MegaSoru

Dik Piramit 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Dik Piramit Konu Anlatımı

Prizmalar hakkında bildiklerimizden hareketle piramitler için de benzer çıkarımlar yapılabilir. Bu konuda dik piramidin elemanları, yüzey alanı ve hacmi, aynı taban ve yükseklikteki prizma ile karşılaştırılarak incelenir.

Elemanlar

Tabanı çokgen, yan yüzleri ortak bir tepe noktasında birleşen üçgenler olan cisme piramit denir. Tabanın merkezi ile tepeyi birleştiren doğru parçası taban düzlemine dik ise piramit diktir; bu doğru parçasının uzunluğu cisim yüksekliğidir ($h$). Tabanı kare olan dik piramitte (kenarı $a$):
• Yan yüzler eş ikizkenar üçgenlerdir.
• Tepe noktasından bir yan yüzün taban kenarına inen yüksekliğe yan yüz yüksekliği ($l$) denir.
• Yan yüz yüksekliği, cisim yüksekliği ve tabanın kenarının yarısı bir dik üçgen oluşturur: $l^2 = h^2 + \left(\dfrac{a}{2}\right)^2$.
• Yan ayrıt uzunluğu $\sqrt{h^2 + \dfrac{a^2}{2}}$ dir.

Yüzey alanı

Kare dik piramitte yan yüzlerin alanı $4 \cdot \dfrac{a\,l}{2} = 2al$ olduğundan
$$A_{yan} = 2al, \qquad A_{toplam} = a^2 + 2al$$
dir. Prizmada yan yüzler dikdörtgen, piramitte üçgendir; bu yüzden yan yüz yüksekliği piramitte $l > h$ ve aynı taban–yükseklikli prizmanın yan yüz yüksekliğinden büyüktür.

Hacim ve prizma ile ilişkisi

Taban alanı $A_t$ ve yüksekliği $h$ olan dik piramidin hacmi
$$V = \frac{1}{3}\,A_t \cdot h$$
dir; yani aynı tabana ve aynı yüksekliğe sahip prizmanın hacminin üçte biridir. Bu ilişki şöyle görülebilir: ayrıtı $a$ olan bir küp merkezden yüzlere birleştirilirse $6$ eş kare dik piramit oluşur; her birinin tabanı $a^2$, yüksekliği $\dfrac{a}{2}$ olduğundan her birinin hacmi $\dfrac{1}{3}\,a^2 \cdot \dfrac{a}{2} = \dfrac{a^3}{6}$ ve altısı $a^3$ eder.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Taban kenarı $6$, cisim yüksekliği $4$ olan kare dik piramidin yan yüz yüksekliğini, toplam yüzey alanını ve hacmini bulunuz.

$l = \sqrt{4^2 + 3^2} = 5$ tir. $A_{toplam} = 6^2 + 2 \cdot 6 \cdot 5 = 36 + 60 = 96$ dır. $V = \dfrac{1}{3} \cdot 36 \cdot 4 = 48$ dir.

Örnek 2. Aynı tabana ve yüksekliğe sahip bir prizmanın hacmi $90$ ise piramidin hacmi kaçtır?

Piramidin hacmi prizmanınkinin üçte biridir: $\dfrac{90}{3} = 30$.

Örnek 3. Taban kenarı $6$, cisim yüksekliği $4$ olan kare dik piramidin yan ayrıtı kaçtır?

Taban köşegeni yarısı $\dfrac{6\sqrt{2}}{2} = 3\sqrt{2}$ dir. Yan ayrıt $\sqrt{4^2 + (3\sqrt{2})^2} = \sqrt{16 + 18} = \sqrt{34}$ tür.

Örnek 4. Ayrıtı $a$ olan küpün merkezi, her yüzün dört köşesine birleştirilirse kaç piramit oluşur ve her birinin hacmi nedir?

Altı yüz için $6$ eş kare dik piramit oluşur. Her birinin hacmi $\dfrac{a^3}{6}$ dır.

Özetle

  • Kare dik piramitte $l^2 = h^2 + \left(\dfrac{a}{2}\right)^2$ ve yan ayrıt $\sqrt{h^2 + \dfrac{a^2}{2}}$ dir.
  • $A_{toplam} = a^2 + 2al$ dir.
  • $V = \dfrac{1}{3}\,A_t\,h$ dir; aynı taban–yükseklikli prizmanın hacminin üçte biridir.
  • Yan yüz yüksekliği cisim yüksekliğinden büyüktür.
  • Piramit problemleri Pisagorla dik üçgene indirgenir.

Dik Piramit — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Kare tabanlı piramidin yüz, ayrıt ve köşe sayıları için doğru açıklama hangisidir?
A5 yüz, 8 ayrıt, 5 köşe; dört taban köşesine bir tepe eklenir.
B6 yüz, 12 ayrıt, 8 köşe; prizma gibi sayılır.
C5 yüz, 4 ayrıt, 5 köşe; yan ayrıtlar atlanır.
D4 yüz, 8 ayrıt, 4 köşe; taban ve tepe atlanır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir kare taban ve dört üçgen yan yüz vardır. Tabanın dört ayrıtına dört yan ayrıt, dört köşesine tepe eklenir.
2Kolay
ah
Taban kenarı 8 cm, cisim yüksekliği 3 cm olan dik kare piramitte yan yüz yüksekliğini hangi üçgen verir?
ADik kenarlar 8 ve 3; yan yüz yüksekliği $\sqrt{73}$ cm.
BDik kenarlar 4 ve 3; yan yüz yüksekliği 7 cm.
CYan yüz yüksekliği doğrudan 3 cm dir.
DDik kenarlar 4 ve 3; yan yüz yüksekliği 5 cm.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Taban merkezinden kenar ortasına uzaklık 4; $l=\sqrt{4^2+3^2}=5$.
3Orta
Aynı taban ve yüksekliğe sahip prizmanın hacmi 210 santimetreküp. Piramit hacmi ve doğru karşılaştırma hangisidir?
A105 santimetreküp; piramit yarı hacimlidir.
B210 santimetreküp; taban ve yükseklik eşliği hacmi eşitler.
C70 santimetreküp; piramit prizmanın üçte biridir.
D630 santimetreküp; oran ters uygulanır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$V_{piramit}=210/3=70$.
4Orta
Kare tabanlı piramit çadırın iç taban kenarı 3 m, iç cisim yüksekliği 2 m. İç hava hacmi için doğru hesap hangisidir?
A6 metreküp; taban alanı 9 ile 2 çarpılıp üçe bölünür.
B18 metreküp; prizma hacmi kullanılır.
C3 metreküp; taban kenarı alan alınır.
D9 metreküp; üç yerine ikiye bölünür.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$V=3^2\cdot2/3=6$ metreküp.
5Zor
Taban kenarı 12 cm ve yan yüz yüksekliği 10 cm olan dik kare piramidin cisim yüksekliği ve hacmi hangisidir?
A10 cm ve 480 santimetreküp.
B8 cm ve 384 santimetreküp.
C8 cm ve 1152 santimetreküp.
D4 cm ve 192 santimetreküp.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$h^2=10^2-6^2=64$, $h=8$. Hacim $12^2\cdot8/3=384$.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular