MegaSoru

Hâl Değişiminde Isı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Hâl Değişiminde Isı Konu Anlatımı

Buz eriyip su, su kaynayıp buhar olur. Bu konuda saf bir maddenin hâl değiştirmesi sırasında sıcaklığın nasıl davrandığını ve hâl değişimi için gereken ısının neye bağlı olduğunu öğreniyoruz.

Hâl değişimi ve sabit sıcaklık

Maddenin katı, sıvı ve gaz hâlleri arasında geçiş yapmasına hâl değişimi denir. Erime (katıdan sıvıya), donma (sıvıdan katıya), buharlaşma (sıvıdan gaza) ve yoğuşma (gazdan sıvıya) hâl değişimleridir.
Saf bir madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kalır. Örneğin 0 °C'deki buza ısı verildiğinde buz erimeye başlar; buzun tamamı eriyene kadar karışımın sıcaklığı 0 °C'de kalır. Bu sürede verilen ısı sıcaklığı artırmaya değil, maddenin taneciklerinin düzenini değiştirmeye harcanır. Erime ve kaynama sırasında madde ısı alır; donma ve yoğuşma sırasında ısı verir.

Hâl değiştirme ısısı

Hâl değiştirme sıcaklığındaki saf bir maddenin 1 gramının hâl değiştirmesi için gereken ısıya hâl değiştirme ısısı denir ve L ile gösterilir. Erime için gereken ısıya erime ısısı, kaynama için gereken ısıya buharlaşma ısısı denir. Hâl değiştirme ısısı maddenin ayırt edici bir özelliğidir.
Hâl değişimi için gereken ısı:
$Q = m \cdot L$
Isı kütleyle doğru orantılıdır; iki kat buzu eritmek için iki kat ısı gerekir. Büyük buz kütlelerinin erimesi bu yüzden daha uzun sürer. Hâl değişimi için gereken ısı maddenin cinsine de bağlıdır.

Sıcaklık–ısı grafiği

Bir maddeye sabit hızla ısı verilirken sıcaklığının verilen ısıyla değişimi grafikle gösterilebilir. Grafikte sıcaklığın arttığı eğik bölümler, maddenin tek bir hâlde ısındığı aralıklardır; bu bölümlerde $Q = m c \Delta T$ kullanılır. Sıcaklığın sabit kaldığı yatay bölümler hâl değişimini gösterir; bu bölümlerde $Q = m L$ kullanılır. Yatay bölümün uzunluğu hâl değişimi için verilen ısıya eşittir.
Hâl değişiminin gerçekleştiği sıcaklık basınca ve maddenin saflığına bağlıdır. Yüksek yerlerde açık hava basıncı düşük olduğu için su daha düşük sıcaklıkta kaynar. Buzlu yollara tuz dökülmesi, tuzlu suyun daha düşük sıcaklıkta donması nedeniyledir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Erime ısısı 80 cal/g olan buzun 0 °C'deki 50 g'ını tamamen eritmek için kaç kalori ısı gerekir?

$Q = m L = 50 \cdot 80 = 4000$ cal olur. Erime boyunca sıcaklık 0 °C'de kalır.

Örnek 2. 0 °C'deki buz ve su karışımına ısı veriliyor, ama termometre bir süre 0 °C göstermeye devam ediyor. Bunun nedeni nedir?

Verilen ısı buzun erimesine harcanmaktadır. Saf bir madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kalır; buzun tamamı eriyene kadar sıcaklık artmaz.

Örnek 3. Bir maddenin sıcaklık–ısı grafiğinde iki yatay bölüm vardır. Bu bölümler neyi gösterir?

Yatay bölümler sıcaklığın sabit kaldığı hâl değişimi aralıklarıdır. Alt sıcaklıktaki yatay bölüm erimeyi, üst sıcaklıktaki yatay bölüm kaynamayı gösterir.

Özetle

  • Saf bir madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kalır.
  • Erime ve kaynamada madde ısı alır, donma ve yoğuşmada ısı verir.
  • Hâl değişimi için gereken ısı $Q = m L$ ile hesaplanır.
  • Hâl değiştirme ısısı maddenin ayırt edici bir özelliğidir.
  • Hâl değişiminin sıcaklığı basınca ve saflığa bağlıdır.

Hâl Değişiminde Isı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Erime sıcaklığındaki saf bir katıya ısı verilmeye devam ediliyor. Katının tamamı eriyinceye kadar geçen sürede verilen ısı ne için harcanır?
AKatının sıcaklığını yükseltmek için
BTanecikler arasındaki bağları zayıflatarak hâl değişimini sağlamak için
CKatının kütlesini artırmak için
DKatının öz ısısını büyütmek için
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Erime sırasında verilen ısı tanecikler arası etkileşimleri zayıflatmak için kullanılır. Taneciklerin ortalama kinetik enerjisi değişmediğinden sıcaklık sabit kalır.
2Kolay
Bir maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesine ne ad verilir?
AErime
BDonma
CYoğuşma
DBuharlaşma
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Katı hâlden sıvı hâle geçiş erime olarak adlandırılır; bu sırada madde çevreden ısı alır.
3Orta
Saf bir madde, erime sıcaklığında sabit bir ısıtıcıyla ısıtılıyor. Maddenin tamamı eriyinceye kadar sıcaklığında ve aldığı ısıda nasıl bir değişim gözlenir?
ASıcaklık sürekli artar, ısı alımı durur.
BSıcaklık sürekli azalır, ısı alımı sürer.
CSıcaklık sabit kalır, ısı alımı sürer.
DSıcaklık önce artar, sonra azalır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Hâl değişimi tamamlanıncaya kadar madde ısı almaya devam eder; alınan ısı hâl değişiminde kullanıldığı için sıcaklık sabit kalır.
4Orta
Hâl değiştirme sıcaklığındaki bir maddenin 1 gramının tamamen hâl değiştirmesi için gereken ısıya ne ad verilir?
AÖz ısı
BIsı sığası
Cİç enerji
DHâl değiştirme ısısı
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Birim kütlenin hâl değiştirmesi için gereken ısı hâl değiştirme ısısıdır; madde cinsine göre değişir.
5Zor
Erime sıcaklığındaki 250 g buzun tamamı erirken 20 000 cal ısı aldığı ölçülüyor. Buzun erime ısısı kaç cal/g'dır?
A40
B50
C100
D80
Çözümü göster
Doğru cevap: D
$L = Q / m = 20\,000 / 250 = 80$ cal/g bulunur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular