Çözümü göster
Sabit eksende dönmenin açısal momentumu hem kütlenin eksene göre dağılımına hem dönme hızına bağlıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Buz pateni sporcusu kollarını gövdesine yaklaştırdığında birden hızlanarak döner. Bu görüntü, dönen cisimlerde açısal momentumun korunumunun en bilinen örneğidir.
Açısal momentum, dönen bir cismin dönme hareketinin miktarını anlatan niceliktir. Çizgisel harekette momentum kütle ile hızın çarpımıdır; dönme hareketinde bunun karşılığı, eylemsizlik momenti ile açısal hızın birlikte belirlediği açısal momentumdur. Eylemsizlik momenti büyük ve açısal hızı büyük olan cismin açısal momentumu büyüktür; bu iki değişkenden biri sıfırsa açısal momentum sıfırdır.
Çizgisel momentum net dış kuvvet sıfırken korunur; benzer biçimde açısal momentum, cisme etki eden net dış tork sıfırken korunur. Net dış tork sıfır değilse açısal momentum değişir: tork, açısal momentumu değiştiren etkidir. Buz üzerinde sürtünmenin çok küçük olması, sporcu üzerindeki dış torku ihmal edilebilir kılar ve açısal momentum korunur.
Açısal momentum korunurken eylemsizlik momenti ile açısal hız ters orantılı değişir. Eylemsizlik momenti küçülürse açısal hız büyür, eylemsizlik momenti büyürse açısal hız küçülür. Kollarını gövdesine çeken patenci eylemsizlik momentini azaltır ve hızlanır; kollarını açınca eylemsizlik momenti artar ve yavaşlar.
• Yüksekten atlayan dalgıç, havada vücudunu kıvırarak eylemsizlik momentini azaltır, daha hızlı takla atar; suya girmeden önce gövdesini açarak yavaşlar.
• Jimnastikçi ve trapez sanatçısı dönme hızını vücut biçimiyle ayarlar.
• Dönen taburedeki kişi elindeki ağırlıkları kollarıyla içeri çekince hızlanır.
• Helikopterin kuyruk pervanesi, gövdenin ana pervanenin tersine dönmesini engeller; böylece toplam açısal momentum dengelenir.
Örnek 1. Dönen bir buz patencisi kollarını açık hâlden gövdesine yaklaştırıyor. Eylemsizlik momentini ve açısal hızını karşılaştırınız.
Kollar eksene yaklaştığı için eylemsizlik momenti azalır. Dış tork ihmal edilebildiğinden açısal momentum korunur ve açısal hız artar.
Örnek 2. Bir öğrenci elinde ağırlıklarla dönen taburede kollarını yana açıyor. Açısal hızın değişimini gerekçesiyle belirtiniz.
Kollar açılınca eylemsizlik momenti artar. Açısal momentum korunduğundan açısal hız azalır; öğrenci yavaşlar.
Örnek 3. Bir dalgıç trambolinden atlayıp havada takla atarken vücudunu kıvırıyor. Bu hareketin amacı nedir?
Vücudu kıvırmak eylemsizlik momentini azaltır. Havada dış tork ihmal edilebildiğinden açısal momentum korunur ve açısal hız artar; dalgıç daha hızlı döner.
Örnek 4. Bir öğrenci, açısal hız arttığında açısal momentumun her zaman arttığını söylüyor. Bu ifade doğru mudur?
Hayır. Açısal momentum eylemsizlik momentine de bağlıdır. Eylemsizlik momenti aynı oranda azalıyorsa açısal hız arttığı hâlde açısal momentum değişmez (buz patencisi örneği).
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.