Çözümü göster
Erime sırasında verilen ısı tanecikler arası etkileşimleri zayıflatmak için kullanılır. Taneciklerin ortalama kinetik enerjisi değişmediğinden sıcaklık sabit kalır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Buz eriyip su, su kaynayıp buhar olur. Bu konuda saf bir maddenin hâl değiştirmesi sırasında sıcaklığın nasıl davrandığını ve hâl değişimi için gereken ısının neye bağlı olduğunu öğreniyoruz.
Maddenin katı, sıvı ve gaz hâlleri arasında geçiş yapmasına hâl değişimi denir. Erime (katıdan sıvıya), donma (sıvıdan katıya), buharlaşma (sıvıdan gaza) ve yoğuşma (gazdan sıvıya) hâl değişimleridir.
Saf bir madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kalır. Örneğin 0 °C'deki buza ısı verildiğinde buz erimeye başlar; buzun tamamı eriyene kadar karışımın sıcaklığı 0 °C'de kalır. Bu sürede verilen ısı sıcaklığı artırmaya değil, maddenin taneciklerinin düzenini değiştirmeye harcanır. Erime ve kaynama sırasında madde ısı alır; donma ve yoğuşma sırasında ısı verir.
Hâl değiştirme sıcaklığındaki saf bir maddenin 1 gramının hâl değiştirmesi için gereken ısıya hâl değiştirme ısısı denir ve L ile gösterilir. Erime için gereken ısıya erime ısısı, kaynama için gereken ısıya buharlaşma ısısı denir. Hâl değiştirme ısısı maddenin ayırt edici bir özelliğidir.
Hâl değişimi için gereken ısı:
$Q = m \cdot L$
Isı kütleyle doğru orantılıdır; iki kat buzu eritmek için iki kat ısı gerekir. Büyük buz kütlelerinin erimesi bu yüzden daha uzun sürer. Hâl değişimi için gereken ısı maddenin cinsine de bağlıdır.
Bir maddeye sabit hızla ısı verilirken sıcaklığının verilen ısıyla değişimi grafikle gösterilebilir. Grafikte sıcaklığın arttığı eğik bölümler, maddenin tek bir hâlde ısındığı aralıklardır; bu bölümlerde $Q = m c \Delta T$ kullanılır. Sıcaklığın sabit kaldığı yatay bölümler hâl değişimini gösterir; bu bölümlerde $Q = m L$ kullanılır. Yatay bölümün uzunluğu hâl değişimi için verilen ısıya eşittir.
Hâl değişiminin gerçekleştiği sıcaklık basınca ve maddenin saflığına bağlıdır. Yüksek yerlerde açık hava basıncı düşük olduğu için su daha düşük sıcaklıkta kaynar. Buzlu yollara tuz dökülmesi, tuzlu suyun daha düşük sıcaklıkta donması nedeniyledir.
Örnek 1. Erime ısısı 80 cal/g olan buzun 0 °C'deki 50 g'ını tamamen eritmek için kaç kalori ısı gerekir?
$Q = m L = 50 \cdot 80 = 4000$ cal olur. Erime boyunca sıcaklık 0 °C'de kalır.
Örnek 2. 0 °C'deki buz ve su karışımına ısı veriliyor, ama termometre bir süre 0 °C göstermeye devam ediyor. Bunun nedeni nedir?
Verilen ısı buzun erimesine harcanmaktadır. Saf bir madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kalır; buzun tamamı eriyene kadar sıcaklık artmaz.
Örnek 3. Bir maddenin sıcaklık–ısı grafiğinde iki yatay bölüm vardır. Bu bölümler neyi gösterir?
Yatay bölümler sıcaklığın sabit kaldığı hâl değişimi aralıklarıdır. Alt sıcaklıktaki yatay bölüm erimeyi, üst sıcaklıktaki yatay bölüm kaynamayı gösterir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.