.
Ezgi yapısına göre de ikiye ayrılır: belli bir ritmi olmayan, uzun ve serbest okunan türküler uzun hava, belli bir usulü ve ritmi olan türküler kırık hava olarak bilinir. Oyun türküleri genellikle kırık havadır.

Anonimlik, varyant ve derleme

Türkülerin çoğunun ilk söyleyeni bilinmez; türkü, söylendiği yörenin ortak malı olur. Bazı türkülerde bir âşığın adı geçebilir ya da yakılış hikâyesi anlatılabilir, ama türkü zamanla halkın ağzında değişerek yaşar. Bu nedenle aynı türkünün farklı yörelerde farklı sözlerle ya da ezgilerle söylendiği varyantlar oluşur.
Türkülerin kayda geçirilmesine derleme denir. Derlemeyi yapan kişi türküyü yaratan değil, onu kaynak kişiden dinleyip kayda geçiren kişidir. Türküdeki "ben", ilk söyleyenin kendisi olmak zorunda değildir; çoğu zaman topluluğun ortak sesini taşır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir türküde her bendin ardından "Ah yâr, kaldı gönlüm yollarda" dizesi tekrarlanıyor. Bu bölümün adı ve işlevi nedir?

Bu tekrarlanan bölüm bağlamadır (kavuştak, nakarat). Bentleri birbirine bağlar, türküyü akılda kalıcı yapar ve dinleyicinin söyleyişe katılmasını kolaylaştırır.

Örnek 2. Bir türkü bir yörede düğün ezgisiyle neşeli, başka bir yörede ağır bir ezgiyle hüzünlü söyleniyor. Bu fark nasıl yorumlanır?

Türküde ezgi anlamın parçasıdır; aynı sözler farklı ezgiyle farklı duygu uyandırabilir. Yöreden yöreye değişen bu biçimler varyanttır ve türkünün sözlü gelenekte yaşadığını gösterir.

Örnek 3. Bir derleme kaydında türkünün yanında bir köylünün adı yazıyor. Öğrenci bu kişinin türkünün yazarı olduğunu düşünüyor. Doğru mu?

Hayır. Derleme kaydındaki ad çoğunlukla kaynak kişinin, yani türküyü derleyiciye söyleyen kişinin adıdır. Anonim türkünün ilk söyleyeni çoğu zaman bilinmez.

Özetle

  • Türkü, ezgiyle birlikte doğan, çoğunlukla anonim halk şiiridir.
  • Bent ve bağlama (kavuştak, nakarat) türkünün temel yapı birimleridir.
  • Konularına göre aşk, ağıt, gurbet, iş, kahramanlık ve oyun türküleri vardır.
  • Ezgi yapısına göre serbest okunan uzun hava ile ritimli kırık hava ayrılır.
  • Türkülerin varyantları vardır; derleyen kişi türkünün yaratıcısı değildir.

Türkü Türü ve Özellikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aynı türkü bir düğünde topluca, bir başka ortamda tek kişinin ağıtı andıran söyleyişiyle seslendiriliyor.

Bu gözlemden hangisi çıkarılabilir?
ASözlü ürünlerin dinleyicisi yoktur
Bİcra ortamı türkünün algılanışını etkiler
CDüğünde söylenen metin türkü sayılamaz
DTürkü her ortamda aynı anlamı zorunlu kılar
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Toplumsal bağlam ve icra biçimi türkünün işlevini ve duygusal etkisini değiştirebilir.
2Kolay
"Yollar uzar, akşam iner ovaya / Bir ses beklerim uzak köyden."

Bu özgün dizelerde öne çıkan duygu hangisidir?
AÖfke
BZafer sevinci
CAlay
DÖzlem
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Uzakta olan birinden ses beklemek kavuşamama ve özlem duygusunu öne çıkarır.
3Orta
"Gel de gör, gel de gör / Yollarıma kar yağdı." dizelerinde "gel de gör" sözü farklı bentlerde de tekrarlanıyor.

Tekrarın en güçlü işlevi hangisidir?
ATürküyü açıklayıcı makaleye dönüştürmek
BKişileri alfabetik sıralamak
COlayların kesin tarihini vermek
DÇağrıyı vurgulayıp dinleyicinin katılımını kolaylaştırmak
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Tekrarlanan çağrı hem anlamı pekiştirir hem birlikte söylemeye elverişli bir ritim kurar.
4Orta
Bir genç, dedesinden öğrendiği türküyü elektronik çalgılarla seslendiriyor ama temel ezgiyi ve sözlerin ana temasını koruyor.

Bu uygulama için en dengeli yorum hangisidir?
AGeleneksel malzemenin yeni icra araçlarıyla yorumlanmasıdır
BTürkünün tarihsel bağı zorunlu olarak kopmuştur
CSözlerin korunması icra biçimini önemsiz kılar
DElektronik çalgı kullanılan her eser türkü olmaktan çıkar
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Çalgı düzenlemesi değişse de geleneksel söz ve ezgi yeni bir yorumla sürdürülebilir.
5Zor
Bir türkü bir yörede savaş dönüşünü, başka yörede göçü anmak için söylenmektedir; sözlerin büyük bölümü ortaktır.

Bu gözlem hangi sonuca daha güçlü dayanak oluşturur?
AMetnin tüm sözleri mutlaka aynı olayı belgeliyordur
BToplumsal bağlam değişse de anlam her zaman sabittir
CAynı ürün farklı toplumsal deneyimlere uyarlanarak yaşayabilir
Dİki yöreden biri türküyü söyleme hakkını kaybetmiştir
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Türkü ortak sözlerini koruyarak yeni olay ve duygularla ilişkilendirilebilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular