MegaSoru

Eylemsizlik Momenti 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Eylemsizlik Momenti Konu Anlatımı

Aynı büyüklükteki iki tekerlekten birini döndürmek ya da durdurmak diğerinden çok daha zor olabilir. Bunun nedeni cisimlerin dönme hareketine karşı gösterdiği direnç, yani eylemsizlik momentidir.

Dönmede eylemsizlik

Kütlenin, hareket durumundaki değişikliğe karşı koyma özelliği eylemsizlik olarak bilinir. Dönme hareketinde bu özelliğin karşılığı eylemsizlik momentidir: bir cismin dönme hareketindeki değişikliğe (hızlanmaya, yavaşlamaya ya da durmaya) gösterdiği direncin ölçüsüdür. Eylemsizlik momenti büyük olan cismi döndürmek, döndükten sonra durdurmak daha zordur.

Eylemsizlik momentine etki eden değişkenler

Eylemsizlik momenti cismin kütlesine ve bu kütlenin dönme eksenine göre dağılımına bağlıdır.
• Kütle arttıkça (şekil ve eksen aynıysa) eylemsizlik momenti artar; kütle ile doğru orantılıdır.
• Kütle dönme ekseninden uzaklaştıkça, yani yarıçap ya da uzunluk arttıkça eylemsizlik momenti artar; bu artış kütledekinden çok daha hızlıdır.
• Dönme ekseninin yeri de önemlidir: aynı çubuk ortasından döndürülürse daha kolay, ucundan döndürülürse daha zor döner.

Kütle dağılımı

Kütlesi aynı olan iki cisimden kütlesinin büyük bölümü eksenden uzakta toplanmış olanın eylemsizlik momenti daha büyüktür. Kütlesi kenara yığılmış bir halka, aynı kütle ve yarıçaplı dolu bir diske göre döndürülmesi daha zor bir cisimdir. Bu yüzden uçlarında ağırlık bulunan bir sopa, aynı kütleli düzgün sopadan daha zor döndürülür; kollarını yana açan dansçı eylemsizlik momentini artırır.

Günlük örnekler ve orantısal çıkarım

Bisiklet tekerleği, volan, dönen sandalye ve bale hareketleri eylemsizlik momentinin etkisini gösterir. Gözlemlerden şu genelleme yapılır: kütle ve eksene uzaklık arttıkça eylemsizlik momenti artar; bunlardan biri ya da ikisi azalırsa eylemsizlik momenti azalır. Eylemsizlik momentine bağlı olarak aynı etkiyle (aynı tork) döndürülen cisimlerin dönme hızı daha zor değişir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Aynı kütleli ve aynı malzemeden yapılmış 1 m ve 2 m uzunluğundaki iki ince çubuk ortalarından geçen eksen etrafında döndürülecektir. Hangisini döndürmek daha zordur? Gerekçelendiriniz.

Uzun çubuğu döndürmek daha zordur. Kütle aynıdır, fakat uzun çubukta kütlenin büyük bölümü eksenden daha uzaktadır; eksene uzaklık arttığı için eylemsizlik momenti büyür.

Örnek 2. Bir öğrenci, aynı uzunlukta bir çubuğu önce ortasından, sonra ucundan geçen eksen etrafında döndürüyor. Hangi durumda daha zor döner, neden?

Uçtan döndürmede kütlenin büyük bölümü eksenden daha uzaktadır, bu yüzden eylemsizlik momenti daha büyüktür ve çubuk daha zor döner.

Örnek 3. Dansçı dönerken kollarını yanlara açıyor. Eylemsizlik momenti nasıl değişir?

Kollar eksenden uzaklaştığı için kütlenin dönme ekseninden uzaklığı artar ve eylemsizlik momenti artar. Kollar vücuda yaklaştırılırsa eylemsizlik momenti azalır.

Örnek 4. Bir öğrenci, kütlesini iki katına çıkarmanın bir cismi döndürmeyi her koşulda iki kat zorlaştırdığını söylüyor. Bu ifadeyi değerlendiriniz.

Eylemsizlik momenti kütle ile doğru orantılıdır ama aynı zamanda kütlenin eksene uzaklığına da bağlıdır. Kütle iki katına çıkarken kütlenin dağılımı (eksene uzaklığı) değişiyorsa etki iki katından farklı olur. Kütle dağılımı değişmiyorsa eylemsizlik momentinin iki katına çıkması yerindedir.

Özetle

  • Eylemsizlik momenti, cismin dönme hareketindeki değişikliğe gösterdiği direncin ölçüsüdür.
  • Kütle arttıkça eylemsizlik momenti artar.
  • Kütle dönme ekseninden uzaklaştıkça (yarıçap ya da uzunluk arttıkça) eylemsizlik momenti artar.
  • Aynı kütle eksenden uzaktaysa eylemsizlik momenti büyüktür; eksenin yeri de önemlidir.
  • Eylemsizlik momenti büyük cismi döndürmek ve durdurmak daha zordur.

Eylemsizlik Momenti — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aynı yarıçaplı, aynı kalınlıklı ve düzgün yoğunluklu iki disk merkezlerinden geçen, yüzeylerine dik eksenler etrafında döndürülecek. K diskinin kütlesi daha büyüktür. Hangisi doğrudur?
ADönmedikleri sürece eylemsizlik momentleri yoktur.
BK diskinin eylemsizlik momenti daha büyüktür.
CL diskinin eylemsizlik momenti daha büyüktür.
DEylemsizlik momentleri eşittir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Aynı geometri ve eksende kütle dağılımının her bölgesi daha ağırsa eylemsizlik momenti artar.
2Kolay
Bir çarkın her bölgesindeki kütle aynı oranda azaltılıyor. Boyutlar, kütle dağılımının biçimi ve dönme ekseni değişmiyor. Eylemsizlik momenti nasıl değişir?
AAzalır.
BArtar.
CDeğişmez.
DDönme yönüne göre artar veya azalır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sabit geometrik dağılımda kütlenin azalması eksene göre dönmeye direnci azaltır.
3Orta
Bir cismin her bölgesindeki kütle iki katına çıkarılıyor; boyutları ve seçilen ekseni değişmiyor. Eylemsizlik momenti hakkında hangisi doğrudur?
AYarıya iner.
BDört katına çıkar.
CAynı kalır.
Dİki katına çıkar.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kütle dağılımının biçimi sabitken eylemsizlik momenti kütleyle doğru orantılıdır.
4Orta
Aynı uzunlukta iki düzgün çubuk, orta noktalarından geçen ve çubuklara dik paralel eksenlere sahiptir. K çubuğunun kütlesi L çubuğunun yarısıdır. Hangisi doğrudur?
AK eylemsizlik momenti L değerinin dörtte biridir.
BK eylemsizlik momenti L değerinin yarısıdır.
CK eylemsizlik momenti L değerinin iki katıdır.
DK ve L eylemsizlik momentleri eşittir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Geometri, eksen ve göreli dağılım eşit olduğundan kütle oranı eylemsizlik momenti oranıdır.
5Zor
Aynı dış boyutlu iki silindirin kütleleri farklıdır. K silindiri düzgün yoğunluklu, L silindiri ise iç kısmında boşluk taşımaktadır. Öğrenci kütle oranının eylemsizlik momenti oranını doğrudan verdiğini söylüyor. Merkez eksenleri için doğru değerlendirme hangisidir?
ADaha ağır cismin eylemsizlik momenti her koşulda daha büyüktür.
BDış boyut eşitliği her zaman aynı kütle dağılımı demektir.
CKütle dağılımları farklı olduğundan yalnız kütle oranı yeterli değildir.
DBoşluk bulunan cismin eylemsizlik momenti mutlaka sıfırdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kütleyle doğrudan orantı, göreli dağılım da aynıyken kullanılır. Boşluk kütlenin eksene göre yerleşimini değiştirir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular