Çözümü göster
Tork, kuvvet ile kuvvet kolunun çarpımıdır. 20 × 0,8 = 16 N·m.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Kapıyı menteşeye yakın bir yerden itmek zordur, kapı kolundan itmek ise çok kolaydır. Somun anahtarının sapı uzadıkça somunu sıkmak kolaylaşır. Bu örneklerde kuvvetin büyüklüğü kadar nereye ve hangi doğrultuda uygulandığı da önemlidir; kuvvetin döndürme etkisini ölçen nicelik torktur.
Bir kuvvetin bir cismi belirli bir noktaya (dönme noktası ya da dönme ekseni) göre döndürme etkisine tork denir. Tork $\tau$ (tau) ile gösterilir, birimi N·m dir. Tork, kuvvet gibi bir yönü olan nicelikle ilgilidir: dönme saat yönünde ya da saat yönünün tersinde olabilir. Aynı cisme birden çok kuvvet etki ediyorsa, aynı dönme noktasına göre saat yönündeki torklar bir işaretle, saat yönünün tersindekiler karşıt işaretle toplanarak net tork bulunur.
Dönme noktasından kuvvetin doğrultusuna indirilen dik uzaklığa kuvvet kolu denir. Kuvvet, dönme noktasını kuvvetin uygulama noktasına birleştiren doğruya dik uygulanıyorsa kuvvet kolu bu uzaklığa eşittir ve tork
$$\tau = F \cdot d$$
bağıntısıyla bulunur ($F$ kuvvetin büyüklüğü, $d$ dönme noktasına uzaklık). Aynı torku elde etmek için $d$ büyüdükçe $F$ nin küçülmesi yeterlidir; uzun saplı anahtarın kolaylık sağlaması bundandır.
Kuvvet dönme noktasını uygulama noktasına birleştiren doğruyla $\theta$ açısı yapıyorsa, yalnızca bu doğruya dik olan bileşeni döndürür:
$$\tau = F \cdot d \cdot \sin\theta$$
• $\theta = 90^\circ$ iken $\sin\theta = 1$ dir ve tork en büyüktür: $\tau = F \cdot d$.
• $\theta = 0^\circ$ ya da $180^\circ$ iken kuvvet, dönme noktasından geçen doğru boyunca etki eder ve tork sıfırdır.
• Sık kullanılan değerler: $\sin 30^\circ = \dfrac{1}{2}$, $\sin 37^\circ = 0{,}6$, $\sin 53^\circ = 0{,}8$, $\sin 60^\circ = \dfrac{\sqrt{3}}{2}$.
Ölçüm verileri incelendiğinde tork, $F$ ile, $d$ ile ve $\sin\theta$ ile doğru orantılıdır; üç niceliğin çarpımı olarak yazılır. Örneğin $d$ ve $\theta$ sabitken kuvvet iki katına çıkarsa tork da iki katına çıkar; $F$ ve $\theta$ sabitken uzaklık yarıya inerse tork yarıya iner. Bu model kapı açma, vida sıkma, pedal çevirme ve tahterevalli gibi farklı durumlara aynı biçimde uygulanır.
Örnek 1. Dönme noktasından 0,5 m uzaklıktaki bir noktaya, kola dik doğrultuda 20 N büyüklüğünde kuvvet uygulanıyor. Kuvvetin bu noktaya göre torkunu bulunuz.
Kuvvet kola dik olduğundan $\tau = F \cdot d = 20 \cdot 0{,}5 = 10$ N·m dir.
Örnek 2. Bir çubuğun ucu dönme noktasından 0,4 m uzaktadır. Bu uca, çubukla 30° açı yapacak biçimde 40 N kuvvet uygulanıyor. Tork kaç N·m dir?
$\tau = F \cdot d \cdot \sin\theta = 40 \cdot 0{,}4 \cdot \sin 30^\circ = 40 \cdot 0{,}4 \cdot \dfrac{1}{2} = 8$ N·m dir.
Örnek 3. Bir somunu sıkmak için 12 N·m tork gerekiyor. Anahtarın sapı 0,2 m ve 0,6 m iken, kola dik uygulanması gereken kuvvetleri karşılaştırınız.
$F = \dfrac{\tau}{d}$ dir. Sap 0,2 m iken $F = \dfrac{12}{0{,}2} = 60$ N, sap 0,6 m iken $F = \dfrac{12}{0{,}6} = 20$ N gerekir. Sap üç kat uzayınca gereken kuvvet üçte birine iner.
Örnek 4. Bir çubuğun $O$ noktasındaki ekseni etrafında dönebildiği biliniyor. $O$ nin 2 m sağındaki noktaya aşağı yönlü 10 N, 1 m solundaki noktaya aşağı yönlü 15 N kuvvet etki ediyor (kuvvetler çubuğa diktir). Net torku bulunuz.
Sağdaki kuvvet saat yönünde $10 \cdot 2 = 20$ N·m, soldaki kuvvet saat yönünün tersinde $15 \cdot 1 = 15$ N·m tork oluşturur. Net tork $20 - 15 = 5$ N·m ve yönü saat yönündedir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.