MegaSoru

Çemberin Elemanları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Çemberin Elemanları Konu Anlatımı

Çember, bir düzlemde sabit bir noktaya (merkez) eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir. Tekerlek, saat kadranı ya da sulama düzeneği gibi pek çok nesne çemberle modellenir. Bu konuda çemberin elemanları ve aralarındaki ilişkiler incelenir.

Çemberin elemanları

Merkezi $O$, yarıçapı $r$ olan çemberde:
• Merkezi çember üzerindeki bir noktaya birleştiren doğru parçasına yarıçap denir; uzunluğu $r$ dir.
• Çember üzerindeki iki noktayı birleştiren doğru parçasına kiriş denir. Merkezden geçen kirişe çap denir; uzunluğu $2r$ dir ve en uzun kiriştir.
• Çemberi iki noktada kesen doğruya kesen, yalnız bir noktada değen doğruya teğet denir. Değme noktası çember üzerindedir.
• Çemberin iki nokta arasında kalan parçasına yay denir. Bir kirişin çemberde ayırdığı iki yaydan küçük olana küçük yay, büyük olana büyük yay denir; çap iki yarım yay ayırır.
• Yayı gören ve köşesi merkez olan açıya merkez açı denir; ölçüsü gördüğü yayın ölçüsüne eşittir.

Temel ilişkiler

• Teğet, değme noktasındaki yarıçapa diktir: $OT \perp d$.
• Merkezden bir kirişe indirilen dikme kirişi iki eş parçaya ayırır; tersine, bir kirişin orta noktası ile merkezi birleştiren doğru kirişe diktir.
• Çap, bir kirişe dik ise o kirişi ortalar ve gördüğü yayı da ortalar.
• Bir doğru bir çemberi en çok iki noktada keser.

Doğru ile çemberin konumu

Merkezin $d$ doğrusuna uzaklığı $u$ olsun:
• $u < r$ ise doğru çemberi iki noktada keser (kesen).
• $u = r$ ise doğru çembere teğettir.
• $u > r$ ise doğru çemberi kesmez.
Kesenin çemberde ayırdığı kirişin uzunluğu, merkezden dik indirilerek Pisagor teoremiyle bulunur: yarı kiriş uzunluğu $\sqrt{r^2 - u^2}$ dir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Yarıçapı $5$ olan bir çemberde merkeze $3$ uzaklıktaki kirişin uzunluğu kaçtır?

Merkezden kirişe dik inilirse yarı kiriş $\sqrt{5^2 - 3^2} = \sqrt{16} = 4$ olur. Kiriş $2 \cdot 4 = 8$ birimdir.

Örnek 2. Uzunluğu $16$ olan bir kiriş, yarıçapı $10$ olan çemberde merkezden kaç birim uzaktadır?

Yarı kiriş $8$ dir. Merkeze uzaklık $\sqrt{10^2 - 8^2} = \sqrt{36} = 6$ dır.

Örnek 3. Çember dışındaki bir $P$ noktasının merkeze uzaklığı $13$, yarıçap $5$ tir. $P$ den çizilen teğetin $P$ ile değme noktası arasındaki uzunluğu kaçtır?

Değme noktası $T$ olsun. $OT \perp PT$ olduğundan $OTP$ dik üçgendir ve $PT = \sqrt{13^2 - 5^2} = \sqrt{144} = 12$ dir.

Örnek 4. Bir doğrunun yarıçapı $4$ olan çemberin merkezine uzaklığı $4$ ise doğru çembere göre hangi konumdadır?

Uzaklık yarıçapa eşit olduğundan doğru çembere teğettir ve çemberle yalnız bir noktayı paylaşır.

Özetle

  • Çap en uzun kiriştir ve uzunluğu $2r$ dir.
  • Teğet, değme noktasındaki yarıçapa diktir.
  • Merkezden kirişe inen dikme kirişi ortalar; yarı kiriş $\sqrt{r^2 - u^2}$ dir.
  • Merkezin doğruya uzaklığı yarıçaptan küçükse kesen, eşitse teğet, büyükse ayrıktır.
  • Merkez açının ölçüsü gördüğü yayın ölçüsüne eşittir.

Çemberin Elemanları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
OABŞekil ölçekli değildir.
O merkezli çemberde A ve B çember üzerindedir; AB doğru parçası merkezden geçmiyor. OA ve AB sırasıyla hangi elemanlardır?
AÇap ve kiriş.
BYarıçap ve teğet.
CKiriş ve yay.
DYarıçap ve kiriş.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Merkezden çember noktasına parça yarıçaptır. Uçları çemberde olan doğru parçası kiriştir; merkezden geçmezse çap değildir.
2Kolay
Yarıçapı 7 cm olan çemberde bir kirişin uzunluğu için hangi üst sınır ve eşitlik durumu doğrudur?
AEn fazla 14 cm; eşitlik yalnız kiriş merkezden geçerse olur.
BEn fazla 7 cm; eşitlik yarıçapta olur.
CEn fazla 21 cm; tüm kirişlerde eşitlik olabilir.
DHer kiriş 14 cm dir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Çap en uzun kiriştir ve 2 r uzunluğundadır. Çap olmayan kiriş daha kısadır.
3Orta
T noktasında çembere teğet olan d doğrusu ile OT yarıçapı arasındaki açı kaç derecedir?
A$0^\circ$
B$45^\circ$
C$90^\circ$
D$180^\circ$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Teğet, temas noktasına çizilen yarıçapa diktir; dik açı 90 derecedir.
4Orta
Yarıçap 6 cm, merkezden d doğrusuna dik uzaklık 4 cm. d nin çemberle konumu hangi gerekçeyle bulunur?
A4 < 6 olduğundan iki noktada keser; kesendir.
B4 < 6 olduğundan tek noktada temas eder.
C4 < 6 olduğundan ayrık kalır.
Dİki sayı farklı olduğundan konum belirlenemez.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Merkez–doğru uzaklığı yarıçaptan küçükse doğru çemberin iç bölgesinden geçer ve iki noktada keser.
5Zor
PT teğet ve OT yarıçap iken bir öğrenci $PT^2=OP^2+OT^2$ yazıyor. Doğru düzeltme hangisidir?
ADik açı T dedir; hipotenüs OP, doğru eşitlik $OP^2=OT^2+PT^2$ dir.
BDik açı O dadır; eşitlik doğrudur.
CTeğet yarıçapa paraleldir; Pisagor uygulanmaz.
DHerhangi bir kenar hipotenüs seçilebilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Teğet–yarıçap dikliği temas noktasındadır; karşı kenar OP olduğundan kare toplamı ona eşittir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular