MegaSoru

Çemberde Kiriş ve Teğet Özellikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Çemberde Kiriş ve Teğet Özellikleri Konu Anlatımı

Kirişlerin ve teğetlerin uzunlukları arasındaki ilişkiler, çemberle ilgili pek çok problemin anahtarıdır. Bu konuda kiriş ve teğet özellikleri varsayım, genelleme ve ispat yoluyla incelenir.

Kiriş özellikleri

Bir çemberde:
• Eş kirişler eş yayları ayırır ve merkeze eşit uzaklıktadır; tersine, merkeze eşit uzaklıktaki kirişler eştir.
• Merkezden kirişe indirilen dikme kirişi ortalar. Bu yüzden kiriş uzunluğu, yarıçap ve merkeze uzaklık bir dik üçgenin kenarlarıdır.
• Paralel iki kirişin arasında kalan yaylar eştir.
• Merkeze daha yakın olan kiriş daha uzundur; çap merkeze en yakın (uzaklığı $0$) olan ve en uzun kiriştir.

Teğet özellikleri

Çemberin dışındaki bir $P$ noktasından çembere çizilen iki teğetin $P$ ile değme noktaları arasındaki uzunlukları eşittir: $PA = PB$. İspat: $OA \perp PA$ ve $OB \perp PB$ dir; $OA = OB = r$ ve $OP$ ortak olduğundan Pisagor teoremiyle $PA^2 = OP^2 - r^2 = PB^2$ ve $PA = PB$ bulunur. Ayrıca:
• $OP$ doğrusu $\widehat{APB}$ açısını ve $\widehat{AOB}$ açısını ortalar.
• $m(\widehat{APB}) + m(\widehat{AOB}) = 180^\circ$ dir (çünkü $OAPB$ dörtgeninde iki açı $90^\circ$ dir).
• Teğet uzunluğu, $OP = d$ olmak üzere $\sqrt{d^2 - r^2}$ dir.

İspat ve çıkarım

Kiriş ve teğet özellikleri, eş üçgenler ve Pisagor teoremi kullanılarak ispatlanır. Örneğin merkezden kirişe indirilen dikmenin kirişi ortaladığı, iki dik üçgenin hipotenüs–kenar eşliğinden gelir. Varsayım ve genellemeler farklı çizimlerde sınanmalı; tek bir çizim ispat sayılmamalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Yarıçapı $13$ olan çemberde $24$ uzunluğundaki bir kirişin merkeze uzaklığı kaçtır?

Yarı kiriş $12$ dir. Uzaklık $\sqrt{13^2 - 12^2} = \sqrt{25} = 5$ tir.

Örnek 2. Bir dış nokta olan $P$ den çembere $PA$ ve $PB$ teğetleri çizilmiştir ve $m(\widehat{APB}) = 60^\circ$ dir. $PAB$ üçgeni hakkında ne söylenir?

$PA = PB$ olduğundan $PAB$ ikizkenar üçgendir. Tepe açısı $60^\circ$ olduğunda taban açıları da $\dfrac{180^\circ - 60^\circ}{2} = 60^\circ$ olur; üçgen eşkenardır.

Örnek 3. Çemberin yarıçapı $6$, dış nokta $P$ nin merkeze uzaklığı $10$ dur. $P$ den çizilen teğetin uzunluğu kaçtır?

Teğet uzunluğu $\sqrt{10^2 - 6^2} = \sqrt{64} = 8$ dir.

Örnek 4. $AB$ ve $CD$ kirişleri merkeze $4$ er birim uzaklıktadır. $AB = 10$ ise $CD$ kaçtır?

Merkeze eşit uzaklıktaki kirişler eşittir; $CD = AB = 10$ dur.

Özetle

  • Eş kirişler eş yayları ayırır ve merkeze eşit uzaklıktadır.
  • Merkezden kirişe indirilen dikme kirişi ortalar; kiriş problemleri dik üçgene dönüşür.
  • Dış noktadan çizilen iki teğetin uzunlukları eşittir: $PA = PB$; teğet uzunluğu $\sqrt{d^2 - r^2}$ dir.
  • Dış noktadan çizilen iki teğetin arasındaki açı ile ilgili merkez açı toplamı $180^\circ$ dir.
  • Özellikler eş üçgenler ve Pisagor ile ispatlanır; tek çizim ispat değildir.

Çemberde Kiriş ve Teğet Özellikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
OABCDŞekil ölçekli değildir.
Aynı çemberde $AB=CD$. Küçük AB yayı 76 derece ise küçük CD yayı için hangi gerekçe doğrudur?
A76 derecedir; eş kirişler eş küçük yayları belirler.
B152 derecedir; yay iki kat alınır.
C38 derecedir; yay yarılanır.
D284 derecedir; büyük yay cevap alınır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Aynı çemberde kiriş uzunluklarının eşitliği küçük yay ölçülerinin eşitliğini verir.
2Kolay
OABHŞekil ölçekli değildir.
O merkezinden AB kirişine OH dikmesi çiziliyor. $AB=22$ cm ise AH ve HB nasıl bulunur?
Aİkisi 22 cm; tam kiriş alınır.
B$AH=10$, $HB=12$ cm; diklik eşitlik vermez.
CYarıçap olmadan belirlenemez.
Dİkisi 11 cm; dikme kirişi ortalar.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Merkezden inen dikme kirişi iki eş parçaya böler; $22/2=11$.
3Orta
OABPŞekil ölçekli değildir.
P dış noktasından PA ve PB teğetleri çiziliyor; $PA=11$ cm. PB hakkında hangi sonuç zorunludur?
A11 cm; aynı dış noktadan teğet parçaları eşittir.
B22 cm; iki parça olduğundan iki kat alınır.
CYarıçap bilinmeden bulunamaz.
D11 cm; çemberdeki bütün teğet parçaları her noktadan aynı uzunluktadır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Eşlik aynı dış noktaya ve aynı çembere aittir; $PB=PA=11$.
4Orta
OABHŞekil ölçekli değildir.
OH, AB ye diktir ve H kiriş üzerindedir. OHA ve OHB üçgenlerini eşleştirerek $AH=HB$ ispatında hangi başlangıç doğrudur?
A$OA=OB$ yarıçaplardır, OH ortaktır ve H deki açılar 90 dır; hipotenüs–dik kenar eşliği uygulanır.
B$AH=HB$ başlangıçta kabul edilir; sonra aynı eşitlik sonuç olarak yazılır.
C$OA=OB$ tek başına bütün üçgenleri eşit yapar.
DH deki dik açı $OA=OH$ yapar.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Dik üçgenlerde eş hipotenüsler ve ortak dik kenar eşliği sağlar; $AH=HB$ sonuçtur, ön kabul değildir.
5Zor
OABPŞekil ölçekli değildir.
P den PA, PB teğetlerinin toplamı 36 cm,$OP=30$ cm. Çemberin yarıçapı hangisidir?
A24 cm; her teğet 18 cm dir.
B18 cm; teğet yarıçap sanılır.
C12 cm; $30-18$ doğrudan alınır.
DGerçek yarıçap yoktur; 36 dik kenar alınır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$PA=PB$ olduğundan her biri 18. $r^2=30^2-18^2=576$, $r=24$.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular