MegaSoru

Denge 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Denge Konu Anlatımı

Bir tahterevalli iki çocuk oturduğunda dengede kalabilir, bir cetvel parmağın üstünde dengelenebilir, uzun bir kule rüzgârda devrilmez. Bu olaylar denge, kütle merkezi ve ağırlık merkezi kavramlarıyla açıklanır.

Denge

Bir cismin durgun kalması için hem ötelenme hem dönme hareketi yapmaması gerekir. Dengede:
• Cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır (ötelenme dengesi).
• Herhangi bir noktaya göre net tork sıfırdır; saat yönündeki torkların toplamı saat yönünün tersindekilerin toplamına eşittir (dönme dengesi).
Bir cisim bir destek noktasında dengede ise torklar çoğunlukla bu destek noktasına göre yazılır, çünkü destek kuvvetinin torku sıfır olur.

Kütle merkezi ve ağırlık merkezi

Kütle merkezi, bir cismin ya da cisimler sisteminin bütün kütlesinin toplandığı gibi davrandığı noktadır. Ağırlık merkezi ise cismin ağırlığının etki ettiği noktadır. Yer yüzeyine yakın, yerçekimi alanının her yerde aynı sayılabildiği durumlarda bu iki nokta çakışır. İki noktanın cismin içinde olması gerekmez: halkanın merkezi, halkanın ağırlık merkezidir ama maddenin kendisi orada değildir.
Türdeş (her yerinde aynı yoğunlukta) düzgün geometrik şekillerde ağırlık merkezi geometrik merkezdir: çubuğun ortası, dikdörtgen levhada köşegenlerin kesişimi, daire levhanın ve kürenin merkezi.

Destek noktası ve denge

Bir cisim, ağırlık merkezinden geçen düşey doğru üzerindeki bir noktadan desteklenirse ya da asılırsa dengede kalır. Bu yüzden bir cismin ağırlık merkezi, farklı noktalardan asıp düşey doğruların kesişimine bakılarak bulunabilir. Kütlesi önemli bir çubukta çubuğun ağırlığı, geometrik merkezden aşağı yönlü tek bir kuvvet gibi alınır ve destek noktasına göre tork denklemine katılır.

Devrilme ve kararlılık

Yere oturan bir cismin ağırlık merkezinden inen düşey doğru, taban (destek) yüzeyinin içine düşüyorsa cisim devrilmez; dışına düşüyorsa devrilir. Ağırlık merkezi ne kadar alçak ve taban ne kadar geniş ise cisim o kadar kararlıdır. Bu nedenle yarış arabaları alçak ve geniş yapılır, uzun ve dar taban üzerindeki yüksek yükler kolay devrilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir tahterevallinin ortasındaki destek noktasının 2 m solunda 30 kg kütleli bir çocuk oturuyor. Tahterevalli dengede olması için 20 kg kütleli çocuk, destek noktasının sağında kaç m uzağa oturmalıdır?

Dengede $30 \cdot g \cdot 2 = 20 \cdot g \cdot x$ olur ($g$ sadeleşir). $60 = 20x$ ve $x = 3$ m dir.

Örnek 2. Boyu 4 m, kütlesi 8 kg olan türdeş bir çubuk, sol ucundan 1 m uzaktaki bir destek noktasında dengelenmek isteniyor. Çubuğun sol ucuna kaç kg kütle asılmalıdır?

Çubuğun ağırlık merkezi sol uçtan 2 m uzaktadır, yani desteğin 1 m sağındadır. Soldaki $m$ kütlesi desteğin 1 m solundadır. $m \cdot g \cdot 1 = 8 \cdot g \cdot 1$ olduğundan $m = 8$ kg dır.

Örnek 3. Kenarları 40 cm ve 20 cm olan türdeş dikdörtgen levhanın ağırlık merkezi, uzun kenar boyunca ve kısa kenar boyunca hangi uzaklıktadır?

Ağırlık merkezi köşegenlerin kesişim noktasıdır. Bir köşeden uzun kenar boyunca $\dfrac{40}{2} = 20$ cm, kısa kenar boyunca $\dfrac{20}{2} = 10$ cm uzaktadır.

Örnek 4. Aynı kütleli iki dolaptan biri alçak ve geniş tabanlı, diğeri yüksek ve dar tabanlıdır. Hangisi daha kolay devrilir, neden?

Yüksek ve dar tabanlı dolap daha kolay devrilir. Ağırlık merkezi daha yüksektir ve taban daha dardır; hafifçe eğildiğinde ağırlık merkezinden inen düşey doğru taban dışına çıkar ve dolap devrilir.

Özetle

  • Dengede net kuvvet ve net tork sıfırdır.
  • Yer yüzeyine yakın yerçekimi alanında kütle merkezi ile ağırlık merkezi çakışır.
  • Türdeş düzgün şekillerde ağırlık merkezi geometrik merkezdir.
  • Destek noktasına göre saat yönündeki ve tersindeki torklar eşit olduğunda cisim dönmez.
  • Ağırlık merkezinden inen düşey doğru taban içine düşüyorsa cisim devrilmez.

Denge — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Kütlesi ihmal edilen yatay bir çubuk tek destek üzerinde dengededir. Desteğin solunda 0,6 m uzakta 4 kg, sağında 0,8 m uzakta bilinmeyen kütle vardır. Yükler çubuğa asılıdır. Bilinmeyen kütle kaçtır?
A4 kg
B6 kg
C3 kg
D2 kg
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ağırlıkların torkları eşittir. Yer çekimi ivmesi sadeleşir: Kütle 4 × 0,6 / 0,8 = 3 kg olur.
2Kolay
Düzgün yoğunluklu dikdörtgen bir levha, düzgün yer çekimi alanındadır. Ağırlık merkezi nerededir?
AKöşegenlerin kesişiminde
BLevhanın dışındaki herhangi bir noktada
CBir köşesinde
DEn uzun kenarın bir ucunda
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Simetri nedeniyle kütle ve ağırlık merkezi geometrik merkezde, köşegenlerin kesişimindedir.
3Orta
Kütlesiz yatay çubuk tek destek üzerinde dengededir. Solda desteğe 0,9 m uzakta aşağı yönlü 20 N kuvvet vardır. Sağdaki aşağı yönlü 30 N kuvvet destekten kaç metre uzakta uygulanmalıdır?
A0,9 m
B0,6 m
C0,3 m
D1,5 m
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Uzaklık 20 × 0,9 / 30 = 0,6 m olur.
4Orta
Kütlesiz yatay tahterevalli iki asılı yükle dengededir. Soldaki yük desteğe yaklaştırılıyor; sağdaki yükün kütlesi ve yeri değişmiyor. Dengeyi yeniden sağlamak için soldaki yükün kütlesi nasıl değiştirilmelidir?
AAzaltılmalıdır.
BArtırılmalıdır.
CSıfır yapılmalıdır.
DAynı tutulmalıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Sol kol küçüldüğünde aynı tork için soldaki kütle artırılır.
5Zor
Kütlesi ihmal edilen yatay çubuk sol uçtan 1 m uzakta destekleniyor. Sol uçta aşağı yönlü 12 N, sol uçtan 2 m uzakta aşağı yönlü 8 N kuvvet vardır. Yalnız düşey kuvvet taşıyan desteğin üzerinde denge sağlamak için üçüncü kuvvet, sol uçtan 3 m uzakta aşağı yönde uygulanıyor. Üçüncü kuvvet ve destek kuvveti hangi ikilidir?
A10 N ve 30 N
B2 N ve 22 N
C2 N ve 20 N
D4 N ve 24 N
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Destek etrafında Sol tork 12 N·m, mevcut sağ tork 8 N·m olur. Kalan 4 N·m tork için üçüncü kuvvet 4 / 2 = 2 N olur. Yukarı destek kuvveti toplam 22 N olmalıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular