MegaSoru

Momentumun Korunumu 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Momentumun Korunumu Konu Anlatımı

Bilardo toplarının çarpışması, bir havai fişeğin patlaması ve bir roketin fırlatılması farklı görünür ama hepsinde aynı ilke geçerlidir: dış kuvvet yoksa sistemin toplam momentumu değişmez.

Momentumun korunumu

Bir sisteme dış kuvvetlerin bileşkesi sıfırsa (ya da dış kuvvetlerin etkisi çok kısa bir çarpışma süresinde ihmal edilebilecek kadar küçükse) sistemin toplam momentumu çarpışmadan önce ve sonra aynıdır:
$$m_1 v_1 + m_2 v_2 = m_1 v_1' + m_2 v_2'$$
Momentum vektörel olduğundan tek boyutta bir yön pozitif seçilip işaretli hesap yapılır; iki boyutta her doğrultu (örneğin $x$ ve $y$) için ayrı ayrı korunum yazılır.

Esnek ve esnek olmayan çarpışmalar

• Esnek çarpışmada momentum ve toplam kinetik enerji korunur. Aynı kütleli iki cisim tek doğrultuda esnek çarpışırsa (biri durgunken) hızlarını değiştirir.
• Esnek olmayan çarpışmada momentum korunur, kinetik enerjinin bir kısmı ısıya, sese ve şekil değişimine dönüşür. Cisimler çarpışmadan sonra birlikte hareket ediyorsa çarpışma tam esnek olmayan çarpışmadır; ortak hız $v' = \dfrac{m_1 v_1 + m_2 v_2}{m_1 + m_2}$ ile bulunur.
Her iki çarpışma türünde de momentum korunur; kinetik enerjinin korunup korunmadığı çarpışmanın türünü belirler.

Patlama ve ayrılma

Durgun bir cisim iç kuvvetlerle parçalanırsa başlangıç momentumu sıfır olduğundan parçaların momentumlarının vektörel toplamı da sıfırdır. İki parçalı durumda parçaların momentumları büyüklükçe eşit, yönce zıttır: $m_1 v_1 = m_2 v_2$. Hafif parça hızlı, ağır parça yavaş gider. Bir kayıktan öne atlayan kişi kayığı geriye iter ve top atan kızak geriye doğru kayar.

İki boyutta korunum ve roket hareketi

İki boyutlu çarpışma ve patlamalarda $x$ ve $y$ bileşenlerinin toplamı ayrı ayrı korunur. Örneğin üç parçalı patlamada ilk iki parçanın momentumlarının bileşkesi, üçüncü parçanın momentumuna büyüklükçe eşit ve zıt yönlüdür. Roket hareketinde yakıt gazları geriye doğru atılırken roket ileri gider: gazların kazandığı momentum kadar roket ters yönde momentum kazanır. Bu nedenle roket, hava veya zemin gibi bir destek olmadan uzay boşluğunda da hızlanabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Kütlesi 2 kg olan bir cisim 6 m/s hızla gidip durgun 4 kg kütleli bir cisme çarpıp yapışıyor. Ortak hızı ve kaybolan kinetik enerjiyi bulunuz.

$2 \cdot 6 = (2 + 4) \cdot v'$ olduğundan $v' = 2$ m/s dir. İlk kinetik enerji $\dfrac{1}{2} \cdot 2 \cdot 36 = 36$ J, son kinetik enerji $\dfrac{1}{2} \cdot 6 \cdot 4 = 12$ J dir. Kaybolan enerji $36 - 12 = 24$ J dir.

Örnek 2. 3 kg kütleli bir cisim 4 m/s hızla, durgun 3 kg kütleli bir cisme esnek olarak çarpıyor. Çarpışmadan sonra hızlar ne olur?

Kütleler eşit ve çarpışma esnek olduğundan hızlar yer değiştirir: birinci cisim durur, ikinci cisim 4 m/s hızla gider.

Örnek 3. Durgun 5 kg kütleli bir cisim patlayarak 2 kg ve 3 kg kütleli iki parçaya ayrılıyor. 2 kg lık parça 6 m/s hızla sağa gittiğine göre 3 kg lık parçanın hızı kaçtır?

Toplam momentum sıfırdır: $2 \cdot 6 + 3 \cdot v = 0$ olur ve $v = -4$ m/s bulunur. Parça 4 m/s hızla sola gider.

Örnek 4. Durgun bir cisim üç parçaya ayrılıyor. Kütlesi 1 kg olan parça doğuya 6 m/s, kütlesi 2 kg olan parça kuzeye 4 m/s hızla gidiyor. Kütlesi 2 kg olan üçüncü parçanın hızının büyüklüğü kaçtır?

İlk iki parçanın momentumları $6$ kg·m/s (doğu) ve $8$ kg·m/s (kuzey) olup bileşkeleri $\sqrt{6^2 + 8^2} = 10$ kg·m/s dir. Üçüncü parçanın momentumu bu bileşkeye büyüklükçe eşit ve zıt yönlüdür: $2 \cdot v = 10$ ve $v = 5$ m/s dir.

Özetle

  • Net dış kuvvet sıfırsa sistemin toplam momentumu korunur.
  • Esnek çarpışmada momentum ve kinetik enerji, esnek olmayan çarpışmada yalnız momentum korunur.
  • Durgun cismin patlamasında parçaların momentumlarının vektörel toplamı sıfırdır.
  • İki boyutta korunum her doğrultuda ayrı ayrı yazılır.
  • Roket, gazı geriye atarak momentumun korunumu sayesinde ilerler.

Momentumun Korunumu — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir sistemin toplam momentumunun bir zaman aralığının her anında korunmasını sağlayan koşul hangisidir?
ASisteme etki eden net dış kuvvetin her an sıfır olması
BSistemdeki bütün kütlelerin eşit olması
CSistemde hiçbir cismin hareket etmemesi
DSistemin kinetik enerjisinin mutlaka sıfır olması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Toplam momentumun değişimini net dış kuvvet belirler; bu kuvvet her an sıfırsa toplam momentum sabit kalır.
2Kolay
Sürtünmesiz yatay düzlemde iki araba birbirini yay aracılığıyla itiyor. Arabalar ve yay birlikte sistem seçiliyor; dış yatay kuvvet yoktur. Hangisi doğrudur?
AYay kuvveti sistemin toplam yatay momentumunu artırır.
BArabaların tek tek momentumları değişebilir, sistemin toplam yatay momentumu korunur.
CHer arabanın momentumu ayrı ayrı korunmak zorundadır.
DArabalar hareket ederse toplam momentum korunamaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yay kuvvetleri sistemin iç kuvvetleridir. Tek tek arabaları hızlandırabilir ama toplam yatay momentumu değiştirmez.
3Orta
Bir top sabit duvara çarpıp geri dönüyor. Yalnız top sistem seçiliyor. Çarpışma sırasında topun momentumunun korunmamasının nedeni nedir?
ATopa etki eden bütün kuvvetlerin sistem içi olması
BTopun kütlesinin sıfır olması
CDuvarın topa dış kuvvet uygulaması
DMomentumun yalnız durgun cisimlerde tanımlanması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Duvar top sisteminin dışında kalır. Duvar kuvvetinin itmesi topun momentumunu değiştirir.
4Orta
Sürtünmesiz yatay düzlemde iki cisim çarpışıyor. Ağırlıklar ve zemin tepkileri düşeydir; dış yatay kuvvet yoktur. İki cisimlik sistem için hangisi doğrudur?
AÇarpışma kuvvetleri yatay toplam momentumu yok eder.
BToplam yatay momentum korunur.
CHer cismin yatay momentumu ayrı ayrı sabittir.
DDış kuvvetler bulunduğu için yatay momentum kesinlikle değişir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Korunum ilgili doğrultudaki dış net kuvvete bağlıdır. Dış yatay kuvvet sıfır olduğundan yatay toplam momentum korunur.
5Zor
Bir sisteme önce sağa 5 N·s, sonra sola 5 N·s dış net itme uygulanıyor. İlk ve son toplam momentumları eşit çıkıyor. Hangi değerlendirme doğrudur?
Aİlk ve son momentum eşitliği, momentumun bütün aralık boyunca sabit kaldığını göstermez.
Bİlk itme toplam momentumu değiştiremez.
CEşit uç değerler net dış kuvvetin her an sıfır olduğunu kanıtlar.
DDış itmeler zıt olduğundan her an birbirini götürür.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İlk itme toplam momentumu sağa doğru değiştirir, sonraki itme geri getirir. Aralığın tamamında net itme sıfır olsa da ara değerler değişebilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular