Çözümü göster
Ağırlıkların torkları eşittir. Yer çekimi ivmesi sadeleşir: Kütle 4 × 0,6 / 0,8 = 3 kg olur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir tahterevalli iki çocuk oturduğunda dengede kalabilir, bir cetvel parmağın üstünde dengelenebilir, uzun bir kule rüzgârda devrilmez. Bu olaylar denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramlarıyla açıklanır.
Bir cismin durgun kalması için hem ötelenme hem dönme hareketi yapmaması gerekir. Dengede:
• Cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır (ötelenme dengesi).
• Herhangi bir noktaya göre net tork sıfırdır; saat yönündeki torkların toplamı saat yönünün tersindekilerin toplamına eşittir (dönme dengesi).
Bir cisim bir destek noktasında dengede ise torklar çoğunlukla bu destek noktasına göre yazılır, çünkü destek kuvvetinin torku sıfır olur.
Kütle merkezi, bir cismin ya da cisimler sisteminin bütün kütlesinin toplandığı gibi davrandığı noktadır. Ağırlık merkezi ise cismin ağırlığının etki ettiği noktadır. Yer yüzeyine yakın, yerçekimi alanının her yerde aynı sayılabildiği durumlarda bu iki nokta çakışır. İki noktanın cismin içinde olması gerekmez: halkanın merkezi, halkanın ağırlık merkezidir ama maddenin kendisi orada değildir.
Türdeş (her yerinde aynı yoğunlukta) düzgün geometrik şekillerde ağırlık merkezi geometrik merkezdir: çubuğun ortası, dikdörtgen levhada köşegenlerin kesişimi, daire levhanın ve kürenin merkezi.
Bir cisim, ağırlık merkezinden geçen düşey doğru üzerindeki bir noktadan desteklenirse ya da asılırsa dengede kalır. Bu yüzden bir cismin ağırlık merkezi, farklı noktalardan asıp düşey doğruların kesişimine bakılarak bulunabilir. Kütlesi önemli bir çubukta çubuğun ağırlığı, geometrik merkezden aşağı yönlü tek bir kuvvet gibi alınır ve destek noktasına göre tork denklemine katılır.
Yere oturan bir cismin ağırlık merkezinden inen düşey doğru, taban (destek) yüzeyinin içine düşüyorsa cisim devrilmez; dışına düşüyorsa devrilir. Ağırlık merkezi ne kadar alçak ve taban ne kadar geniş ise cisim o kadar kararlıdır. Bu nedenle yarış arabaları alçak ve geniş yapılır, uzun ve dar taban üzerindeki yüksek yükler kolay devrilir.
Örnek 1. Bir tahterevallinin ortasındaki destek noktasının 2 m solunda 30 kg kütleli bir çocuk oturuyor. Tahterevalli dengede olması için 20 kg kütleli çocuk, destek noktasının sağında kaç m uzağa oturmalıdır?
Dengede $30 \cdot g \cdot 2 = 20 \cdot g \cdot x$ olur ($g$ sadeleşir). $60 = 20x$ ve $x = 3$ m dir.
Örnek 2. Boyu 4 m, kütlesi 8 kg olan türdeş bir çubuk, sol ucundan 1 m uzaktaki bir destek noktasında dengelenmek isteniyor. Çubuğun sol ucuna kaç kg kütle asılmalıdır?
Çubuğun ağırlık merkezi sol uçtan 2 m uzaktadır, yani desteğin 1 m sağındadır. Soldaki $m$ kütlesi desteğin 1 m solundadır. $m \cdot g \cdot 1 = 8 \cdot g \cdot 1$ olduğundan $m = 8$ kg dır.
Örnek 3. Kenarları 40 cm ve 20 cm olan türdeş dikdörtgen levhanın ağırlık merkezi, uzun kenar boyunca ve kısa kenar boyunca hangi uzaklıktadır?
Ağırlık merkezi köşegenlerin kesişim noktasıdır. Bir köşeden uzun kenar boyunca $\dfrac{40}{2} = 20$ cm, kısa kenar boyunca $\dfrac{20}{2} = 10$ cm uzaktadır.
Örnek 4. Aynı kütleli iki dolaptan biri alçak ve geniş tabanlı, diğeri yüksek ve dar tabanlıdır. Hangisi daha kolay devrilir, neden?
Yüksek ve dar tabanlı dolap daha kolay devrilir. Ağırlık merkezi daha yüksektir ve taban daha dardır; hafifçe eğildiğinde ağırlık merkezinden inen düşey doğru taban dışına çıkar ve dolap devrilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.