Çözümü göster
Sıcaklık farkı bulunan iki cisim arasında net ısı aktarımı, sıcaklığı yüksek olan cisimden sıcaklığı düşük olan cisme doğru gerçekleşir. Kütle, hacim ve öz ısı bu yönü belirlemez.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Sıcak bir çay bardağını masada bıraktığımızda bir süre sonra soğur ve oda sıcaklığına yaklaşır. Bu konuda farklı sıcaklıktaki maddeler temas edince ne olduğunu ve ısıl dengenin nasıl oluştuğunu öğreniyoruz.
Sıcaklıkları farklı iki madde temas ettiğinde sıcaklığı yüksek olandan düşük olana ısı aktarılır. Sıcak maddenin sıcaklığı düşer, soğuk maddenin sıcaklığı yükselir. Bu aktarım iki maddenin sıcaklıkları eşitlenene kadar sürer. Sıcaklıklar eşitlendiğinde ısı aktarımı durur; bu duruma ısıl denge denir.
Isıl dengede iki maddenin sıcaklıkları eşittir; iç enerjileri ise eşit olmak zorunda değildir. Sınıfta bırakılan sıcak suyun bir süre sonra oda sıcaklığına yaklaşması, suyun çevreyle ısıl dengeye gelmesidir.
Dışarıyla ısı alışverişi olmayan (yalıtılmış) bir sistemde, sıcak maddenin verdiği ısı soğuk maddenin aldığı ısıya eşittir:
Verilen ısı = Alınan ısı
Bu yüzden son sıcaklık her zaman iki maddenin ilk sıcaklıklarının arasındadır. Son sıcaklık, iki maddenin kütlesine ve öz ısısına bağlıdır. Eşit kütleli ve aynı maddeden yapılmış iki maddenin son sıcaklığı ilk sıcaklıklarının tam ortasıdır. Kütlesi ya da ısı sığası büyük olan madde, son sıcaklığı kendi ilk sıcaklığına daha yakın bir değere çeker.
Isıl dengeyi incelemek için farklı sıcaklıktaki maddeler bir kapta karıştırılır ve sıcaklıklar belirli aralıklarla ölçülüp bir tabloya kaydedilir. Tabloya maddelerin ilk sıcaklıkları, son sıcaklıkları, kütleleri ve cinsleri yazılır.
Sıcaklık–zaman verisinde sıcak maddenin sıcaklığı azalırken soğuk maddeninki artar ve iki değer zamanla birbirine yaklaşır. Sıcaklıkların artık değişmediği an ısıl dengeye ulaşıldığını gösterir. Gerçek deneylerde kap ve çevre de ısı alışverişine katıldığı için son sıcaklık hesaplanan değerden biraz farklı çıkabilir.
Örnek 1. Aynı maddeden, eşit kütleli iki su örneği karıştırılıyor; biri 20 °C, diğeri 60 °C. Dışarıyla ısı alışverişi yoksa son sıcaklık nedir?
Kütleler ve maddeler aynı olduğu için son sıcaklık ilk sıcaklıkların ortasıdır: (20 + 60) / 2 = 40 °C.
Örnek 2. 40 °C'deki bir metal parçası 10 °C'deki suya konuyor. Isıl dengedeki son sıcaklık hakkında ne söylenebilir?
Isı metalden suya aktarılır. Son sıcaklık iki ilk sıcaklığın arasında, yani 10 °C ile 40 °C arasında olur. Tam değeri kütlelere ve öz ısılara bağlıdır.
Örnek 3. Isıl denge deneyinde sıcak suyun sıcaklığı 70, 55, 48, 46, 46 °C olarak ölçülüyor. Bu veriden ne çıkarılır?
Sıcaklık önce hızla, sonra yavaşça azalıyor ve son iki ölçümde değişmiyor. Bu, son ölçümlerde ısıl dengeye ulaşıldığını gösterir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.