MegaSoru

Açısal Momentum 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Açısal Momentum Konu Anlatımı

Buz pateni sporcusu kollarını gövdesine yaklaştırdığında birden hızlanarak döner. Bu görüntü, dönen cisimlerde açısal momentumun korunumunun en bilinen örneğidir.

Açısal momentum

Açısal momentum, dönen bir cismin dönme hareketinin miktarını anlatan niceliktir. Çizgisel harekette momentum kütle ile hızın çarpımıdır; dönme hareketinde bunun karşılığı, eylemsizlik momenti ile açısal hızın birlikte belirlediği açısal momentumdur. Eylemsizlik momenti büyük ve açısal hızı büyük olan cismin açısal momentumu büyüktür; bu iki değişkenden biri sıfırsa açısal momentum sıfırdır.

Açısal momentumun korunumu ve tork

Çizgisel momentum net dış kuvvet sıfırken korunur; benzer biçimde açısal momentum, cisme etki eden net dış tork sıfırken korunur. Net dış tork sıfır değilse açısal momentum değişir: tork, açısal momentumu değiştiren etkidir. Buz üzerinde sürtünmenin çok küçük olması, sporcu üzerindeki dış torku ihmal edilebilir kılar ve açısal momentum korunur.

Eylemsizlik momenti ve açısal hız

Açısal momentum korunurken eylemsizlik momenti ile açısal hız ters orantılı değişir. Eylemsizlik momenti küçülürse açısal hız büyür, eylemsizlik momenti büyürse açısal hız küçülür. Kollarını gövdesine çeken patenci eylemsizlik momentini azaltır ve hızlanır; kollarını açınca eylemsizlik momenti artar ve yavaşlar.

Günlük hayat ve doğadan örnekler

• Yüksekten atlayan dalgıç, havada vücudunu kıvırarak eylemsizlik momentini azaltır, daha hızlı takla atar; suya girmeden önce gövdesini açarak yavaşlar.
• Jimnastikçi ve trapez sanatçısı dönme hızını vücut biçimiyle ayarlar.
• Dönen taburedeki kişi elindeki ağırlıkları kollarıyla içeri çekince hızlanır.
• Helikopterin kuyruk pervanesi, gövdenin ana pervanenin tersine dönmesini engeller; böylece toplam açısal momentum dengelenir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Dönen bir buz patencisi kollarını açık hâlden gövdesine yaklaştırıyor. Eylemsizlik momentini ve açısal hızını karşılaştırınız.

Kollar eksene yaklaştığı için eylemsizlik momenti azalır. Dış tork ihmal edilebildiğinden açısal momentum korunur ve açısal hız artar.

Örnek 2. Bir öğrenci elinde ağırlıklarla dönen taburede kollarını yana açıyor. Açısal hızın değişimini gerekçesiyle belirtiniz.

Kollar açılınca eylemsizlik momenti artar. Açısal momentum korunduğundan açısal hız azalır; öğrenci yavaşlar.

Örnek 3. Bir dalgıç trambolinden atlayıp havada takla atarken vücudunu kıvırıyor. Bu hareketin amacı nedir?

Vücudu kıvırmak eylemsizlik momentini azaltır. Havada dış tork ihmal edilebildiğinden açısal momentum korunur ve açısal hız artar; dalgıç daha hızlı döner.

Örnek 4. Bir öğrenci, açısal hız arttığında açısal momentumun her zaman arttığını söylüyor. Bu ifade doğru mudur?

Hayır. Açısal momentum eylemsizlik momentine de bağlıdır. Eylemsizlik momenti aynı oranda azalıyorsa açısal hız arttığı hâlde açısal momentum değişmez (buz patencisi örneği).

Özetle

  • Açısal momentum eylemsizlik momentine ve açısal hıza bağlıdır.
  • Net dış tork sıfırsa açısal momentum korunur; sıfır değilse değişir.
  • Açısal momentum korunurken eylemsizlik momenti azalırsa açısal hız artar.
  • Buz patencisi, dalgıç, jimnastikçi ve dönen tabure açısal momentumun korunumuna örnektir.
  • Açısal hızın artması açısal momentumun arttığı anlamına gelmez.

Açısal Momentum — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir katı cisim sabit bir eksen etrafında dönüyor. Bu eksene göre açısal momentumunu doğrudan belirleyen büyüklükler hangileridir?
AYalnız cismin ağırlığı
BYalnız açısal hız
CEylemsizlik momenti ve açısal hız
DYalnız toplam kütle
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sabit eksende dönmenin açısal momentumu hem kütlenin eksene göre dağılımına hem dönme hızına bağlıdır.
2Kolay
Katı diskin kütlesi, biçimi ve sabit dönme ekseni değişmiyor. Disk aynı yönde daha büyük açısal hızla dönmeye başlıyor. Açısal momentum büyüklüğü nasıl değişir?
ADönme olduğu için her zaman sıfırdır.
BArtar.
CDeğişmez.
DAzalır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Eylemsizlik momenti sabitken açısal momentum büyüklüğü açısal hızla birlikte artar.
3Orta
K ve L cisimleri paralel sabit eksenlerde aynı yönde eşit açısal hızla dönüyor. K eylemsizlik momenti daha büyüktür. Hangisi doğrudur?
AK açısal momentum büyüklüğü daha fazladır.
BEylemsizlik momenti açısal momentumu etkilemez.
CAçısal momentum büyüklükleri eşittir.
DL açısal momentum büyüklüğü daha fazladır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Açısal hız eşitken daha büyük eylemsizlik momenti daha büyük açısal momentum verir.
4Orta
Çizgisel momentum ile sabit eksendeki açısal momentum arasında hangi benzerlik doğrudur?
Aİkisi her zaman aynı fiziksel niceliktir.
Bİkisi yalnız hızdan belirlenir.
Cİkisinin korunumu yalnız kinetik enerji korunmasına bağlıdır.
Dİkisi de hareket hızıyla birlikte hareket türüne özgü bir eylemsizlik özelliğine bağlıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Çizgisel harekette kütle ve hız, dönmede eylemsizlik momenti ve açısal hız önemlidir.
5Zor
Eşit kütleli, eşit dış yarıçaplı düzgün disk ile ince çember merkezlerinden geçen dik eksenlerde aynı yönde eşit açısal hızla dönüyor. Hangisi doğrudur?
AToplam kütleler eşit olduğu için açısal momentumları eşittir.
BÇemberin içi boş olduğundan açısal momentumu sıfırdır.
CDisk dolu olduğu için iki büyüklüğü de daha fazladır.
DÇemberin eylemsizlik momenti ve açısal momentum büyüklüğü daha fazladır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Çemberin kütlesi çevrede, disk kütlesinin bir kısmı eksene daha yakındır. Çemberin eylemsizlik momenti daha büyük; eşit hızda açısal momentumu da daha büyüktür.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular