MegaSoru

Tork 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tork Konu Anlatımı

Kapıyı menteşeye yakın bir yerden itmek zordur, kapı kolundan itmek ise çok kolaydır. Somun anahtarının sapı uzadıkça somunu sıkmak kolaylaşır. Bu örneklerde kuvvetin büyüklüğü kadar nereye ve hangi doğrultuda uygulandığı da önemlidir; kuvvetin döndürme etkisini ölçen nicelik torktur.

Tork nedir?

Bir kuvvetin bir cismi belirli bir noktaya (dönme noktası ya da dönme ekseni) göre döndürme etkisine tork denir. Tork $\tau$ (tau) ile gösterilir, birimi N·m dir. Tork, kuvvet gibi bir yönü olan nicelikle ilgilidir: dönme saat yönünde ya da saat yönünün tersinde olabilir. Aynı cisme birden çok kuvvet etki ediyorsa, aynı dönme noktasına göre saat yönündeki torklar bir işaretle, saat yönünün tersindekiler karşıt işaretle toplanarak net tork bulunur.

Kuvvet koluna dik uygulanan kuvvetin torku

Dönme noktasından kuvvetin doğrultusuna indirilen dik uzaklığa kuvvet kolu denir. Kuvvet, dönme noktasını kuvvetin uygulama noktasına birleştiren doğruya dik uygulanıyorsa kuvvet kolu bu uzaklığa eşittir ve tork
$$\tau = F \cdot d$$
bağıntısıyla bulunur ($F$ kuvvetin büyüklüğü, $d$ dönme noktasına uzaklık). Aynı torku elde etmek için $d$ büyüdükçe $F$ nin küçülmesi yeterlidir; uzun saplı anahtarın kolaylık sağlaması bundandır.

Eğik uygulanan kuvvetin torku

Kuvvet dönme noktasını uygulama noktasına birleştiren doğruyla $\theta$ açısı yapıyorsa, yalnızca bu doğruya dik olan bileşeni döndürür:
$$\tau = F \cdot d \cdot \sin\theta$$
• $\theta = 90^\circ$ iken $\sin\theta = 1$ dir ve tork en büyüktür: $\tau = F \cdot d$.
• $\theta = 0^\circ$ ya da $180^\circ$ iken kuvvet, dönme noktasından geçen doğru boyunca etki eder ve tork sıfırdır.
• Sık kullanılan değerler: $\sin 30^\circ = \dfrac{1}{2}$, $\sin 37^\circ = 0{,}6$, $\sin 53^\circ = 0{,}8$, $\sin 60^\circ = \dfrac{\sqrt{3}}{2}$.

Torkun matematiksel modeli ve genellemesi

Ölçüm verileri incelendiğinde tork, $F$ ile, $d$ ile ve $\sin\theta$ ile doğru orantılıdır; üç niceliğin çarpımı olarak yazılır. Örneğin $d$ ve $\theta$ sabitken kuvvet iki katına çıkarsa tork da iki katına çıkar; $F$ ve $\theta$ sabitken uzaklık yarıya inerse tork yarıya iner. Bu model kapı açma, vida sıkma, pedal çevirme ve tahterevalli gibi farklı durumlara aynı biçimde uygulanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Dönme noktasından 0,5 m uzaklıktaki bir noktaya, kola dik doğrultuda 20 N büyüklüğünde kuvvet uygulanıyor. Kuvvetin bu noktaya göre torkunu bulunuz.

Kuvvet kola dik olduğundan $\tau = F \cdot d = 20 \cdot 0{,}5 = 10$ N·m dir.

Örnek 2. Bir çubuğun ucu dönme noktasından 0,4 m uzaktadır. Bu uca, çubukla 30° açı yapacak biçimde 40 N kuvvet uygulanıyor. Tork kaç N·m dir?

$\tau = F \cdot d \cdot \sin\theta = 40 \cdot 0{,}4 \cdot \sin 30^\circ = 40 \cdot 0{,}4 \cdot \dfrac{1}{2} = 8$ N·m dir.

Örnek 3. Bir somunu sıkmak için 12 N·m tork gerekiyor. Anahtarın sapı 0,2 m ve 0,6 m iken, kola dik uygulanması gereken kuvvetleri karşılaştırınız.

$F = \dfrac{\tau}{d}$ dir. Sap 0,2 m iken $F = \dfrac{12}{0{,}2} = 60$ N, sap 0,6 m iken $F = \dfrac{12}{0{,}6} = 20$ N gerekir. Sap üç kat uzayınca gereken kuvvet üçte birine iner.

Örnek 4. Bir çubuğun $O$ noktasındaki ekseni etrafında dönebildiği biliniyor. $O$ nin 2 m sağındaki noktaya aşağı yönlü 10 N, 1 m solundaki noktaya aşağı yönlü 15 N kuvvet etki ediyor (kuvvetler çubuğa diktir). Net torku bulunuz.

Sağdaki kuvvet saat yönünde $10 \cdot 2 = 20$ N·m, soldaki kuvvet saat yönünün tersinde $15 \cdot 1 = 15$ N·m tork oluşturur. Net tork $20 - 15 = 5$ N·m ve yönü saat yönündedir.

Özetle

  • Tork, kuvvetin döndürme etkisidir; birimi N·m dir.
  • Kuvvet kola dik ise $\tau = F \cdot d$; kuvvet kolla $\theta$ açısı yapıyorsa $\tau = F \cdot d \cdot \sin\theta$ dır.
  • $\theta = 90^\circ$ iken tork en büyük, $\theta = 0^\circ$ ya da $180^\circ$ iken sıfırdır.
  • Tork $F$, $d$ ve $\sin\theta$ ile doğru orantılıdır.
  • Aynı noktaya göre saat yönündeki ve saat yönünün tersindeki torklar zıt işaretli toplanarak net tork bulunur.

Tork — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir kapının menteşesinden 0,8 m uzaktaki noktaya, kapı yüzeyine dik 20 N kuvvet uygulanıyor. Menteşe eksenine göre torkun büyüklüğü kaçtır?
A16 N·m
B4 N·m
C20 N·m
D25 N·m
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Tork, kuvvet ile kuvvet kolunun çarpımıdır. 20 × 0,8 = 16 N·m.
2Kolay
Bir somun anahtarının dönme ekseninden 0,3 m uzakta, sapına dik uygulanan kuvvet 9 N·m tork oluşturuyor. Kuvvetin büyüklüğü kaçtır?
A2,7 N
B30 N
C9 N
D90 N
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kuvvet, torkun kuvvet koluna bölünmesiyle bulunur. 9 / 0,3 = 30 N.
3Orta
Bir çubuğa dönme ekseninden 25 cm uzakta, çubuğa dik 12 N kuvvet uygulanıyor. Torkun büyüklüğü kaçtır?
A0,3 N·m
B48 N·m
C3 N·m
D300 N·m
Çözümü göster
Doğru cevap: C
25 cm = 0,25 m. 12 × 0,25 = 3 N·m.
4Orta
Bir kolun eksenine göre 18 N·m tork oluşturmak için kola dik 45 N kuvvet uygulanıyor. Kuvvetin uygulandığı noktanın eksene uzaklığı kaçtır?
A0,2 m
B2,5 m
C4 m
D0,4 m
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Uzaklık 18 / 45 = 0,4 m olur.
5Zor
Bir düzenekte kola dik uygulanabilecek en büyük kuvvet 15 N, erişilebilen en büyük kuvvet kolu 0,4 m olur. 7 N·m tork gereken işlem için hangi değerlendirme doğrudur?
AKuvvet 15 N seçilirse her uzaklık yeterlidir.
BKol 0,4 m seçilirse 10 N yeterlidir.
CMevcut sınırlar içinde işlem yapılamaz.
DKuvveti 12 N ve kolu 0,4 m seçmek yeterlidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
En büyük tork 15 × 0,4 = 6 N·m olur. Bu değer gereken 7 N·m torktan küçüktür; diğer öneriler de sınırı aşamaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular