Çözümü göster
Bir kare taban ve dört üçgen yan yüz vardır. Tabanın dört ayrıtına dört yan ayrıt, dört köşesine tepe eklenir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Prizmalar hakkında bildiklerimizden hareketle piramitler için de benzer çıkarımlar yapılabilir. Bu konuda dik piramidin elemanları, yüzey alanı ve hacmi, aynı taban ve yükseklikteki prizma ile karşılaştırılarak incelenir.
Tabanı çokgen, yan yüzleri ortak bir tepe noktasında birleşen üçgenler olan cisme piramit denir. Tabanın merkezi ile tepeyi birleştiren doğru parçası taban düzlemine dik ise piramit diktir; bu doğru parçasının uzunluğu cisim yüksekliğidir ($h$). Tabanı kare olan dik piramitte (kenarı $a$):
• Yan yüzler eş ikizkenar üçgenlerdir.
• Tepe noktasından bir yan yüzün taban kenarına inen yüksekliğe yan yüz yüksekliği ($l$) denir.
• Yan yüz yüksekliği, cisim yüksekliği ve tabanın kenarının yarısı bir dik üçgen oluşturur: $l^2 = h^2 + \left(\dfrac{a}{2}\right)^2$.
• Yan ayrıt uzunluğu $\sqrt{h^2 + \dfrac{a^2}{2}}$ dir.
Kare dik piramitte yan yüzlerin alanı $4 \cdot \dfrac{a\,l}{2} = 2al$ olduğundan
$$A_{yan} = 2al, \qquad A_{toplam} = a^2 + 2al$$
dir. Prizmada yan yüzler dikdörtgen, piramitte üçgendir; bu yüzden yan yüz yüksekliği piramitte $l > h$ ve aynı taban–yükseklikli prizmanın yan yüz yüksekliğinden büyüktür.
Taban alanı $A_t$ ve yüksekliği $h$ olan dik piramidin hacmi
$$V = \frac{1}{3}\,A_t \cdot h$$
dir; yani aynı tabana ve aynı yüksekliğe sahip prizmanın hacminin üçte biridir. Bu ilişki şöyle görülebilir: ayrıtı $a$ olan bir küp merkezden yüzlere birleştirilirse $6$ eş kare dik piramit oluşur; her birinin tabanı $a^2$, yüksekliği $\dfrac{a}{2}$ olduğundan her birinin hacmi $\dfrac{1}{3}\,a^2 \cdot \dfrac{a}{2} = \dfrac{a^3}{6}$ ve altısı $a^3$ eder.
Örnek 1. Taban kenarı $6$, cisim yüksekliği $4$ olan kare dik piramidin yan yüz yüksekliğini, toplam yüzey alanını ve hacmini bulunuz.
$l = \sqrt{4^2 + 3^2} = 5$ tir. $A_{toplam} = 6^2 + 2 \cdot 6 \cdot 5 = 36 + 60 = 96$ dır. $V = \dfrac{1}{3} \cdot 36 \cdot 4 = 48$ dir.
Örnek 2. Aynı tabana ve yüksekliğe sahip bir prizmanın hacmi $90$ ise piramidin hacmi kaçtır?
Piramidin hacmi prizmanınkinin üçte biridir: $\dfrac{90}{3} = 30$.
Örnek 3. Taban kenarı $6$, cisim yüksekliği $4$ olan kare dik piramidin yan ayrıtı kaçtır?
Taban köşegeni yarısı $\dfrac{6\sqrt{2}}{2} = 3\sqrt{2}$ dir. Yan ayrıt $\sqrt{4^2 + (3\sqrt{2})^2} = \sqrt{16 + 18} = \sqrt{34}$ tür.
Örnek 4. Ayrıtı $a$ olan küpün merkezi, her yüzün dört köşesine birleştirilirse kaç piramit oluşur ve her birinin hacmi nedir?
Altı yüz için $6$ eş kare dik piramit oluşur. Her birinin hacmi $\dfrac{a^3}{6}$ dır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.