Çözümü göster
Merkezden çember noktasına parça yarıçaptır. Uçları çemberde olan doğru parçası kiriştir; merkezden geçmezse çap değildir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Çember, bir düzlemde sabit bir noktaya (merkez) eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir. Tekerlek, saat kadranı ya da sulama düzeneği gibi pek çok nesne çemberle modellenir. Bu konuda çemberin elemanları ve aralarındaki ilişkiler incelenir.
Merkezi $O$, yarıçapı $r$ olan çemberde:
• Merkezi çember üzerindeki bir noktaya birleştiren doğru parçasına yarıçap denir; uzunluğu $r$ dir.
• Çember üzerindeki iki noktayı birleştiren doğru parçasına kiriş denir. Merkezden geçen kirişe çap denir; uzunluğu $2r$ dir ve en uzun kiriştir.
• Çemberi iki noktada kesen doğruya kesen, yalnız bir noktada değen doğruya teğet denir. Değme noktası çember üzerindedir.
• Çemberin iki nokta arasında kalan parçasına yay denir. Bir kirişin çemberde ayırdığı iki yaydan küçük olana küçük yay, büyük olana büyük yay denir; çap iki yarım yay ayırır.
• Yayı gören ve köşesi merkez olan açıya merkez açı denir; ölçüsü gördüğü yayın ölçüsüne eşittir.
• Teğet, değme noktasındaki yarıçapa diktir: $OT \perp d$.
• Merkezden bir kirişe indirilen dikme kirişi iki eş parçaya ayırır; tersine, bir kirişin orta noktası ile merkezi birleştiren doğru kirişe diktir.
• Çap, bir kirişe dik ise o kirişi ortalar ve gördüğü yayı da ortalar.
• Bir doğru bir çemberi en çok iki noktada keser.
Merkezin $d$ doğrusuna uzaklığı $u$ olsun:
• $u < r$ ise doğru çemberi iki noktada keser (kesen).
• $u = r$ ise doğru çembere teğettir.
• $u > r$ ise doğru çemberi kesmez.
Kesenin çemberde ayırdığı kirişin uzunluğu, merkezden dik indirilerek Pisagor teoremiyle bulunur: yarı kiriş uzunluğu $\sqrt{r^2 - u^2}$ dir.
Örnek 1. Yarıçapı $5$ olan bir çemberde merkeze $3$ uzaklıktaki kirişin uzunluğu kaçtır?
Merkezden kirişe dik inilirse yarı kiriş $\sqrt{5^2 - 3^2} = \sqrt{16} = 4$ olur. Kiriş $2 \cdot 4 = 8$ birimdir.
Örnek 2. Uzunluğu $16$ olan bir kiriş, yarıçapı $10$ olan çemberde merkezden kaç birim uzaktadır?
Yarı kiriş $8$ dir. Merkeze uzaklık $\sqrt{10^2 - 8^2} = \sqrt{36} = 6$ dır.
Örnek 3. Çember dışındaki bir $P$ noktasının merkeze uzaklığı $13$, yarıçap $5$ tir. $P$ den çizilen teğetin $P$ ile değme noktası arasındaki uzunluğu kaçtır?
Değme noktası $T$ olsun. $OT \perp PT$ olduğundan $OTP$ dik üçgendir ve $PT = \sqrt{13^2 - 5^2} = \sqrt{144} = 12$ dir.
Örnek 4. Bir doğrunun yarıçapı $4$ olan çemberin merkezine uzaklığı $4$ ise doğru çembere göre hangi konumdadır?
Uzaklık yarıçapa eşit olduğundan doğru çembere teğettir ve çemberle yalnız bir noktayı paylaşır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.