MegaSoru

Isıl Denge: Ölçüm ve Veri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Isıl Denge: Ölçüm ve Veri Konu Anlatımı

Sıcak bir çay bardağını masada bıraktığımızda bir süre sonra soğur ve oda sıcaklığına yaklaşır. Bu konuda farklı sıcaklıktaki maddeler temas edince ne olduğunu ve ısıl dengenin nasıl oluştuğunu öğreniyoruz.

Isıl denge nedir?

Sıcaklıkları farklı iki madde temas ettiğinde sıcaklığı yüksek olandan düşük olana ısı aktarılır. Sıcak maddenin sıcaklığı düşer, soğuk maddenin sıcaklığı yükselir. Bu aktarım iki maddenin sıcaklıkları eşitlenene kadar sürer. Sıcaklıklar eşitlendiğinde ısı aktarımı durur; bu duruma ısıl denge denir.
Isıl dengede iki maddenin sıcaklıkları eşittir; iç enerjileri ise eşit olmak zorunda değildir. Sınıfta bırakılan sıcak suyun bir süre sonra oda sıcaklığına yaklaşması, suyun çevreyle ısıl dengeye gelmesidir.

Alınan ve verilen ısı

Dışarıyla ısı alışverişi olmayan (yalıtılmış) bir sistemde, sıcak maddenin verdiği ısı soğuk maddenin aldığı ısıya eşittir:
Verilen ısı = Alınan ısı
Bu yüzden son sıcaklık her zaman iki maddenin ilk sıcaklıklarının arasındadır. Son sıcaklık, iki maddenin kütlesine ve öz ısısına bağlıdır. Eşit kütleli ve aynı maddeden yapılmış iki maddenin son sıcaklığı ilk sıcaklıklarının tam ortasıdır. Kütlesi ya da ısı sığası büyük olan madde, son sıcaklığı kendi ilk sıcaklığına daha yakın bir değere çeker.

Isıl denge deneyleri

Isıl dengeyi incelemek için farklı sıcaklıktaki maddeler bir kapta karıştırılır ve sıcaklıklar belirli aralıklarla ölçülüp bir tabloya kaydedilir. Tabloya maddelerin ilk sıcaklıkları, son sıcaklıkları, kütleleri ve cinsleri yazılır.
Sıcaklık–zaman verisinde sıcak maddenin sıcaklığı azalırken soğuk maddeninki artar ve iki değer zamanla birbirine yaklaşır. Sıcaklıkların artık değişmediği an ısıl dengeye ulaşıldığını gösterir. Gerçek deneylerde kap ve çevre de ısı alışverişine katıldığı için son sıcaklık hesaplanan değerden biraz farklı çıkabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Aynı maddeden, eşit kütleli iki su örneği karıştırılıyor; biri 20 °C, diğeri 60 °C. Dışarıyla ısı alışverişi yoksa son sıcaklık nedir?

Kütleler ve maddeler aynı olduğu için son sıcaklık ilk sıcaklıkların ortasıdır: (20 + 60) / 2 = 40 °C.

Örnek 2. 40 °C'deki bir metal parçası 10 °C'deki suya konuyor. Isıl dengedeki son sıcaklık hakkında ne söylenebilir?

Isı metalden suya aktarılır. Son sıcaklık iki ilk sıcaklığın arasında, yani 10 °C ile 40 °C arasında olur. Tam değeri kütlelere ve öz ısılara bağlıdır.

Örnek 3. Isıl denge deneyinde sıcak suyun sıcaklığı 70, 55, 48, 46, 46 °C olarak ölçülüyor. Bu veriden ne çıkarılır?

Sıcaklık önce hızla, sonra yavaşça azalıyor ve son iki ölçümde değişmiyor. Bu, son ölçümlerde ısıl dengeye ulaşıldığını gösterir.

Özetle

  • Farklı sıcaklıktaki maddeler arasında ısı, sıcaklığı yüksekten düşüğe aktarılır.
  • Sıcaklıklar eşitlenince ısı aktarımı durur; buna ısıl denge denir.
  • Yalıtılmış sistemde verilen ısı alınan ısıya eşittir.
  • Son sıcaklık iki ilk sıcaklığın arasındadır ve kütle ile öz ısıya bağlıdır.
  • Sıcaklık–zaman verisinde değerlerin sabitlenmesi ısıl dengeyi gösterir.

Isıl Denge: Ölçüm ve Veri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Birbirine değen iki cisim arasında sıcaklık farkı bulunmaktadır. Bu iki cisim arasındaki net ısı aktarımının yönü neye göre belirlenir?
AKütlesi büyük olandan küçük olana doğru
BÖz ısısı küçük olandan büyük olana doğru
CHacmi büyük olandan küçük olana doğru
DSıcaklığı yüksek olandan düşük olana doğru
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sıcaklık farkı bulunan iki cisim arasında net ısı aktarımı, sıcaklığı yüksek olan cisimden sıcaklığı düşük olan cisme doğru gerçekleşir. Kütle, hacim ve öz ısı bu yönü belirlemez.
2Kolay
Yalıtılmış bir ortamda birbirine değen iki cismin sonunda sıcaklıkları eşitleniyor. Ulaşılan bu duruma ne ad verilir?
AIsı sığası
BIsıl denge
CÖz ısı
Dİç enerji
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Sıcaklıkları eşitlenen ve aralarında net ısı aktarımı kalmayan sistem ısıl dengeye ulaşmıştır. Isı sığası, öz ısı ve iç enerji bu durumun adı değildir.
3Orta
Sıcak bir metal blok ile soğuk su, ısı alışverişi dışında çevreyle etkileşimi olmayan bir kapta temas ettiriliyor. Denge kuruluncaya kadar azalan sıcaklık farkı hangi niceliğin eşitlenmesiyle sıfırlanır?
AKütle
BÖz ısı
CIsı sığası
DSıcaklık
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Isı aktarımının itici nedeni sıcaklık farkıdır. Aktarım sürdükçe sıcak cismin sıcaklığı düşer, soğuk cisminki yükselir ve sıcaklıklar eşitlendiğinde net aktarım sona erer.
4Orta
Sıcaklığı 70 °C olan K maddesi, sıcaklığı 25 °C olan L maddesiyle yalıtılmış bir kapta temas ettiriliyor. Denge kurulana kadar ısı aktarımı için hangisi doğrudur?
AL maddesinden K maddesine doğru olur
Bİki madde arasında ısı aktarımı olmaz
CÖnce L'den K'ye, denge yaklaşınca K'den L'ye olur
DK maddesinden L maddesine doğru olur
Çözümü göster
Doğru cevap: D
K maddesinin sıcaklığı daha yüksek olduğundan net ısı aktarımı K maddesinden L maddesine doğru gerçekleşir. L maddesi ısı alırken K maddesi ısı verir.
5Zor
Aynı ortamda bulunan K ve L cisimlerinin sıcaklıkları 40 °C'dir; kütleleri ise birbirinden farklıdır. Bu iki cisim birbirine temas ettirildiğinde ne gözlenir?
AKütlesi büyük olandan küçük olana ısı aktarılır
BSıcaklıklar eşit olduğu için net ısı aktarımı olmaz
Cİç enerjiler eşitleninceye kadar ısı aktarılır
DÖz ısısı büyük olandan küçük olana ısı aktarılır
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Net ısı aktarımı için sıcaklık farkı gerekir. Cisimlerin sıcaklıkları eşit olduğundan aralarında net ısı aktarımı gerçekleşmez; kütle ve öz ısı farkı tek başına aktarım başlatmaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular